ହୃଷ୍ଟା ଚୈଷା କ୍ଲେଶଯତି ସତତଂ ମାଂ ରଘୂତ୍ତମ। ତ୍ଵଂ ଚ କ୍ଲେଶଯସେ ରାମ ପରତ୍ର ଜାଯତେ କ୍ଷତିଃ
ଏହି ଶୀତା ଖୁସି ଥିଲେ ମୋତେ ସବୁବେଳେ ଅସୁବିଧା ଦେଇଥାଏ, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଦୁଃଖ ଦେଉଛ। ଏହା ପରଲୋକରେ ହାନି ହେବ।
ତ୍ଵତ୍କୃତେ ଚ ସଦା ଚାହଂ ପିପାସାଂ କ୍ଷୁଧଯା ସହ। ସଂସହାମି ନ ସଂଦେହଃ ପରତ୍ର ଚ ନିଶାମଯ
ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ସବୁବେଳେ ତିଆଁ ଓ ଭୋକ ଭୋଗୁଛି, ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ପରଲୋକ ପାଇଁ ଏହି କଥା ଭଲଭାବେ ଭାବିବା।
ମୃତାନାଂ ପୃଷ୍ଠତଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଗତୋ ନୈଵ ଚ ଦୃଶ୍ଯତେ। ଭାର୍ଯ୍ଯା ପୁତ୍ରୋ ଧନଂ ଚାପି ଏଵମାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ
ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କେହି ଜଣେ ମୃତଙ୍କ ପଛରେ ଯାନ୍ତି ନାହିଁ—ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପୁଅ କିମ୍ବା ଧନ। ଏହି କଥା ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ମୃତଶ୍ଚ ତେ ପିତା ରାମ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରାଜ୍ଯମକଂଟକମ୍। ଵିନିକ୍ଷିପ୍ଯ ଵନେ ତ୍ଵାଂ ଚ କୈକେଯ୍ଯାଃ ପ୍ରିଯକାମ୍ଯଯା
ରାମ, ତୁମର ପିତା ଦଶରଥ ରାଜ୍ୟ ଛାଡି, ତୁମକୁ ବନରେ ଛାଡି, କୈକେୟୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି ଚାଲିଗଲେ।
ଇହସ୍ଥିତା ସା କୈକେଯୀ ଧନଂ ସର୍ଵେ ଚ ବାଂଧଵାଃ। ମହାରାଜୋ ଦଶରଥ ଏକ ଏଵ ଗତୋ ଗତିମ୍
ଏଠାରେ କୈକେୟୀ, ସମସ୍ତ ଧନ ଓ ବାନ୍ଧବ ଅଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଦଶରଥ ମହାରାଜ ଏକା ନିଜ ଗତିକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ମନ୍ଯେହଂ ନ ତ୍ଵଯା ସାର୍ଧଂ ସୀତା ଯାସ୍ଯତି ଵୈ ଧ୍ରୁଵମ୍। କରିଷ୍ଯସେ କିମନଯା ଵଦ ରାଘଵ ସାଂପ୍ରତମ୍
ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଶୀତା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମ ସହ ଯିବେ ନାହିଁ। ଏବେ କହ, ରଘୁବଂଶୀ, ତୁମେ ଏହା ସହ କଣ କରିବା?
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚାଶ୍ରୁତପୂର୍ଵଂ ହି ଵାକ୍ଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଭାଷିତମ୍। ଵିମନା ରାଘଵସ୍ତସ୍ଥୌ ସୀତା ଚାପି ଵରାନନା
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ କେବେ ଶୁଣିନଥିଲେ, ଶୁଣି ରଘୁବଂଶୀ ଦୁଃଖି ହେଲେ, ଶୀତା ମଧ୍ୟ ମନ ଭାଙ୍ଗି ରହିଲେ।
ଯଦୁକ୍ତଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନାଥ ସୀତା ସର୍ଵଂ ଚକାର ହ। ସ୍ନାତ୍ଵା ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ଵୀରୌ ପୁଷ୍କରେ ପୁଷ୍କରେକ୍ଷଣୌ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ଶୀତା କରିଲେ। ସ୍ନାନ କରି, ଖାଇ, ଦୁଇ ଜଣେ ବୀର, ପଦ୍ମ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା, ବିଶ୍ରାମ କଲେ।
ନୀତ୍ଵା ଵିଭାଵରୀଂ ତତ୍ର ଗମନାଯ ମନୋ ଦଧୁଃ। ଏହ୍ଯୁତ୍ତିଷ୍ଠ ଚ ସୌମିତ୍ରେ ଵ୍ରଜାମୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍
ସେଠାରେ ରାତି କାଟି, ଯିବାକୁ ମନ ଲଗାଇଲେ: 'ଆ, ଉଠ, ସୌମିତ୍ରି, ଆମେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଶାକୁ ଯିବା।'
ସୌମିତ୍ରିରବ୍ରଵୀଦ୍ରାମ ନାହଂ ଯାସ୍ଯେ କଥଂଚନ। ଵ୍ରଜ ତ୍ଵମନଯା ସାର୍ଧଂ ଭାର୍ଯଯା କମଲେକ୍ଷଣ
ସୌମିତ୍ରି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ କେହି ଦିନ ଯିବି ନାହିଁ। ତୁମେ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ ଯିବା, ପଦ୍ମ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା।'
ନାନ୍ଯଦ୍ଵନଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ନୈଵାଯୋଧ୍ଯାଂ ଚ ରାଘଵ। ଅସ୍ମିନ୍ଵନେ ଵସିଷ୍ଯାମି ଵର୍ଷାଣୀହ ଚତୁର୍ଦଶ
'ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବନକୁ ଯିବି ନାହିଁ, ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ରଘୁବଂଶୀ। ଏହି ବନରେ ଚଉଦ ଡିଂ ରହିବି।'
ମଯା ଵିନା ତ୍ଵଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ଯଦି ତ୍ଵଂ ନ ଗମିଷ୍ଯସି। ଅନେନ ଵର୍ତ୍ମନା ଭୂପ ଆଗଂତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ଵିଭୋ
'ମୋ ବିନା ତୁମେ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯିବା ନାହିଁ, ରାଜା, ତେବେ ଏହି ପଥରେ ତୁମେ ଫେରିବା ଉଚିତ।'
ଯଦି ଜୀଵାମି ତତ୍କାଲଂ ପୁନର୍ଯାସ୍ଯେ ପିତୁଃ ପୁରମ୍। ତପସ୍ସଂଭାଵଯିଷ୍ଯାମି ମଯା ତ୍ଵଂ କିଂ କରିଷ୍ଯସି
'ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ଜୀବିତ ଥିଲେ, ଆଉଥରେ ପିତାଙ୍କ ସହରକୁ ଫେରିବି। ମୁଁ ତପସ୍ୟା କରିବି—ତୁମେ ମୋ ସହ କଣ କରିବା?'
ଵ୍ରଜ ସୌମ୍ଯ ଶିଵଃ ପଂଥାମା ଚ ତେ ପରିପଂଥିନଃ। ପଶ୍ଯାମି ତ୍ଵାଂ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ ସଭାର୍ଯଂ କମଲେକ୍ଷଣମ୍
'ଯାଅ, ସୁମିତ୍ର, ତୁମର ପଥ ଭଲ ହେଉ ଓ ବାଧା ନ ଆସୁ। ମୁଁ ତୁମକୁ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ ଫେରି ଦେଖିବି, ପଦ୍ମ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା।'
ପିତୃପୈତାମହଂ ରାଜ୍ଯମଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ନରାଧିପ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନଭରତୌ ଚୋଭୌ ତ୍ଵଦାଜ୍ଞାକରଣେ ସ୍ଥିତୌ
ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜ୍ୟ, ପିତାପୁରୁଷ ଠାରୁ ମିଳିଥିବା, ଏକ ରାଜା ଦ୍ୱାରା ଶାସିତ ହେଉଛି; ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ଭରତ ଦୁଇଜଣେ ତୁମ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ ସଦା ତୟାର ଅଛନ୍ତି।
ଅହଂ ତେ ପ୍ରତିକୂଲସ୍ତୁ ଵନଵାସେ ଵିଶେଷତଃ। ଅନାରତଂ ଦିଵା ଚାହଂ ରାତ୍ରୌ ଚୈଵ ପରଂତପ
ମୁଁ ତୁମ ସହ ବିରୋଧ କରୁଛି, ବିଶେଷକରି ତୁମ ଜଙ୍ଗଲ ରେ ରହିବା ସମୟରେ; ଦିନ ଓ ରାତି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳାଇବାରେ ଦକ୍ଷ, ମୁଁ ସଦା ଏହିପରି ଅଛି।
କର୍ମକର୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ରୋମି ଵ୍ରଜ ସୌମ୍ଯ ଯଥାସୁଖମ୍। ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ସୌମିତ୍ରିମୁଵାଚ ରଘୁନଂଦନଃ
ମୁଁ ଏହି କାମ କରିପାରିବି ନାହିଁ; ମୂଦୁ ହୃଦୟ, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଯାଉ। ଏପରି କହି, ରଘୁବଂଶୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
କଥଂ ପୂର୍ଵମଯୋଧ୍ଯାଯା ନିର୍ଗତୋସି ମଯା ସହ। ଵନେ ଵତ୍ସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ରାମ ନଵଵର୍ଷାଣି ପଂଚ ଚ
କିପରି ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ମୋ ସହ ଅୟୋଧ୍ୟା ଛାଡିଥିଲା? ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲରେ ନଉ ବର୍ଷ ଓ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ରହିବି, ରାମ।
ନ ତୁ ତ୍ଵଯା ଵିରହିତଃ ସ୍ଵର୍ଗେପି ନିଵସେ କ୍ଵଚିତ୍। ଯା ଗତିସ୍ତେ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ମମ ସାପି ଭଵିଷ୍ଯତି
ତୁମ ଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇ, ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ କେଉଁଠି ରହିପାରିବି ନାହିଁ; ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ଯେଉଁ ଭାଗ୍ୟ, ମୋର ମଧ୍ୟ ସେଇ ହେବ।
ପ୍ରସାଦଃ କ୍ରିଯତାଂ ମହ୍ଯଂ ନଯ ମାମପି ରାଘଵ। ଇଦାନୀମର୍ଧମାର୍ଗେ ତ୍ଵଂ କଥଂ ସ୍ଥାସ୍ଯସି ଶତ୍ରୁହନ୍
ମୋତେ ଦୟା କର; ରଘୁବଂଶୀ, ମୋତେ ମଧ୍ୟ ନେଇଯାଉ। ଏବେ ମାର୍ଗର ଅର୍ଦ୍ଧରେ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, କିପରି ତୁମେ ରହିପାରିବ?
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀଦ୍ରାମଂ ନାହଂ ଗଂତା ଵନେ ପୁନଃ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ସଂସ୍ଥିତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରାମୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ପୁନି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବି ନାହିଁ।' ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଥିବା ଜାଣି, ରାମ କଥା କହିଲେ।
ମାମନୁଵ୍ରଜ ସୌମିତ୍ର ଏକୋ ଯାସ୍ଯାମି କାନନମ୍। ଦ୍ଵିତୀଯା ମେ ତ୍ଵିଯଂ ସୀତା ରାମେଣୋକ୍ତସ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ମୋ ପଛରେ ଆସନି, ସୌମିତ୍ରି; ମୁଁ ଏକା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବି। ମୋ ଦ୍ୱିତୀୟ ସାଥୀ ହେଉଛନ୍ତି ସୀତା। ଏପରି ରାମ କହିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵାଽଥ ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ରାମଵାକ୍ଯଂ ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ମର୍ଯାଦାପର୍ଵତଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ କ୍ଷେତ୍ରସୀମାଂ ପରଂତପୌ
ରାମଙ୍କ କଥା ଗ୍ରହଣ କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଉଠିଲେ; ଦୁଇଜଣ ଶତ୍ରୁ ଦଳାଇବାରେ ପ୍ରବଳ, ମର୍ୟାଦା ପର୍ବତ, ପବିତ୍ର ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଅଜଗଂଧଂ ଚ ଦେଵେଶଂ ଦେଵଦେଵଂ ପିନାକିନମ୍। ଅଷ୍ଟାଂଗପ୍ରଣିପାତେନ ନତ୍ଵା ରାମସ୍ତ୍ରିଲୋଚନମ୍
ରାମ, ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରି, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଦେବତା, ଗନ୍ଧହୀନ, ଦେବମାନ୍ୟ ଶିବ, ପିନାକଧରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।
ତୁଷ୍ଟାଵ ପ୍ରଯତଃ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଶଂକରଂ ପାର୍ଵତୀପ୍ରିଯମ୍। କୃତାଂଜଲିପୁଟୋ ଭୂତ୍ଵା ରୋମାଂଚିତଶରୀରକଃ1.33.
ହାତ ଜୋଡି, ଦେହରେ ରୋମାଞ୍ଚ ହୋଇ, ରାମ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ସାତ୍ଵିକଂ ଭାଵମାପନ୍ନୋ ଵିନିର୍ଧୂତରଜସ୍ତମାଃ। ଲୋକାନାଂ କାରଣଂ ଦେଵଂ ବୁବୁଧେ ଵିବୁଧାଧିପମ୍
ସାତ୍ୱିକ ଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ରଜ ଓ ତମ ଦୂର କରି, ରାମ ଜଗତର କାରଣ, ଦେବମାନ୍ୟ ଶିବଙ୍କୁ ବୁଝିପାରିଲେ।
ରାମ ଉଵାଚ। କୃତ୍ସ୍ନସ୍ଯ ଯୋଽସ୍ଯ ଜଗତଃ ସ ଚରାଚରସ୍ଯ କର୍ତା କୃତସ୍ଯ ଚ ପୁନଃ ସୁଖଦୁଃଖଦଶ୍ଚ। ସଂହାରହେତୁରପି ଯଃ ପୁନରଂତକାଲେ ତଂ ଶଂକରଂ ଶରଣଦଂ ଶରଣଂ ଵ୍ରଜାମି
ରାମ କହିଲେ: ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ, ଯେଉଁ ନିର୍ମାତା, ତାହାକୁ ଫେରି ଆନନ୍ଦ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ଯେଉଁ ଶେଷ ସମୟରେ ସମ୍ହାର କାରଣ, ସେଇ ଶଙ୍କର, ଶରଣ ଦେଇଥିବା, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି।
ଯୋଽଯଂ ସକୃଦ୍ଵିମଲଚାରୁଵିଲୋଲତୋଯାଂ ଗଂଗାଂ ମହୋର୍ମିଵିଷମାଂ ଗଗନାତ୍ପତଂତୀମ୍। ମୂର୍ଧ୍ନା ଦଧେଽସ୍ରଜମିଵ ପ୍ରଵିଲୋଲପୁଷ୍ପାଂ ତଂ ଶଂକରଂ ଶରଣଦଂ ଶରଣଂ ଵ୍ରଜାମି
ଯେଉଁ ଏକଥର, ଶୁଦ୍ଧ, ସୁନ୍ଦର, ଚଞ୍ଚଳ ଗଙ୍ଗା ଜଳ, ଆକାଶରୁ ପଡି, ବଡ ତରଙ୍ଗରେ ବିକଳ, ମୁଣ୍ଡରେ ଫୁଲ ମାଳା ପରି ଧରିଥିଲେ, ସେଇ ଶଙ୍କର, ଶରଣ ଦେଇଥିବା, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି।
କୈଲାସଶୈଲଶିଖରଂ ପରିକମ୍ପ୍ଯମାନଂ କୈଲାସଶୃଂଗସଦୃଶେନ ଦଶାନନେନ। ଯତ୍ପାଦପଦ୍ମଵିଧୃତଂ ସ୍ଥିରତାଂ ଦଧାର ତଂ ଶଂକରଂ ଶରଣଦଂ ଶରଣଂ ଵ୍ରଜାମି
କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖର, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଦ୍ୱାରା ହଲାଇଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ତାହାକୁ ଅଟୁଟ ରଖିଥିଲା, ସେଇ ଶଙ୍କର, ଶରଣ ଦେଇଥିବା, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି।
ଯେନାସକୃଦ୍ଦନୁସୁତାଃ ସମରେ ନିରସ୍ତା ଵିଦ୍ଯାଧରୋରଗଗଣାଶ୍ଚ ଵରୈଃ ସମଗ୍ରୈଃ। ସଂଯୋଜିତା ମୁନିଵରାଃ ଫଲମୂଲଭକ୍ଷାସ୍ତଂ ଶଂକରଂ ଶରଣଦଂ ଶରଣଂ ଵ୍ରଜାମି
ଯେଉଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନୁପୁତ୍ର, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ନାଗମାନ୍ୟଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ସମସ୍ତ ଵର ଦେଇ ଜିତିଥିଲେ, ମୁନିମାନ୍ୟଙ୍କୁ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଭୋଜନରେ ଏକତ୍ର କରିଥିଲେ, ସେଇ ଶଙ୍କର, ଶରଣ ଦେଇଥିବା, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି।