ତତୋ ହୃଷ୍ଟମନା ଵୀରୋ ହ୍ଯବ୍ରଵୀଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଵଚଃ। ସୌମିତ୍ରେଽନୁଗୃହୀତୋହଂ ଦେଵଦେଵେନ ବ୍ରହ୍ମଣା
ତାପରେ ନାୟକ ଖୁସି ହୃଦୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କର ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୃପା ପାଇଛି।'
ଅତ୍ରାଶ୍ରମପଦଂ କୃତ୍ଵା ମାସମେକଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଵ୍ରତଂ ଚରିତୁମିଚ୍ଛାମି କାଯଶୋଧନମୁତ୍ତମମ୍
'ଏଠି ଏକ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କରି, ମୁଁ ଏକ ମାସ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶରୀରର ଉତ୍ତମ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ।'
ତଥେତି ଲକ୍ଷ୍ମଣେନୋକ୍ତେ ଵ୍ରତଂ ପରିସମାପ୍ଯତୁ। ପିଂଡଦାନାଦିଭିର୍ଦାନୈଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧୈଶ୍ଚୈଵ ପିତାମହାନ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ 'ଠିକ ଅଛି' କହିଲାପରେ, ଅନୁଷ୍ଠାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ପିଣ୍ଡଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରପିତାମହମାନେ ପୂଜିତ ହେଲେ।
ପୁଷ୍କରେ ତୁ ତଦା ରାମୋଽତର୍ପଯଦ୍ଵିଧିଵତ୍ତଦା। କନକା ସୁପ୍ରଭା ଚୈଵ ନଂଦା ପ୍ରାଚୀ ସରସ୍ଵତୀ
ପୁଷ୍କରରେ ରାମ ଏହି ଦିନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସାରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତୃପ୍ତି ଦେଲେ; କନକା, ସୁପ୍ରଭା, ନନ୍ଦା ଓ ପୂର୍ବ ସରସ୍ୱତୀ ସହିତ।
ପଂଚସ୍ରୋତାଃ ପୁଷ୍କରେଷୁ ପିତୄଣାଂ ତୁଷ୍ଟିଦାଯିନୀ। ଦୈନଂଦିନୀଂ ପିତୄଣାଂ ତୁ ପୂଜାଂ ତାଂ ପିତୃପୂର୍ଵିକାମ୍
ପୁଷ୍କରରେ ପଞ୍ଚ ଧାରା ନଦୀ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତୃପ୍ତି ଦେଇଥାଏ; ସେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରତିଦିନ ପୂଜା କଲେ, ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେପରି କରିଥିଲେ।
ରଚଯିତ୍ଵା ତଦା ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ଏହି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶୀଘ୍ରଂ ତ୍ଵଂ ପୁଷ୍କରାଜ୍ଜଲମାନଯ
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶୀଘ୍ର ପୁଷ୍କରରୁ ଜଳ ଆଣ।'
ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଲନଂ କୃତ୍ଵା ଶଯନଂ କୁରୁ ସଂସ୍ତରେ। ଵିଭାଵର୍ଯାଂ ନିଵୃତ୍ତାଯାଂ ଯାସ୍ଯାମୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍
ପାଦ ଧୋଇ ଶୟନ ପାତରେ ଶେଇବାକୁ ଯୋଜନା କର। ରାତି ଶେଷ ହେଲେ, ଆମେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଶାକୁ ଯିବା।
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସୀତଯାନୀଯ ତାଂ ପଯଃ। ନାହଂ ରାମ ସର୍ଵକାଲେ ଦାସଭାଵଂ କରୋମି ତେ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶୀତା ପାଇଁ ପାଣି ଆଣି, ଏହି କଥା କହିଲେ: 'ରାମ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ସମୟରେ ତୁମକୁ ଦାସ ଭାବରେ ସେବା କରେନି।'
ଇଯଂପୁଷ୍ଟାଚସୁଭୃଶଂପୀଵରୀଚମମାପ୍ଯୁତ। କିଂ ତ୍ଵଂ କରିଷ୍ଯସ୍ଯନଯା ଭାର୍ଯଯା ଵଦ ସାଂପ୍ରତମ୍
ତୁମର ଏହି ଜନାଣୀ ଭଲ ଖାଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଇଛି। ଏବେ କହ, ତୁମେ ଏହା ସହ କଣ କରିବା?
କିଂ ଵା ମୃତସ୍ଯ ଵୈ ପୃଷ୍ଠ ଇଯଂ ଯାସ୍ଯତି ତେ ପ୍ରିଯା। ରକ୍ଷସେ ତ୍ଵଂ ସଦା କାଲଂ ସୁପୁଷ୍ଟାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵଦା
ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତୁମର ପ୍ରିୟା ତୁମ ପଛରେ ଯିବେ କି? ତୁମେ ସବୁବେଳେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଛ, ଏବଂ ସେ ସବୁବେଳେ ଭଲ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି।
ହୃଷ୍ଟା ଚୈଷା କ୍ଲେଶଯତି ସତତଂ ମାଂ ରଘୂତ୍ତମ। ତ୍ଵଂ ଚ କ୍ଲେଶଯସେ ରାମ ପରତ୍ର ଜାଯତେ କ୍ଷତିଃ
ଏହି ଶୀତା ଖୁସି ଥିଲେ ମୋତେ ସବୁବେଳେ ଅସୁବିଧା ଦେଇଥାଏ, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଦୁଃଖ ଦେଉଛ। ଏହା ପରଲୋକରେ ହାନି ହେବ।
ତ୍ଵତ୍କୃତେ ଚ ସଦା ଚାହଂ ପିପାସାଂ କ୍ଷୁଧଯା ସହ। ସଂସହାମି ନ ସଂଦେହଃ ପରତ୍ର ଚ ନିଶାମଯ
ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ସବୁବେଳେ ତିଆଁ ଓ ଭୋକ ଭୋଗୁଛି, ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ପରଲୋକ ପାଇଁ ଏହି କଥା ଭଲଭାବେ ଭାବିବା।
ମୃତାନାଂ ପୃଷ୍ଠତଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଗତୋ ନୈଵ ଚ ଦୃଶ୍ଯତେ। ଭାର୍ଯ୍ଯା ପୁତ୍ରୋ ଧନଂ ଚାପି ଏଵମାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ
ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କେହି ଜଣେ ମୃତଙ୍କ ପଛରେ ଯାନ୍ତି ନାହିଁ—ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପୁଅ କିମ୍ବା ଧନ। ଏହି କଥା ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ମୃତଶ୍ଚ ତେ ପିତା ରାମ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରାଜ୍ଯମକଂଟକମ୍। ଵିନିକ୍ଷିପ୍ଯ ଵନେ ତ୍ଵାଂ ଚ କୈକେଯ୍ଯାଃ ପ୍ରିଯକାମ୍ଯଯା
ରାମ, ତୁମର ପିତା ଦଶରଥ ରାଜ୍ୟ ଛାଡି, ତୁମକୁ ବନରେ ଛାଡି, କୈକେୟୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି ଚାଲିଗଲେ।
ଇହସ୍ଥିତା ସା କୈକେଯୀ ଧନଂ ସର୍ଵେ ଚ ବାଂଧଵାଃ। ମହାରାଜୋ ଦଶରଥ ଏକ ଏଵ ଗତୋ ଗତିମ୍
ଏଠାରେ କୈକେୟୀ, ସମସ୍ତ ଧନ ଓ ବାନ୍ଧବ ଅଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଦଶରଥ ମହାରାଜ ଏକା ନିଜ ଗତିକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ମନ୍ଯେହଂ ନ ତ୍ଵଯା ସାର୍ଧଂ ସୀତା ଯାସ୍ଯତି ଵୈ ଧ୍ରୁଵମ୍। କରିଷ୍ଯସେ କିମନଯା ଵଦ ରାଘଵ ସାଂପ୍ରତମ୍
ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଶୀତା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମ ସହ ଯିବେ ନାହିଁ। ଏବେ କହ, ରଘୁବଂଶୀ, ତୁମେ ଏହା ସହ କଣ କରିବା?
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚାଶ୍ରୁତପୂର୍ଵଂ ହି ଵାକ୍ଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଭାଷିତମ୍। ଵିମନା ରାଘଵସ୍ତସ୍ଥୌ ସୀତା ଚାପି ଵରାନନା
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ କେବେ ଶୁଣିନଥିଲେ, ଶୁଣି ରଘୁବଂଶୀ ଦୁଃଖି ହେଲେ, ଶୀତା ମଧ୍ୟ ମନ ଭାଙ୍ଗି ରହିଲେ।
ଯଦୁକ୍ତଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନାଥ ସୀତା ସର୍ଵଂ ଚକାର ହ। ସ୍ନାତ୍ଵା ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ଵୀରୌ ପୁଷ୍କରେ ପୁଷ୍କରେକ୍ଷଣୌ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ଶୀତା କରିଲେ। ସ୍ନାନ କରି, ଖାଇ, ଦୁଇ ଜଣେ ବୀର, ପଦ୍ମ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା, ବିଶ୍ରାମ କଲେ।
ନୀତ୍ଵା ଵିଭାଵରୀଂ ତତ୍ର ଗମନାଯ ମନୋ ଦଧୁଃ। ଏହ୍ଯୁତ୍ତିଷ୍ଠ ଚ ସୌମିତ୍ରେ ଵ୍ରଜାମୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍
ସେଠାରେ ରାତି କାଟି, ଯିବାକୁ ମନ ଲଗାଇଲେ: 'ଆ, ଉଠ, ସୌମିତ୍ରି, ଆମେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଶାକୁ ଯିବା।'
ସୌମିତ୍ରିରବ୍ରଵୀଦ୍ରାମ ନାହଂ ଯାସ୍ଯେ କଥଂଚନ। ଵ୍ରଜ ତ୍ଵମନଯା ସାର୍ଧଂ ଭାର୍ଯଯା କମଲେକ୍ଷଣ
ସୌମିତ୍ରି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ କେହି ଦିନ ଯିବି ନାହିଁ। ତୁମେ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ ଯିବା, ପଦ୍ମ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା।'
ନାନ୍ଯଦ୍ଵନଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ନୈଵାଯୋଧ୍ଯାଂ ଚ ରାଘଵ। ଅସ୍ମିନ୍ଵନେ ଵସିଷ୍ଯାମି ଵର୍ଷାଣୀହ ଚତୁର୍ଦଶ
'ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବନକୁ ଯିବି ନାହିଁ, ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ରଘୁବଂଶୀ। ଏହି ବନରେ ଚଉଦ ଡିଂ ରହିବି।'
ମଯା ଵିନା ତ୍ଵଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ଯଦି ତ୍ଵଂ ନ ଗମିଷ୍ଯସି। ଅନେନ ଵର୍ତ୍ମନା ଭୂପ ଆଗଂତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ଵିଭୋ
'ମୋ ବିନା ତୁମେ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯିବା ନାହିଁ, ରାଜା, ତେବେ ଏହି ପଥରେ ତୁମେ ଫେରିବା ଉଚିତ।'
ଯଦି ଜୀଵାମି ତତ୍କାଲଂ ପୁନର୍ଯାସ୍ଯେ ପିତୁଃ ପୁରମ୍। ତପସ୍ସଂଭାଵଯିଷ୍ଯାମି ମଯା ତ୍ଵଂ କିଂ କରିଷ୍ଯସି
'ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ଜୀବିତ ଥିଲେ, ଆଉଥରେ ପିତାଙ୍କ ସହରକୁ ଫେରିବି। ମୁଁ ତପସ୍ୟା କରିବି—ତୁମେ ମୋ ସହ କଣ କରିବା?'
ଵ୍ରଜ ସୌମ୍ଯ ଶିଵଃ ପଂଥାମା ଚ ତେ ପରିପଂଥିନଃ। ପଶ୍ଯାମି ତ୍ଵାଂ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ ସଭାର୍ଯଂ କମଲେକ୍ଷଣମ୍
'ଯାଅ, ସୁମିତ୍ର, ତୁମର ପଥ ଭଲ ହେଉ ଓ ବାଧା ନ ଆସୁ। ମୁଁ ତୁମକୁ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ ଫେରି ଦେଖିବି, ପଦ୍ମ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା।'
ପିତୃପୈତାମହଂ ରାଜ୍ଯମଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ନରାଧିପ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନଭରତୌ ଚୋଭୌ ତ୍ଵଦାଜ୍ଞାକରଣେ ସ୍ଥିତୌ
ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜ୍ୟ, ପିତାପୁରୁଷ ଠାରୁ ମିଳିଥିବା, ଏକ ରାଜା ଦ୍ୱାରା ଶାସିତ ହେଉଛି; ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ଭରତ ଦୁଇଜଣେ ତୁମ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ ସଦା ତୟାର ଅଛନ୍ତି।
ଅହଂ ତେ ପ୍ରତିକୂଲସ୍ତୁ ଵନଵାସେ ଵିଶେଷତଃ। ଅନାରତଂ ଦିଵା ଚାହଂ ରାତ୍ରୌ ଚୈଵ ପରଂତପ
ମୁଁ ତୁମ ସହ ବିରୋଧ କରୁଛି, ବିଶେଷକରି ତୁମ ଜଙ୍ଗଲ ରେ ରହିବା ସମୟରେ; ଦିନ ଓ ରାତି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳାଇବାରେ ଦକ୍ଷ, ମୁଁ ସଦା ଏହିପରି ଅଛି।
କର୍ମକର୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ରୋମି ଵ୍ରଜ ସୌମ୍ଯ ଯଥାସୁଖମ୍। ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ସୌମିତ୍ରିମୁଵାଚ ରଘୁନଂଦନଃ
ମୁଁ ଏହି କାମ କରିପାରିବି ନାହିଁ; ମୂଦୁ ହୃଦୟ, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଯାଉ। ଏପରି କହି, ରଘୁବଂଶୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
କଥଂ ପୂର୍ଵମଯୋଧ୍ଯାଯା ନିର୍ଗତୋସି ମଯା ସହ। ଵନେ ଵତ୍ସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ରାମ ନଵଵର୍ଷାଣି ପଂଚ ଚ
କିପରି ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ମୋ ସହ ଅୟୋଧ୍ୟା ଛାଡିଥିଲା? ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲରେ ନଉ ବର୍ଷ ଓ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ରହିବି, ରାମ।
ନ ତୁ ତ୍ଵଯା ଵିରହିତଃ ସ୍ଵର୍ଗେପି ନିଵସେ କ୍ଵଚିତ୍। ଯା ଗତିସ୍ତେ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ମମ ସାପି ଭଵିଷ୍ଯତି
ତୁମ ଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇ, ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ କେଉଁଠି ରହିପାରିବି ନାହିଁ; ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ଯେଉଁ ଭାଗ୍ୟ, ମୋର ମଧ୍ୟ ସେଇ ହେବ।
ପ୍ରସାଦଃ କ୍ରିଯତାଂ ମହ୍ଯଂ ନଯ ମାମପି ରାଘଵ। ଇଦାନୀମର୍ଧମାର୍ଗେ ତ୍ଵଂ କଥଂ ସ୍ଥାସ୍ଯସି ଶତ୍ରୁହନ୍
ମୋତେ ଦୟା କର; ରଘୁବଂଶୀ, ମୋତେ ମଧ୍ୟ ନେଇଯାଉ। ଏବେ ମାର୍ଗର ଅର୍ଦ୍ଧରେ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, କିପରି ତୁମେ ରହିପାରିବ?