ଏଵମୁକ୍ତା ତଦା ଭର୍ତ୍ରା ତ୍ରପଯାଽଵାଙ୍ମୁଖୀ ସ୍ଥିତା। ଵିମୁଂଚଂତୀ ସାଽଶ୍ରୁପାତଂ ରାଘଵଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ପତିଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଖ ନମାଇ ଦାଉଥିଲେ; ଅଶ୍ରୁ ପକାଇ, ସେ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶୃଣୁ ତ୍ଵଂ ନାଥ ଯଦ୍ଦୃଷ୍ଟମାଶ୍ଚର୍ଯମିହ ଯାଦୃଶମ୍। ରାମ ତ୍ଵଯାଽଚିଂତ୍ଯମାନୋ ରାଜେଂଦ୍ରସ୍ତ୍ଵିହ ଚାଗତଃ
ନାଥ, ଏଠି ମୁଁ ଦେଖିଥିବା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥା ଶୁଣ; ରାମ, ତୁମେ ଯେଉଁ ରାଜାଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭାବେ ମନେ କର, ସେ ଏଠି ଆସିଛନ୍ତି।
ସର୍ଵାଭରଣସଂଯୁକ୍ତୌ ଦ୍ଵୌ ଚାନ୍ଯୌ ଚ ତଥାଵିଧୌ। ଦ୍ଵିଜାନାଂ ଦେହସଂଯୁକ୍ତାସ୍ତ୍ରଯସ୍ତେ ରଘୁନଂଦନ
ସମସ୍ତ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବା ଦୁଇଜଣ ଅନ୍ୟ ଥିଲେ; ରଘୁବଂଶୀ, ତିନିଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପରେ ଥିଲେ।
ପିତରସ୍ତୁ ମଯା ଦୃଷ୍ଟା ବ୍ରାହ୍ମଣାଂଗେଷୁ ରାଘଵ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ରପାନ୍ଵିତା ଚାହମପକ୍ରାଂତା ତଵାଂତିକାତ୍
ରାଘବ, ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲି; ଦେଖି ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଁ ତୁମ ପାଖ ଛାଡି ଚାଲିଗଲି।
ତ୍ଵଯା ଵୈ ଭୋଜିତା ଵିପ୍ରାଃ କୃତଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଯଥାଵିଧି। ଵଲ୍କଲାଜିନସଂଵୀତା କଥଂ ରାଜ୍ଞଃ ପୁରଃସରା1.33.
ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଯଥାବିଧି କଲା; କିନ୍ତୁ ଚାଲ ଓ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ମାନେ କିପରି ରାଜାଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ହେବେ?
ଭଵାମି ରିପୁଵୀରଘ୍ନ ସତ୍ଯମେତଦୁଦାହୃତମ୍। କୌଶେଯାନି ଚ ଵସ୍ତ୍ରାଣି କୈକେଯ୍ଯାପହୃତାନି ଚ
ମୁଁ ଶତ୍ରୁବିରଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବି, ଏହା ସତ୍ୟ; କୌଶେୟ ଓ କୈକେୟୀ ନେଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ଏବେ ନାହିଁ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଚୈଵାହଂ ଚୀରିଣୀ ତୁ ଵନାଶ୍ରଯମ୍। ଜ୍ଞାତ୍ଵାହଂ ନ ଵଦେ କିଂଚିନ୍ମା ତେ ଦୁଃଖଂ ଭଵତ୍ଵିତି
ସେତିଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ମୁଁ ଚାଲ ପିନ୍ଧି ଜଙ୍ଗଲରେ ରହୁଛି; ଏହା ଜାଣି, ମୁଁ କିଛି କହିନାହିଁ, ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେବନି।
ନାହଂ ସ୍ମରାମି ଵୈ ମାତୁର୍ନ ପିତୁଶ୍ଚ ପରଂତପ। କଦା ଭଵିଷ୍ଯତୀହାଂତୋ ଵନଵାସସ୍ଯ ରାଘଵ
ମୁଁ ମା କିମ୍ବା ପିତାଙ୍କୁ ମନେ ନାହିଁ, ଶତ୍ରୁଦଳନ; ରାଘବ, ଏହି ଜଙ୍ଗଲବାସ କେବେ ଶେଷ ହେବ?
ଏତଦେଵାନିଶଂ ରାମ ଚିଂତଯଂତ୍ଯାଃ ପୁନଃ ପୁନଃ। ଵ୍ରଜଂତି ଦିଵସା ନାଥ ତଵ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଶପାମ୍ଯହମ୍
ଏହି ଭାବକୁ ଆଉ ଆଉ ଚିନ୍ତା କରି, ରାମ, ଦିନଗୁଡିକ ଯାଉଛି। ମୁଁ ତୁମର ପାଦକୁ ଶପଥ କରୁଛି, ନାଥ।
ସ୍ଵହସ୍ତେନ କଥଂ ରାଜ୍ଞୋ ଦାସ୍ଯେ ଵୈ ଭୋଜନଂ ତ୍ଵିଦମ୍। ଦାସାନାମପି ଯୋ ଦାସୋ ନୋପଭୁଂଜୀତଯତ୍କ୍ଵଚିତ୍
ମୁଁ କିପରି ନିଜ ହାତରେ ଏହି ଖାଦ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବି? ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଦାସଙ୍କ ଦାସ ମଧ୍ୟ କେବେ ଖାଇନଥାନ୍ତି।
ଏତାଦୃଶୀ କଥଂ ତ୍ଵସ୍ମୈ ସଂପ୍ରଦାତୁଂ ସମୁତ୍ସହେ। ଯାହଂ ରାଜ୍ଞା ପୁରା ଦୃଷ୍ଟା ସର୍ଵାଲଙ୍କାରଭୂଷିତା
ମୁଁ କିପରି ଏପରି ଜିନିଷ ତାଙ୍କୁ ଦେଇପାରିବି, ଯେଉଁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ରାଜାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସମସ୍ତ ଗହଣା ପିନ୍ଧିଥିଲି।
ବାଲଵ୍ଯଜନହସ୍ତା ଚ ଵୀଜଯଂତୀ ନରାଧିପମ୍। ସା ସ୍ଵେଦମଲଦିଗ୍ଧାଂଗୀ କଥଂ ପଶ୍ଯାମି ଭୂମିପମ୍
ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ରାଜାଙ୍କୁ ବାଲ ଚାମର ହାତରେ ଧରି ଝାଲି ଦେଉଥିଲି; ଏବେ ଘମ ଓ ମଲିନତାରେ ଲିପ୍ତ ଶରୀର ନେଇ, କିପରି ଭୂମିପତିଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି?
ଵ୍ଯକ୍ତଂ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପଂ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତ୍ଵଯା ପୁତ୍ରେଣ ତାରିତଃ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାଂ ଦୁଃଖିତାଂ ବାଲାଂ ଵନେ କ୍ଲିଷ୍ଟାମନାଗସମ୍
ନିଶ୍ଚୟ, ତୁମେ ପୁଅଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧାର ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଛ। ମୁଁ ଦୁଃଖିତ, ନିର୍ଦୋଷ ଜଣେ ଝିଅ, ଅଟାଳି ଭାବେ ଅରଣ୍ୟରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛି।
ଶୋକଃ ସ୍ଯାତ୍ପାର୍ଥିଵସ୍ଯାସ୍ଯ ତେନ ନଷ୍ଟାସ୍ମି ରାଘଵ। ଭଵାନ୍ପ୍ରାଣସମୋ ରାମ ନ ତେ ଗୋପ୍ଯଂ ମମତ୍ଵିହ
ଏହି ରାଜା ଦୁଃଖିତ ହେବେ, ରାଘବ, ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ହରାଇଯାଇଛି। ରାମ, ତୁମେ ମୋ ପ୍ରାଣ ସମାନ; ଏଠି ମୁଁ କିଛି ଲୁଚାଇ ରଖିନାହିଁ।
ସତ୍ଯେନ ତେନ ଚୈଵାଥ ସ୍ପୃଶାମି ଚରଣୌ ତଵ। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାଘଵଃ ପ୍ରୀତଃ ପ୍ରିଯାଂ ତାଂ ପ୍ରିଯଵାଦିନୀମ୍
ସତ୍ୟ ଓ ଏହି ଶପଥ ଦେଇ, ମୁଁ ତୁମର ପାଦକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଛି। ଏହା ଶୁଣି ରାଘବ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ପ୍ରିୟ କଥା କହୁଥିବା ଜଣେ ପ୍ରିୟା, ଉପରେ ଖୁସି ହେଲେ।
ଅଂକମାନୀଯ ସୁଦୃଢଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଚ ସାଦରମ୍। ଭୁକ୍ତୌ ଭୋଜ୍ଯଂ ତଦା ଵୀରୌ ପଶ୍ଚାଦ୍ଭୁକ୍ତା ଚ ଜାନକୀ
ତାଙ୍କୁ ଗଢ଼ି ଆପଣଙ୍କ ଗୋଦିରେ ନେଇ, ଆଦର ସହିତ ଆଲିଂଗନ କରି, ସେହି ସମୟରେ ଦୁଇ ନାୟକ ଭୋଜନ କଲେ; ପରେ ଜାନକୀ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କଲେ।
ଏଵଂ ସ୍ଥିତୌ ତଦା ସା ଚ ତାଂ ରାତ୍ରିଂ ତତ୍ର ରାଘଵୌ। ଉଦିତେ ଚ ସହସ୍ରାଂଶୌ ଗମନାଯ ମନୋ ଦଧୁଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ସେମାନେ ସେ ରାତି ତିଆଁ ରହିଲେ। ହଜାର କିରଣ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲାପରେ, ରାଘବମାନେ ଯିବାକୁ ମନ କଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯଙ୍ମୁଖଂ ଗତଃ କ୍ରୋଶଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଯାଵଚ୍ଚ ପୁଷ୍କରମ୍। ପୂର୍ଵଭାଗେ ପୁଷ୍କରସ୍ଯ ଯାଵତ୍ତିଷ୍ଠତି ରାଘଵଃ
ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଏକ କ୍ରୋଶ ଗଲାପରେ, ବଡ଼ ପୁଷ୍କର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ରାଘବ ପୁଷ୍କରର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ରହିଲେ।
ଶୁଶ୍ରାଵ ଚ ତତୋ ଵାଚଂ ଦେଵଦୂତେନ ଭାଷିତମ୍। ଭୋ ଭୋ ରାଘଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ତୀର୍ଥମେତତ୍ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍
ସେଠାରେ ସେ ଦେବଦୂତ ଦ୍ୱାରା କହିଥିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ: 'ହେ ରାଘବ, ତୁମକୁ ଶୁଭ ହେଉ! ଏହି ତୀର୍ଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।'
ଅସ୍ମିନ୍ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥିତୋ ଵୀର ଆତ୍ମନଃ ପୁଣ୍ଯତାଂ କୁରୁ। ଦେଵକାର୍ଯଂ ତ୍ଵଯା କାର୍ଯଂ ହଂତଵ୍ଯା ଦେଵଶତ୍ରଵଃ
'ଏଠି ରହି, ହେ ନାୟକ, ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କର। ତୁମେ ଦେବତାଙ୍କର କାମ କରିବାକୁ ଅଛ; ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ ତୁମେ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ପଡିବ।'
ତତୋ ହୃଷ୍ଟମନା ଵୀରୋ ହ୍ଯବ୍ରଵୀଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଵଚଃ। ସୌମିତ୍ରେଽନୁଗୃହୀତୋହଂ ଦେଵଦେଵେନ ବ୍ରହ୍ମଣା
ତାପରେ ନାୟକ ଖୁସି ହୃଦୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କର ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୃପା ପାଇଛି।'
ଅତ୍ରାଶ୍ରମପଦଂ କୃତ୍ଵା ମାସମେକଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଵ୍ରତଂ ଚରିତୁମିଚ୍ଛାମି କାଯଶୋଧନମୁତ୍ତମମ୍
'ଏଠି ଏକ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କରି, ମୁଁ ଏକ ମାସ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶରୀରର ଉତ୍ତମ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ।'
ତଥେତି ଲକ୍ଷ୍ମଣେନୋକ୍ତେ ଵ୍ରତଂ ପରିସମାପ୍ଯତୁ। ପିଂଡଦାନାଦିଭିର୍ଦାନୈଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧୈଶ୍ଚୈଵ ପିତାମହାନ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ 'ଠିକ ଅଛି' କହିଲାପରେ, ଅନୁଷ୍ଠାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ପିଣ୍ଡଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରପିତାମହମାନେ ପୂଜିତ ହେଲେ।
ପୁଷ୍କରେ ତୁ ତଦା ରାମୋଽତର୍ପଯଦ୍ଵିଧିଵତ୍ତଦା। କନକା ସୁପ୍ରଭା ଚୈଵ ନଂଦା ପ୍ରାଚୀ ସରସ୍ଵତୀ
ପୁଷ୍କରରେ ରାମ ଏହି ଦିନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସାରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତୃପ୍ତି ଦେଲେ; କନକା, ସୁପ୍ରଭା, ନନ୍ଦା ଓ ପୂର୍ବ ସରସ୍ୱତୀ ସହିତ।
ପଂଚସ୍ରୋତାଃ ପୁଷ୍କରେଷୁ ପିତୄଣାଂ ତୁଷ୍ଟିଦାଯିନୀ। ଦୈନଂଦିନୀଂ ପିତୄଣାଂ ତୁ ପୂଜାଂ ତାଂ ପିତୃପୂର୍ଵିକାମ୍
ପୁଷ୍କରରେ ପଞ୍ଚ ଧାରା ନଦୀ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତୃପ୍ତି ଦେଇଥାଏ; ସେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରତିଦିନ ପୂଜା କଲେ, ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେପରି କରିଥିଲେ।
ରଚଯିତ୍ଵା ତଦା ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ଏହି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶୀଘ୍ରଂ ତ୍ଵଂ ପୁଷ୍କରାଜ୍ଜଲମାନଯ
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶୀଘ୍ର ପୁଷ୍କରରୁ ଜଳ ଆଣ।'
ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଲନଂ କୃତ୍ଵା ଶଯନଂ କୁରୁ ସଂସ୍ତରେ। ଵିଭାଵର୍ଯାଂ ନିଵୃତ୍ତାଯାଂ ଯାସ୍ଯାମୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍
ପାଦ ଧୋଇ ଶୟନ ପାତରେ ଶେଇବାକୁ ଯୋଜନା କର। ରାତି ଶେଷ ହେଲେ, ଆମେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଶାକୁ ଯିବା।
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସୀତଯାନୀଯ ତାଂ ପଯଃ। ନାହଂ ରାମ ସର୍ଵକାଲେ ଦାସଭାଵଂ କରୋମି ତେ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶୀତା ପାଇଁ ପାଣି ଆଣି, ଏହି କଥା କହିଲେ: 'ରାମ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ସମୟରେ ତୁମକୁ ଦାସ ଭାବରେ ସେବା କରେନି।'
ଇଯଂପୁଷ୍ଟାଚସୁଭୃଶଂପୀଵରୀଚମମାପ୍ଯୁତ। କିଂ ତ୍ଵଂ କରିଷ୍ଯସ୍ଯନଯା ଭାର୍ଯଯା ଵଦ ସାଂପ୍ରତମ୍
ତୁମର ଏହି ଜନାଣୀ ଭଲ ଖାଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଇଛି। ଏବେ କହ, ତୁମେ ଏହା ସହ କଣ କରିବା?
କିଂ ଵା ମୃତସ୍ଯ ଵୈ ପୃଷ୍ଠ ଇଯଂ ଯାସ୍ଯତି ତେ ପ୍ରିଯା। ରକ୍ଷସେ ତ୍ଵଂ ସଦା କାଲଂ ସୁପୁଷ୍ଟାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵଦା
ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତୁମର ପ୍ରିୟା ତୁମ ପଛରେ ଯିବେ କି? ତୁମେ ସବୁବେଳେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଛ, ଏବଂ ସେ ସବୁବେଳେ ଭଲ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି।