ଚତୁର୍ଦଶାନାଂ ଵର୍ଷାଣାଂ ଭଵିତା ରାଘଵ ଧ୍ରୁଵମ୍। କୁରୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ତଥା ଵୀର ରାଜ୍ଞୋ ଦଶରଥସ୍ଯ ଚ
ଚୌଦ ଦିନ ଶେଷ ହେବ; ଏହିପରେ, ରାଘବ, ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କର।
ଅମୀ ଚ ଋଷଯଃ ସର୍ଵେ ତଵ ଭକ୍ତାଃ କୃତକ୍ଷଣାଃ। ଅହଂ ଚ ଜମଦଗ୍ନିଶ୍ଚ ଭାରଦ୍ଵାଜଶ୍ଚ ଲୋମଶଃ
ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ, ତୁମ ଭକ୍ତ, ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛନ୍ତି; ମୁଁ, ଜମଦଗ୍ନି, ଭାରଦ୍ୱାଜ ଓ ଲୋମଶ—
ଦେଵରାତଃ ଶମୀକଶ୍ଚ ଷଡେତେ ଵୈ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ। ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଚ ତେ ମହାବାହୋ ସଂଭାରାଂସ୍ତ୍ଵମୁପାହର
ଦେବରାତ ଓ ଶମୀକ—ଏହି ଛଅ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ମହାବାହୁ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ଆଣ।
ମୁଖ୍ଯଂ ଚେଂଗୁଦିପିଣ୍ଯାକଂ ବଦରାମଲକୈଃ ସହ। ଶ୍ରୀଫଲାନି ଚ ପକ୍ଵାନି ମୂଲଂ ଚୋଚ୍ଚାଵଚଂ ବହୁ
ମୁଖ୍ୟ ଉପହାର ହେଉଛି ଇଂଗୁଦି ଚିଆଁ, ବଦର ଓ ଆମଳା ଫଳ ସହ; ପକ୍କ ନାଡିଆ ଓ ବହୁ ପ୍ରକାର ମୂଳ ଉପର ଓ ତଳ।
ମାର୍ଗେଣ ଚାଥ ମାଂସେନ ଧାନ୍ଯେନ ଵିଵିଧେନ ଚ। ତୃପ୍ତିଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ଵିପ୍ରାଣାଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାନେନ ସୁଵ୍ରତ
ପଥରେ ମିଳିଥିବା ମାଂସ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଧାନ୍ୟ ସହ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କର, ଶୁଭ ଚରିତ୍ର।
ପୁଷ୍କରାରଣ୍ଯମାସାଦ୍ଯ ନିଯତୋ ନିଯତାଶନଃ। ପିତୄଂସ୍ତର୍ପଯତେ ଯସ୍ତୁ ସୋଶ୍ଵମେଧମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯେଉଁଠି ନିୟମିତ ଓ ନିୟତ ଖାଦ୍ୟ ସହ ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚି ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ସ୍ନାନାର୍ଥଂ ତୁ ଵଯଂ ରାମ ଗଚ୍ଛାମୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠପୁଷ୍କରମ୍। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତେ ଗତାଃ ସର୍ଵେ ମୁନଯୋ ରାଘଵଂ ନୃପ
ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଆମେ ବଡ଼ ପୁଷ୍କରକୁ ଯିବା; ଏହିପରି କହି ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ରାଘବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚାବ୍ରଵୀଦ୍ରାମୋ ମେଧ୍ଯମାହର ମେ ମୃଗମ୍। ଶୁଦ୍ଧେକ୍ଷଣଂ ଚ ଶଶକଂ କୃଷ୍ଣଶାକଂ ତଥା ମଧୁ
ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋ ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ମୃଗ, ଖରା, କୃଷ୍ଣ ଶାକ ଓ ମଧୁ ଆଣ।'
ଜଂବୀରାଣି ଚ ମୁଖ୍ଯାନି ମୂଲାନି ଵିଵିଧାନି ଚ। ପକ୍ଵାନି ଚ କପିତ୍ଥାନି ଫଲାନ୍ଯନ୍ଯାନି ଯାନି ଚ
'ମୁଖ୍ୟ ଜାମ୍ବିରୀ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମୂଳ, ପକ୍କ କପିତ୍ଥ ଓ ଅନ୍ୟ ଫଳ ମଧ୍ୟ ଆଣ।'
ତାନ୍ଯାହରସ୍ଵ ଵୈ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ କ୍ଷିପ୍ରମେଵାସ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ତଥା ତତ୍କୃତଵାନ୍ସର୍ଵଂ ରାମାଦେଶାଚ୍ଚ ରାଘଵଃ
'ଏସବୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଆଣ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ।' ଏପରି ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ରାଘବ ସମସ୍ତ କାମ କଲେ।
ବଦରେଙ୍ଗୁଦିଶାକାନି ମୂଲାନି ଵିଵିଧାନି ଚ। ତତ୍ରାହୃତ୍ଯ ଚ ରାମେଣ କୂଟାକାରଃ କୃତୋ ମହାନ୍
ରାମ ଜୁଜୁବ ଓ ଇଙ୍ଗୁଦି ଗଛର ଡାଳ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମୂଳ ଏକଠା କରି, ସେ ଏହାରେ ଏକ ବଡ ଝୋପଡି ତିଆରି କଲେ।
ପରିପକ୍ଵଂ ଚ ଜାନକ୍ଯା ସିଦ୍ଧଂ ରାମେ ନିଵେଦିତମ୍। ସ୍ନାତ୍ଵା ରାମୋ ଯୋଗଵାପ୍ଯାଂ ମୁନୀଂସ୍ତାନନୁପାଲଯନ୍
ଜାନକୀ ପକା ଖାଦ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ଦେଲେ; ଯୋଗୀ ପୋଖରୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ରାମ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ସେବା କଲେ।
ମଧ୍ଯାହ୍ନାଚ୍ଚଲିତେ ସୂର୍ଯେ କାଲେ କୁତପକେ ତଥା। ଆଯାତା ଋଷଯଃ ସର୍ଵେ ଯେ ରାମେଣାନୁମଂତ୍ରିତାଃ
ମଧ୍ୟାହ୍ନ ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚଳିଗଲା ଓ କୁଟପାକ ରିତୁଆସିଲା; ରାମ ଯେଉଁ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଡାକିଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆସିଗଲେ।
ତାନାଗତାନ୍ମୁନୀନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୈଦେହୀ ଜନକାତ୍ମଜା। ରାମାଂତିକଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଵ୍ରୀଡିତାଽନ୍ଯତ୍ର ସଂସ୍ଥିତା
ଏହି ଆସିଥିବା ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଜନକର କନ୍ୟା ବୈଦେହୀ ଲଜ୍ଜାରେ ରାମଙ୍କ ପାଖ ଛାଡି, ଅନ୍ୟଏଠି ଦୃଢ଼ ହେଲେ।
ଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲନଯନା ଚିଂତଯାନା ଚ ଵେପତୀ। ବ୍ରାହ୍ମଣା ନେହ ଜାନଂତି ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଲେ ହ୍ଯୁପସ୍ଥିତାଃ
ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ବଡ଼ ହେଲା, ଭୟରେ କମ୍ପିଗଲେ; ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଉପସ୍ଥିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ ନାହିଁ।
ରାମେଣ ଭୋଜିତା ଵିପ୍ରାଃ ସ୍ମୃତ୍ଯୁକ୍ତେନ ଯଥାଵିଧି। ଵୈଦିକ୍ଯଶ୍ଚ କୃତାସ୍ସର୍ଵାଃ ସତ୍କ୍ରିଯା ଯାସ୍ସମୀରିତାଃ
ରାମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଭୋଜନ କରାଇଲେ; ସମସ୍ତ ବେଦୀୟ କ୍ରିୟା ଯଥାବିଧି କରାଗଲା।
ପୁରାଣୋକ୍ତୋ ଵିଧିଶ୍ଚୈଵ ଵୈଶ୍ଵଦେଵିକପୂର୍ଵକଃ। ଭୁକ୍ତଵତ୍ସୁ ଚ ଵିପ୍ରେଷୁ ଦତ୍ଵା ପିଂଡାନ୍ଯଥାକ୍ରମମ୍
ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ବିଧି, ପ୍ରଥମେ ବୈଶ୍ୱଦେବ ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରିବା ପରେ, ରାମ ପିଣ୍ଡ ଯଥାକ୍ରମ ଦେଲେ।
ପ୍ରେଷିତେଷୁ ଯଥାଶକ୍ତି ଦତ୍ଵା ତେଷୁ ଚ ଦକ୍ଷିଣାମ୍। ଗତେଷୁ ଵିପ୍ରମୁଖ୍ଯେଷୁ ପ୍ରିଯାଂ ରାମୋଽବ୍ରଵୀଦିଦମ୍
ସମ୍ଭବ ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ସେମାନେ ଯିବା ପରେ, ରାମ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିମର୍ଥଂ ସୁଭ୍ରୁ ନଷ୍ଟାସି ମୁନୀନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵିହାଗତାନ୍। ତତ୍ସର୍ଵଂ ତ୍ଵମିଦଂ ତତ୍ଵଂ କାରଣଂ ଵଦ ମାଚିରମ୍
ସୁନ୍ଦର ଭୃକ୍ତି, ଏଠାରେ ଆସିଥିବା ମୁନିମାନେଙ୍କୁ ଦେଖି, ତୁମେ କାହିଁକି ହରାଇଗଲା? ସତ୍ୟ କାରଣ ଶୀଘ୍ର କହ।
ଭଵିତଵ୍ଯଂ କାରଣେନ ତଚ୍ଚ ଗୋପ୍ଯଂ ନ ମେ କୁରୁ। ଶାପିତାସି ମମ ପ୍ରାଣୈର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଶୁଚିସ୍ମିତେ
ଯେ କାରଣ ଥାଉ, ମୋତେ ଲୁଚାଇବା ନୁହେଁ; ଶୁଚି ହସି, ତୁମେ ମୋ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରାଣ ସହିତ ବନ୍ଧିତ।
ଏଵମୁକ୍ତା ତଦା ଭର୍ତ୍ରା ତ୍ରପଯାଽଵାଙ୍ମୁଖୀ ସ୍ଥିତା। ଵିମୁଂଚଂତୀ ସାଽଶ୍ରୁପାତଂ ରାଘଵଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ପତିଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଖ ନମାଇ ଦାଉଥିଲେ; ଅଶ୍ରୁ ପକାଇ, ସେ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶୃଣୁ ତ୍ଵଂ ନାଥ ଯଦ୍ଦୃଷ୍ଟମାଶ୍ଚର୍ଯମିହ ଯାଦୃଶମ୍। ରାମ ତ୍ଵଯାଽଚିଂତ୍ଯମାନୋ ରାଜେଂଦ୍ରସ୍ତ୍ଵିହ ଚାଗତଃ
ନାଥ, ଏଠି ମୁଁ ଦେଖିଥିବା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥା ଶୁଣ; ରାମ, ତୁମେ ଯେଉଁ ରାଜାଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭାବେ ମନେ କର, ସେ ଏଠି ଆସିଛନ୍ତି।
ସର୍ଵାଭରଣସଂଯୁକ୍ତୌ ଦ୍ଵୌ ଚାନ୍ଯୌ ଚ ତଥାଵିଧୌ। ଦ୍ଵିଜାନାଂ ଦେହସଂଯୁକ୍ତାସ୍ତ୍ରଯସ୍ତେ ରଘୁନଂଦନ
ସମସ୍ତ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବା ଦୁଇଜଣ ଅନ୍ୟ ଥିଲେ; ରଘୁବଂଶୀ, ତିନିଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପରେ ଥିଲେ।
ପିତରସ୍ତୁ ମଯା ଦୃଷ୍ଟା ବ୍ରାହ୍ମଣାଂଗେଷୁ ରାଘଵ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ରପାନ୍ଵିତା ଚାହମପକ୍ରାଂତା ତଵାଂତିକାତ୍
ରାଘବ, ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲି; ଦେଖି ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଁ ତୁମ ପାଖ ଛାଡି ଚାଲିଗଲି।
ତ୍ଵଯା ଵୈ ଭୋଜିତା ଵିପ୍ରାଃ କୃତଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଯଥାଵିଧି। ଵଲ୍କଲାଜିନସଂଵୀତା କଥଂ ରାଜ୍ଞଃ ପୁରଃସରା1.33.
ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଯଥାବିଧି କଲା; କିନ୍ତୁ ଚାଲ ଓ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ମାନେ କିପରି ରାଜାଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ହେବେ?
ଭଵାମି ରିପୁଵୀରଘ୍ନ ସତ୍ଯମେତଦୁଦାହୃତମ୍। କୌଶେଯାନି ଚ ଵସ୍ତ୍ରାଣି କୈକେଯ୍ଯାପହୃତାନି ଚ
ମୁଁ ଶତ୍ରୁବିରଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବି, ଏହା ସତ୍ୟ; କୌଶେୟ ଓ କୈକେୟୀ ନେଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ଏବେ ନାହିଁ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଚୈଵାହଂ ଚୀରିଣୀ ତୁ ଵନାଶ୍ରଯମ୍। ଜ୍ଞାତ୍ଵାହଂ ନ ଵଦେ କିଂଚିନ୍ମା ତେ ଦୁଃଖଂ ଭଵତ୍ଵିତି
ସେତିଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ମୁଁ ଚାଲ ପିନ୍ଧି ଜଙ୍ଗଲରେ ରହୁଛି; ଏହା ଜାଣି, ମୁଁ କିଛି କହିନାହିଁ, ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେବନି।
ନାହଂ ସ୍ମରାମି ଵୈ ମାତୁର୍ନ ପିତୁଶ୍ଚ ପରଂତପ। କଦା ଭଵିଷ୍ଯତୀହାଂତୋ ଵନଵାସସ୍ଯ ରାଘଵ
ମୁଁ ମା କିମ୍ବା ପିତାଙ୍କୁ ମନେ ନାହିଁ, ଶତ୍ରୁଦଳନ; ରାଘବ, ଏହି ଜଙ୍ଗଲବାସ କେବେ ଶେଷ ହେବ?
ଏତଦେଵାନିଶଂ ରାମ ଚିଂତଯଂତ୍ଯାଃ ପୁନଃ ପୁନଃ। ଵ୍ରଜଂତି ଦିଵସା ନାଥ ତଵ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଶପାମ୍ଯହମ୍
ଏହି ଭାବକୁ ଆଉ ଆଉ ଚିନ୍ତା କରି, ରାମ, ଦିନଗୁଡିକ ଯାଉଛି। ମୁଁ ତୁମର ପାଦକୁ ଶପଥ କରୁଛି, ନାଥ।
ସ୍ଵହସ୍ତେନ କଥଂ ରାଜ୍ଞୋ ଦାସ୍ଯେ ଵୈ ଭୋଜନଂ ତ୍ଵିଦମ୍। ଦାସାନାମପି ଯୋ ଦାସୋ ନୋପଭୁଂଜୀତଯତ୍କ୍ଵଚିତ୍
ମୁଁ କିପରି ନିଜ ହାତରେ ଏହି ଖାଦ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବି? ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଦାସଙ୍କ ଦାସ ମଧ୍ୟ କେବେ ଖାଇନଥାନ୍ତି।