ਪਿਆਰੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਹਿਮਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਭਾਗੀਰਥੀ ਤੇ ਮੈਂ ਕਮਲ-ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਹਾਂ; ਜਲਾਂਧਰ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਸਰੂਪ; ਕੌਂਕਣ ਤੇ ਮਦਰਾ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ; ਕਾਂਪਿਲਯਾ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ। ਵੇੰਕਟਾ ਤੇ ਮੈਂ ਅੰਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ; ਕਰਤੁਸਥਲਾ ਤੇ ਸ਼ੰਭੂ; ਲੰਕਾ ਤੇ ਪੁਲਸਤਿਆ; ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਹੰਸ-ਸਵਾਰੀ। ਅਰਬੁਦਾ ਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ; ਉਤਪਲਾਵਤ ਤੇ ਨਾਰਦ; ਮੇਲਕਾ ਤੇ ਮੈਂ ਵੇਦਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ; ਪ੍ਰਪਾਤਾ ਤੇ ਜਲ-ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ। ਯਜਨ ਤੇ ਸਾਮਵੇਦ; ਮਧੁਰਾ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ; ਅੰਕੋਟਾ ਤੇ ਯਜਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਵਾਲਾ; ਬ੍ਰਹਮਵਾਦਾ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ। ਗੋਮੰਤ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ; ਮਾਯਾਪੁਰ ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ; ਸ਼ਿਵੇਦ ਤੇ ਅਜੇਯ; ਦੇਵਾਯਾ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਵਿਜਯਾ ਤੇ ਵੱਡਾ ਸਰੂਪ; ਸਵਰੂਪ ਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ; ਮਾਲਵਾ ਤੇ ਚੌੜਾ ਪੇਟ; ਸ਼ਾਕੰਭਰੀ ਤੇ ਰਸਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ। ਪਿੰਡਾਰਕਾ ਤੇ ਗੋਪਾਲ; ਸ਼ੰਖੋਧਾਰ ਤੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ; ਕਾਦੰਬਕਾ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਨਿਗਰਾਨ; ਸਮਸਥਲਾ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿਗਰਾਨ। ਭਦ੍ਰਪੀਠ ਤੇ ਗੰਗਾ ਦਾ ਵਾਹਕ; ਅਰਬੁਦਾ ਤੇ ਮੈਂ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਲੇਟਣ ਵਾਲਾ; ਤ੍ਰਯੰਬਕਾ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ; ਸ਼੍ਰੀਪर्वਤ ਤੇ ਤਿੰਨ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ। ਪਦਮਪੁਰਾ ਤੇ ਮਹਾਂਦੇਵ; ਕਾਪਲੀ ਤੇ ਤਪਸੀ; ਸ਼੍ਰਿੰਗੀਬੇਰਾ ਤੇ ਸ਼ੌਰੀ; ਨੈਮੀਸ਼ਾ ਤੇ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ। ਡੰਡਪੁਰਾ ਤੇ ਵਿਅੰਗ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ; ਧੂਤਪਾਪਕਾ ਤੇ ਗੌਤਮ; ਮਾਲਯਵਤੀ ਤੇ ਹੰਸਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ; ਵਲਿਕਾ ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਨੇਤਾ। ਇੰਦਰਪੁਰਾ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ; ਦ੍ਯੂਤਪਾ ਤੇ ਪੁਰੰਦਰ; ਲੰਬਾ ਤੇ ਹੰਸ-ਸਵਾਰੀ; ਚੰਡਾ ਤੇ ਗਰੁੜ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ। ਮਹੋਦਯਾ ਤੇ ਮਹਾਂ-ਯਜਨ; ਸੁਯਜਨ ਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ-ਯਜਨ; ਯਜਨਕੇਤਨ ਤੇ ਯਜਨ ਦਾ ਝੰਡਾ; ਸਿੱਧਿਸਮਰਾ ਤੇ ਕਮਲ-ਰੰਗ; ਵਿਭਾ ਤੇ ਕਮਲ-ਜਾਗਣ ਵਾਲਾ। ਦੇਵਦਾਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ; ਮਹਾਪੱਟਾ ਵਿੱਚ ਵਿਨਾਯਕ; ਤ੍ਰਯੰਬਕਾ ਤੇ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ; ਅਲਕਾ ਵਿੱਚ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ। ਤ੍ਰਿਕੂਟਾ ਵਿੱਚ ਗੋਨਰਦਾ; ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵਾਸੁਕੀ; ਕੇਦਾਰ ਵਿੱਚ ਪਦਮਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼; ਕੁਸ਼ਮਾਂਡਾ ਵਿੱਚ ਸੁਰਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ। ਕੁੰਡਵਾਪੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭਾਂਗ; ਸਾਰਣਿਆ ਵਿੱਚ ਤਕ੍ਸ਼ਕ; ਅਕ੍ਸ਼ੋਟਾ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲਾ; ਅੰਬਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸੁਦਰਸ਼ਨ। ਵਰਦਾ ਵਿੱਚ ਮਹਾਵੀਰ; ਕਾਂਤਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਪਰਣਾਟਾ ਵਿੱਚ ਅਨੰਤ; ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦਿਵਾਕਰ। ਵੀਰਾਜਾ ਵਿੱਚ ਪਦਮਨਾਭ; ਵ੍ਰਕਸਥਲਾ ਵਿੱਚ ਸਵਰੁਦ੍ਰ; ਵਟਕਾ ਵਿੱਚ ਮਰਕੰਡ; ਵਾਹਿਨੀ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਗਕੇਤਨ। ਪਦਮਾਵਤੀ ਵਿੱਚ ਪਦਮਗ੍ਰਹ; ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਦਮਕੇਤਨ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ 108 ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸੀ। ਜਿੱਥੇ-ਕਿੱਥੇ ਮੇਰੀ ਉਪਸਥਿਤੀ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਭਗਤ ਤਿੰਨ ਵੇਲੇ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਯੁੱਗਾਂ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਨ, ਬੋਲ, ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਦੁਆਰਾ ਹੋਈ ਭੁੱਲ—ਸਭ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ 'ਤੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸਭ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਓਥੇ ਉਹ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲ, ਧੂਪ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ, ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਜਲਦੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਪੂਣ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਖਰ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਓਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਅਗਲੇ ਸ੍ਰਿਜਨ 'ਤੇ ਵੈਰਾਜਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਂ ਤਪਸੀ ਬਣਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤਕ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਵਰਗਾ ਪਾਪ, ਚਾਹੇ ਜਾਣ-ਬੁਝ ਕੇ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੇ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਹੈ ਜਾਂ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਗੁਆ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਅਡੋਲ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਪੂਜਾ, ਹਵਨ, ਇਸ਼ਨਾਨ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ, ਅਤੇ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਦੁਖ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਕ ਛਤਰੀ ਹੇਠ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜ, ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ, ਧਨ, ਅਨਾਜ, ਅਤੇ ਭਲੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਵਧੀਆ ਵਸਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਇੱਥੇ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨਾਹੀ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਕ ਵਾਰੀ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੀ ਕਹੀਏ, ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ? ਇੱਥੇ, ਜੋ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਪ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਸਭ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਪੁਸ਼ਕਰ 'ਤੇ ਸਾਂਝੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੀ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਲੋਹੇ, ਤਾਮਬੇ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਕਾਂਡ ਹੋਵੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ, ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਸਾਂਝੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਸਹੀ ਸਵਾਸ-ਸੰਯਮ ਨਾਲ; ਸੁਣੋ, ਹਰਾ, ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਪੂਣ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਸਾਂਝੀ ਪੂਜਾ ਬਾਰਹ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਵਿੱਚ, ਆਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਤੋਂ ਦਸ ਗੁਣਾ ਪੂਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਪਵਾਸ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਪੂਣ ਅੰਤਹੀਨ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਖੁਦ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਪਾਪ-ਰਹਿਤ। ਜੋ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੋ ਜੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਓਥੇ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ 'ਤੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਜੋ ਦੂਜੇ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਲ, ਵਰਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੇ ਤੀਜਾ ਜੋੜਾ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਉਮਾ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਹੋ—ਇਸ 'ਤੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਹੈ ਪੁਸ਼ਕਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ-ਮੁਕਤ, ਪਵਿੱਤਰ, ਤੇ ਮੁਕਤੀ-ਲਾਭੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।