ଏତାଦୃଶୀ କଥଂ ତ୍ଵସ୍ମୈ ସଂପ୍ରଦାତୁଂ ସମୁତ୍ସହେ। ଯାହଂ ରାଜ୍ଞା ପୁରା ଦୃଷ୍ଟା ସର୍ଵାଲଙ୍କାରଭୂଷିତା
ମୁଁ କିପରି ଏପରି ଜିନିଷ ତାଙ୍କୁ ଦେଇପାରିବି, ଯେଉଁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ରାଜାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସମସ୍ତ ଗହଣା ପିନ୍ଧିଥିଲି।
ବାଲଵ୍ଯଜନହସ୍ତା ଚ ଵୀଜଯଂତୀ ନରାଧିପମ୍। ସା ସ୍ଵେଦମଲଦିଗ୍ଧାଂଗୀ କଥଂ ପଶ୍ଯାମି ଭୂମିପମ୍
ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ରାଜାଙ୍କୁ ବାଲ ଚାମର ହାତରେ ଧରି ଝାଲି ଦେଉଥିଲି; ଏବେ ଘମ ଓ ମଲିନତାରେ ଲିପ୍ତ ଶରୀର ନେଇ, କିପରି ଭୂମିପତିଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି?
ଵ୍ଯକ୍ତଂ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପଂ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତ୍ଵଯା ପୁତ୍ରେଣ ତାରିତଃ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାଂ ଦୁଃଖିତାଂ ବାଲାଂ ଵନେ କ୍ଲିଷ୍ଟାମନାଗସମ୍
ନିଶ୍ଚୟ, ତୁମେ ପୁଅଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧାର ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଛ। ମୁଁ ଦୁଃଖିତ, ନିର୍ଦୋଷ ଜଣେ ଝିଅ, ଅଟାଳି ଭାବେ ଅରଣ୍ୟରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛି।
ଶୋକଃ ସ୍ଯାତ୍ପାର୍ଥିଵସ୍ଯାସ୍ଯ ତେନ ନଷ୍ଟାସ୍ମି ରାଘଵ। ଭଵାନ୍ପ୍ରାଣସମୋ ରାମ ନ ତେ ଗୋପ୍ଯଂ ମମତ୍ଵିହ
ଏହି ରାଜା ଦୁଃଖିତ ହେବେ, ରାଘବ, ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ହରାଇଯାଇଛି। ରାମ, ତୁମେ ମୋ ପ୍ରାଣ ସମାନ; ଏଠି ମୁଁ କିଛି ଲୁଚାଇ ରଖିନାହିଁ।
ସତ୍ଯେନ ତେନ ଚୈଵାଥ ସ୍ପୃଶାମି ଚରଣୌ ତଵ। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାଘଵଃ ପ୍ରୀତଃ ପ୍ରିଯାଂ ତାଂ ପ୍ରିଯଵାଦିନୀମ୍
ସତ୍ୟ ଓ ଏହି ଶପଥ ଦେଇ, ମୁଁ ତୁମର ପାଦକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଛି। ଏହା ଶୁଣି ରାଘବ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ପ୍ରିୟ କଥା କହୁଥିବା ଜଣେ ପ୍ରିୟା, ଉପରେ ଖୁସି ହେଲେ।
ଅଂକମାନୀଯ ସୁଦୃଢଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଚ ସାଦରମ୍। ଭୁକ୍ତୌ ଭୋଜ୍ଯଂ ତଦା ଵୀରୌ ପଶ୍ଚାଦ୍ଭୁକ୍ତା ଚ ଜାନକୀ
ତାଙ୍କୁ ଗଢ଼ି ଆପଣଙ୍କ ଗୋଦିରେ ନେଇ, ଆଦର ସହିତ ଆଲିଂଗନ କରି, ସେହି ସମୟରେ ଦୁଇ ନାୟକ ଭୋଜନ କଲେ; ପରେ ଜାନକୀ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କଲେ।
ଏଵଂ ସ୍ଥିତୌ ତଦା ସା ଚ ତାଂ ରାତ୍ରିଂ ତତ୍ର ରାଘଵୌ। ଉଦିତେ ଚ ସହସ୍ରାଂଶୌ ଗମନାଯ ମନୋ ଦଧୁଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ସେମାନେ ସେ ରାତି ତିଆଁ ରହିଲେ। ହଜାର କିରଣ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲାପରେ, ରାଘବମାନେ ଯିବାକୁ ମନ କଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯଙ୍ମୁଖଂ ଗତଃ କ୍ରୋଶଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଯାଵଚ୍ଚ ପୁଷ୍କରମ୍। ପୂର୍ଵଭାଗେ ପୁଷ୍କରସ୍ଯ ଯାଵତ୍ତିଷ୍ଠତି ରାଘଵଃ
ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଏକ କ୍ରୋଶ ଗଲାପରେ, ବଡ଼ ପୁଷ୍କର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ରାଘବ ପୁଷ୍କରର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ରହିଲେ।
ଶୁଶ୍ରାଵ ଚ ତତୋ ଵାଚଂ ଦେଵଦୂତେନ ଭାଷିତମ୍। ଭୋ ଭୋ ରାଘଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ତୀର୍ଥମେତତ୍ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍
ସେଠାରେ ସେ ଦେବଦୂତ ଦ୍ୱାରା କହିଥିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ: 'ହେ ରାଘବ, ତୁମକୁ ଶୁଭ ହେଉ! ଏହି ତୀର୍ଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।'
ଅସ୍ମିନ୍ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥିତୋ ଵୀର ଆତ୍ମନଃ ପୁଣ୍ଯତାଂ କୁରୁ। ଦେଵକାର୍ଯଂ ତ୍ଵଯା କାର୍ଯଂ ହଂତଵ୍ଯା ଦେଵଶତ୍ରଵଃ
'ଏଠି ରହି, ହେ ନାୟକ, ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କର। ତୁମେ ଦେବତାଙ୍କର କାମ କରିବାକୁ ଅଛ; ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ ତୁମେ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ପଡିବ।'
ତତୋ ହୃଷ୍ଟମନା ଵୀରୋ ହ୍ଯବ୍ରଵୀଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଵଚଃ। ସୌମିତ୍ରେଽନୁଗୃହୀତୋହଂ ଦେଵଦେଵେନ ବ୍ରହ୍ମଣା
ତାପରେ ନାୟକ ଖୁସି ହୃଦୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କର ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୃପା ପାଇଛି।'
ଅତ୍ରାଶ୍ରମପଦଂ କୃତ୍ଵା ମାସମେକଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଵ୍ରତଂ ଚରିତୁମିଚ୍ଛାମି କାଯଶୋଧନମୁତ୍ତମମ୍
'ଏଠି ଏକ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କରି, ମୁଁ ଏକ ମାସ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶରୀରର ଉତ୍ତମ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ।'
ତଥେତି ଲକ୍ଷ୍ମଣେନୋକ୍ତେ ଵ୍ରତଂ ପରିସମାପ୍ଯତୁ। ପିଂଡଦାନାଦିଭିର୍ଦାନୈଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧୈଶ୍ଚୈଵ ପିତାମହାନ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ 'ଠିକ ଅଛି' କହିଲାପରେ, ଅନୁଷ୍ଠାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ପିଣ୍ଡଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରପିତାମହମାନେ ପୂଜିତ ହେଲେ।
ପୁଷ୍କରେ ତୁ ତଦା ରାମୋଽତର୍ପଯଦ୍ଵିଧିଵତ୍ତଦା। କନକା ସୁପ୍ରଭା ଚୈଵ ନଂଦା ପ୍ରାଚୀ ସରସ୍ଵତୀ
ପୁଷ୍କରରେ ରାମ ଏହି ଦିନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସାରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତୃପ୍ତି ଦେଲେ; କନକା, ସୁପ୍ରଭା, ନନ୍ଦା ଓ ପୂର୍ବ ସରସ୍ୱତୀ ସହିତ।
ପଂଚସ୍ରୋତାଃ ପୁଷ୍କରେଷୁ ପିତୄଣାଂ ତୁଷ୍ଟିଦାଯିନୀ। ଦୈନଂଦିନୀଂ ପିତୄଣାଂ ତୁ ପୂଜାଂ ତାଂ ପିତୃପୂର୍ଵିକାମ୍
ପୁଷ୍କରରେ ପଞ୍ଚ ଧାରା ନଦୀ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତୃପ୍ତି ଦେଇଥାଏ; ସେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରତିଦିନ ପୂଜା କଲେ, ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେପରି କରିଥିଲେ।
ରଚଯିତ୍ଵା ତଦା ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ଏହି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶୀଘ୍ରଂ ତ୍ଵଂ ପୁଷ୍କରାଜ୍ଜଲମାନଯ
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶୀଘ୍ର ପୁଷ୍କରରୁ ଜଳ ଆଣ।'
ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଲନଂ କୃତ୍ଵା ଶଯନଂ କୁରୁ ସଂସ୍ତରେ। ଵିଭାଵର୍ଯାଂ ନିଵୃତ୍ତାଯାଂ ଯାସ୍ଯାମୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍
ପାଦ ଧୋଇ ଶୟନ ପାତରେ ଶେଇବାକୁ ଯୋଜନା କର। ରାତି ଶେଷ ହେଲେ, ଆମେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଶାକୁ ଯିବା।
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସୀତଯାନୀଯ ତାଂ ପଯଃ। ନାହଂ ରାମ ସର୍ଵକାଲେ ଦାସଭାଵଂ କରୋମି ତେ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶୀତା ପାଇଁ ପାଣି ଆଣି, ଏହି କଥା କହିଲେ: 'ରାମ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ସମୟରେ ତୁମକୁ ଦାସ ଭାବରେ ସେବା କରେନି।'
ଇଯଂପୁଷ୍ଟାଚସୁଭୃଶଂପୀଵରୀଚମମାପ୍ଯୁତ। କିଂ ତ୍ଵଂ କରିଷ୍ଯସ୍ଯନଯା ଭାର୍ଯଯା ଵଦ ସାଂପ୍ରତମ୍
ତୁମର ଏହି ଜନାଣୀ ଭଲ ଖାଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଇଛି। ଏବେ କହ, ତୁମେ ଏହା ସହ କଣ କରିବା?
କିଂ ଵା ମୃତସ୍ଯ ଵୈ ପୃଷ୍ଠ ଇଯଂ ଯାସ୍ଯତି ତେ ପ୍ରିଯା। ରକ୍ଷସେ ତ୍ଵଂ ସଦା କାଲଂ ସୁପୁଷ୍ଟାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵଦା
ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତୁମର ପ୍ରିୟା ତୁମ ପଛରେ ଯିବେ କି? ତୁମେ ସବୁବେଳେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଛ, ଏବଂ ସେ ସବୁବେଳେ ଭଲ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି।
ହୃଷ୍ଟା ଚୈଷା କ୍ଲେଶଯତି ସତତଂ ମାଂ ରଘୂତ୍ତମ। ତ୍ଵଂ ଚ କ୍ଲେଶଯସେ ରାମ ପରତ୍ର ଜାଯତେ କ୍ଷତିଃ
ଏହି ଶୀତା ଖୁସି ଥିଲେ ମୋତେ ସବୁବେଳେ ଅସୁବିଧା ଦେଇଥାଏ, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଦୁଃଖ ଦେଉଛ। ଏହା ପରଲୋକରେ ହାନି ହେବ।
ତ୍ଵତ୍କୃତେ ଚ ସଦା ଚାହଂ ପିପାସାଂ କ୍ଷୁଧଯା ସହ। ସଂସହାମି ନ ସଂଦେହଃ ପରତ୍ର ଚ ନିଶାମଯ
ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ସବୁବେଳେ ତିଆଁ ଓ ଭୋକ ଭୋଗୁଛି, ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ପରଲୋକ ପାଇଁ ଏହି କଥା ଭଲଭାବେ ଭାବିବା।
ମୃତାନାଂ ପୃଷ୍ଠତଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଗତୋ ନୈଵ ଚ ଦୃଶ୍ଯତେ। ଭାର୍ଯ୍ଯା ପୁତ୍ରୋ ଧନଂ ଚାପି ଏଵମାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ
ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କେହି ଜଣେ ମୃତଙ୍କ ପଛରେ ଯାନ୍ତି ନାହିଁ—ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପୁଅ କିମ୍ବା ଧନ। ଏହି କଥା ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ମୃତଶ୍ଚ ତେ ପିତା ରାମ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରାଜ୍ଯମକଂଟକମ୍। ଵିନିକ୍ଷିପ୍ଯ ଵନେ ତ୍ଵାଂ ଚ କୈକେଯ୍ଯାଃ ପ୍ରିଯକାମ୍ଯଯା
ରାମ, ତୁମର ପିତା ଦଶରଥ ରାଜ୍ୟ ଛାଡି, ତୁମକୁ ବନରେ ଛାଡି, କୈକେୟୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି ଚାଲିଗଲେ।
ଇହସ୍ଥିତା ସା କୈକେଯୀ ଧନଂ ସର୍ଵେ ଚ ବାଂଧଵାଃ। ମହାରାଜୋ ଦଶରଥ ଏକ ଏଵ ଗତୋ ଗତିମ୍
ଏଠାରେ କୈକେୟୀ, ସମସ୍ତ ଧନ ଓ ବାନ୍ଧବ ଅଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଦଶରଥ ମହାରାଜ ଏକା ନିଜ ଗତିକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ମନ୍ଯେହଂ ନ ତ୍ଵଯା ସାର୍ଧଂ ସୀତା ଯାସ୍ଯତି ଵୈ ଧ୍ରୁଵମ୍। କରିଷ୍ଯସେ କିମନଯା ଵଦ ରାଘଵ ସାଂପ୍ରତମ୍
ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଶୀତା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମ ସହ ଯିବେ ନାହିଁ। ଏବେ କହ, ରଘୁବଂଶୀ, ତୁମେ ଏହା ସହ କଣ କରିବା?
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚାଶ୍ରୁତପୂର୍ଵଂ ହି ଵାକ୍ଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଭାଷିତମ୍। ଵିମନା ରାଘଵସ୍ତସ୍ଥୌ ସୀତା ଚାପି ଵରାନନା
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ କେବେ ଶୁଣିନଥିଲେ, ଶୁଣି ରଘୁବଂଶୀ ଦୁଃଖି ହେଲେ, ଶୀତା ମଧ୍ୟ ମନ ଭାଙ୍ଗି ରହିଲେ।
ଯଦୁକ୍ତଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନାଥ ସୀତା ସର୍ଵଂ ଚକାର ହ। ସ୍ନାତ୍ଵା ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ଵୀରୌ ପୁଷ୍କରେ ପୁଷ୍କରେକ୍ଷଣୌ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ଶୀତା କରିଲେ। ସ୍ନାନ କରି, ଖାଇ, ଦୁଇ ଜଣେ ବୀର, ପଦ୍ମ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା, ବିଶ୍ରାମ କଲେ।
ନୀତ୍ଵା ଵିଭାଵରୀଂ ତତ୍ର ଗମନାଯ ମନୋ ଦଧୁଃ। ଏହ୍ଯୁତ୍ତିଷ୍ଠ ଚ ସୌମିତ୍ରେ ଵ୍ରଜାମୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍
ସେଠାରେ ରାତି କାଟି, ଯିବାକୁ ମନ ଲଗାଇଲେ: 'ଆ, ଉଠ, ସୌମିତ୍ରି, ଆମେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଶାକୁ ଯିବା।'
ସୌମିତ୍ରିରବ୍ରଵୀଦ୍ରାମ ନାହଂ ଯାସ୍ଯେ କଥଂଚନ। ଵ୍ରଜ ତ୍ଵମନଯା ସାର୍ଧଂ ଭାର୍ଯଯା କମଲେକ୍ଷଣ
ସୌମିତ୍ରି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ କେହି ଦିନ ଯିବି ନାହିଁ। ତୁମେ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ ଯିବା, ପଦ୍ମ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା।'