ଏହ୍ଯାଗଚ୍ଛସ୍ଵ ପଶ୍ଯ ସ୍ଵଵାପୀଂ ତାମଵିଯୋଗଦାମ୍। ଅଵିଯୋଗଶ୍ଚ ସର୍ଵୈଶ୍ଚ କୂପ ଏଵାତ୍ର ଜାଯତେ
ଆସ, ତୁମ ନିଜ ଅବିଯୋଗଦାୟକ କୁଆଁଟି ଦେଖ। ଏଠାରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି କୁଆଁରେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନତା ଦୂରିଯାଏ।
ଆମୁଷ୍ମିକେ ଚୈହିକେ ଚ ଜୀଵତୋପି ମୃତସ୍ଯ ଵା। ଏତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ମୁନୀଂଦ୍ରସ୍ଯ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣପୂର୍ଵଜଃ
ପରଲୋକରେ ଓ ଏହି ଲୋକରେ, ବଞ୍ଚିଥିବା କିମ୍ବା ମୃତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ—ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ...
ସସ୍ମାର ରାମୋ ରାଜାନଂ ତଦା ଦଶରଥଂ ନୃପ। ଭରତଂ ସହ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ୍ରଂଭାତୄନନ୍ଯାଂଶ୍ଚନାଗରାନ୍
ସେ ସମୟରେ ରାମ ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କୁ, ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସହ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ, ମାଆମାନେ ଏବଂ ଅୟୋଧ୍ୟାର ଅନ୍ୟ ନାଗରିକମାନେଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ଏଵଂଚିଂତଯତସ୍ତସ୍ଯ ସଂଧ୍ଯାକାଲୋ ଵ୍ଯଜାଯତ। ଉପାସ୍ଯ ପଶ୍ଚିମାଂ ସଂଧ୍ଯାଂ ମୁନିଭିଃସହ ରାଘଵଃ
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ ସଂଧ୍ୟା ସମୟ ଆସିଗଲା; ରାଘବ ମୁନିମାନେ ସହିତ ପଶ୍ଚିମ ସଂଧ୍ୟାର ପୂଜା କଲେ।
ସୁଷ୍ଵାପ ତାଂ ନିଶାଂ ତତ୍ର ଭ୍ରାତୃଭାର୍ଯାସମନ୍ଵିତଃ। ଵିଭାଵର୍ଯଵସାନେ ତୁ ସ୍ଵପ୍ନାଂତେ ରଘୁନଂଦନଃ
ସେଠାରେ ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ସହ ଏକା ରାତି ଶୁଇଲେ; ରାତି ଶେଷରେ ଉଠିବା ସମୟରେ ରଘୁନନ୍ଦନ—
ପିତ୍ରା ମାତ୍ରା ତଥା ଚାନ୍ଯୈରଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ସ୍ଥିତଃ କିଲ। ଵିଵାହମଂଗଲେ ଵୃତ୍ତେ ବହୁଭିର୍ବାଂଧଵୈଃ ସହ
—ପିତା, ମାଆ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ବିବାହ ଉତ୍ସବ ପରେ ଅନେକ ଆତ୍ମୀୟମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି ବୋଲି ଦେଖିଲେ।
ସମାସୀନଃ ସଭାର୍ଯୋଽସାଵୃଷିଭିଃ ପରିଵାରିତଃ। ଲକ୍ଷ୍ମଣେନାପ୍ଯେଵମେଵ ଦୃଷ୍ଟୋଽସୌ ସୀତଯା ତଥା
ସେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସହ ବସିଥିଲେ, ଚାରିପାଖରେ ମୁନିମାନେ ଅଛନ୍ତି; ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରଭାତେ ତୁ ମୁନୀନାଂ ତତ୍ସର୍ଵମେଵ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍। ଋଷିଭିଶ୍ଚ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସତ୍ଯମେତଦ୍ରଘୂତ୍ତମ
ପ୍ରଭାତେ ମୁନିମାନେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା କଥା କହିଲେ; ଏବଂ ମୁନିମାନେ କହିଲେ, 'ଏହା ଠିକ୍, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ସତ୍ୟ।'
ମୃତସ୍ଯ ଦର୍ଶନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କାର୍ଯମାଵଶ୍ଯକଂ ସ୍ମୃତମ୍। ଵୃଦ୍ଧିକାମାସ୍ତୁ ପିତରସ୍ତଥା ଚୈଵାନ୍ନକାଂକ୍ଷିଣଃ
ସ୍ୱପ୍ନରେ ମୃତ ଦେଖିଲେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ; ପିତୃମାନେ ବୃଦ୍ଧି ଚାହାନ୍ତି ଓ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ଆଶା କରନ୍ତି।
ଦଦଂତି ଦର୍ଶନଂ ସ୍ଵପ୍ନେ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତସ୍ଯ ରାଘଵ। ଅଵିଯୋଗସ୍ତୁ ତେ ଭ୍ରାତ୍ରା ପିତ୍ରା ଚ ଭରତେନ ଚ
ଭକ୍ତିଶୀଳ ଲୋକଙ୍କୁ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖା ଦେଇଥାନ୍ତି, ରାଘବ; ତୁମେ ତୁମ ଭାଇ, ପିତା ଓ ଭରତଙ୍କୁ କେବେ ବି ଅଲଗା ହେବା ନାହିଁ।
ଚତୁର୍ଦଶାନାଂ ଵର୍ଷାଣାଂ ଭଵିତା ରାଘଵ ଧ୍ରୁଵମ୍। କୁରୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ତଥା ଵୀର ରାଜ୍ଞୋ ଦଶରଥସ୍ଯ ଚ
ଚୌଦ ଦିନ ଶେଷ ହେବ; ଏହିପରେ, ରାଘବ, ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କର।
ଅମୀ ଚ ଋଷଯଃ ସର୍ଵେ ତଵ ଭକ୍ତାଃ କୃତକ୍ଷଣାଃ। ଅହଂ ଚ ଜମଦଗ୍ନିଶ୍ଚ ଭାରଦ୍ଵାଜଶ୍ଚ ଲୋମଶଃ
ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ, ତୁମ ଭକ୍ତ, ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛନ୍ତି; ମୁଁ, ଜମଦଗ୍ନି, ଭାରଦ୍ୱାଜ ଓ ଲୋମଶ—
ଦେଵରାତଃ ଶମୀକଶ୍ଚ ଷଡେତେ ଵୈ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ। ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଚ ତେ ମହାବାହୋ ସଂଭାରାଂସ୍ତ୍ଵମୁପାହର
ଦେବରାତ ଓ ଶମୀକ—ଏହି ଛଅ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ମହାବାହୁ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ଆଣ।
ମୁଖ୍ଯଂ ଚେଂଗୁଦିପିଣ୍ଯାକଂ ବଦରାମଲକୈଃ ସହ। ଶ୍ରୀଫଲାନି ଚ ପକ୍ଵାନି ମୂଲଂ ଚୋଚ୍ଚାଵଚଂ ବହୁ
ମୁଖ୍ୟ ଉପହାର ହେଉଛି ଇଂଗୁଦି ଚିଆଁ, ବଦର ଓ ଆମଳା ଫଳ ସହ; ପକ୍କ ନାଡିଆ ଓ ବହୁ ପ୍ରକାର ମୂଳ ଉପର ଓ ତଳ।
ମାର୍ଗେଣ ଚାଥ ମାଂସେନ ଧାନ୍ଯେନ ଵିଵିଧେନ ଚ। ତୃପ୍ତିଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ଵିପ୍ରାଣାଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାନେନ ସୁଵ୍ରତ
ପଥରେ ମିଳିଥିବା ମାଂସ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଧାନ୍ୟ ସହ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କର, ଶୁଭ ଚରିତ୍ର।
ପୁଷ୍କରାରଣ୍ଯମାସାଦ୍ଯ ନିଯତୋ ନିଯତାଶନଃ। ପିତୄଂସ୍ତର୍ପଯତେ ଯସ୍ତୁ ସୋଶ୍ଵମେଧମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯେଉଁଠି ନିୟମିତ ଓ ନିୟତ ଖାଦ୍ୟ ସହ ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚି ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ସ୍ନାନାର୍ଥଂ ତୁ ଵଯଂ ରାମ ଗଚ୍ଛାମୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠପୁଷ୍କରମ୍। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତେ ଗତାଃ ସର୍ଵେ ମୁନଯୋ ରାଘଵଂ ନୃପ
ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଆମେ ବଡ଼ ପୁଷ୍କରକୁ ଯିବା; ଏହିପରି କହି ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ରାଘବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚାବ୍ରଵୀଦ୍ରାମୋ ମେଧ୍ଯମାହର ମେ ମୃଗମ୍। ଶୁଦ୍ଧେକ୍ଷଣଂ ଚ ଶଶକଂ କୃଷ୍ଣଶାକଂ ତଥା ମଧୁ
ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋ ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ମୃଗ, ଖରା, କୃଷ୍ଣ ଶାକ ଓ ମଧୁ ଆଣ।'
ଜଂବୀରାଣି ଚ ମୁଖ୍ଯାନି ମୂଲାନି ଵିଵିଧାନି ଚ। ପକ୍ଵାନି ଚ କପିତ୍ଥାନି ଫଲାନ୍ଯନ୍ଯାନି ଯାନି ଚ
'ମୁଖ୍ୟ ଜାମ୍ବିରୀ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମୂଳ, ପକ୍କ କପିତ୍ଥ ଓ ଅନ୍ୟ ଫଳ ମଧ୍ୟ ଆଣ।'
ତାନ୍ଯାହରସ୍ଵ ଵୈ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ କ୍ଷିପ୍ରମେଵାସ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ତଥା ତତ୍କୃତଵାନ୍ସର୍ଵଂ ରାମାଦେଶାଚ୍ଚ ରାଘଵଃ
'ଏସବୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଆଣ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ।' ଏପରି ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ରାଘବ ସମସ୍ତ କାମ କଲେ।
ବଦରେଙ୍ଗୁଦିଶାକାନି ମୂଲାନି ଵିଵିଧାନି ଚ। ତତ୍ରାହୃତ୍ଯ ଚ ରାମେଣ କୂଟାକାରଃ କୃତୋ ମହାନ୍
ରାମ ଜୁଜୁବ ଓ ଇଙ୍ଗୁଦି ଗଛର ଡାଳ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମୂଳ ଏକଠା କରି, ସେ ଏହାରେ ଏକ ବଡ ଝୋପଡି ତିଆରି କଲେ।
ପରିପକ୍ଵଂ ଚ ଜାନକ୍ଯା ସିଦ୍ଧଂ ରାମେ ନିଵେଦିତମ୍। ସ୍ନାତ୍ଵା ରାମୋ ଯୋଗଵାପ୍ଯାଂ ମୁନୀଂସ୍ତାନନୁପାଲଯନ୍
ଜାନକୀ ପକା ଖାଦ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ଦେଲେ; ଯୋଗୀ ପୋଖରୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ରାମ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ସେବା କଲେ।
ମଧ୍ଯାହ୍ନାଚ୍ଚଲିତେ ସୂର୍ଯେ କାଲେ କୁତପକେ ତଥା। ଆଯାତା ଋଷଯଃ ସର୍ଵେ ଯେ ରାମେଣାନୁମଂତ୍ରିତାଃ
ମଧ୍ୟାହ୍ନ ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚଳିଗଲା ଓ କୁଟପାକ ରିତୁଆସିଲା; ରାମ ଯେଉଁ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଡାକିଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆସିଗଲେ।
ତାନାଗତାନ୍ମୁନୀନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୈଦେହୀ ଜନକାତ୍ମଜା। ରାମାଂତିକଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଵ୍ରୀଡିତାଽନ୍ଯତ୍ର ସଂସ୍ଥିତା
ଏହି ଆସିଥିବା ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଜନକର କନ୍ୟା ବୈଦେହୀ ଲଜ୍ଜାରେ ରାମଙ୍କ ପାଖ ଛାଡି, ଅନ୍ୟଏଠି ଦୃଢ଼ ହେଲେ।
ଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲନଯନା ଚିଂତଯାନା ଚ ଵେପତୀ। ବ୍ରାହ୍ମଣା ନେହ ଜାନଂତି ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଲେ ହ୍ଯୁପସ୍ଥିତାଃ
ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ବଡ଼ ହେଲା, ଭୟରେ କମ୍ପିଗଲେ; ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଉପସ୍ଥିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ ନାହିଁ।
ରାମେଣ ଭୋଜିତା ଵିପ୍ରାଃ ସ୍ମୃତ୍ଯୁକ୍ତେନ ଯଥାଵିଧି। ଵୈଦିକ୍ଯଶ୍ଚ କୃତାସ୍ସର୍ଵାଃ ସତ୍କ୍ରିଯା ଯାସ୍ସମୀରିତାଃ
ରାମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଭୋଜନ କରାଇଲେ; ସମସ୍ତ ବେଦୀୟ କ୍ରିୟା ଯଥାବିଧି କରାଗଲା।
ପୁରାଣୋକ୍ତୋ ଵିଧିଶ୍ଚୈଵ ଵୈଶ୍ଵଦେଵିକପୂର୍ଵକଃ। ଭୁକ୍ତଵତ୍ସୁ ଚ ଵିପ୍ରେଷୁ ଦତ୍ଵା ପିଂଡାନ୍ଯଥାକ୍ରମମ୍
ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ବିଧି, ପ୍ରଥମେ ବୈଶ୍ୱଦେବ ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରିବା ପରେ, ରାମ ପିଣ୍ଡ ଯଥାକ୍ରମ ଦେଲେ।
ପ୍ରେଷିତେଷୁ ଯଥାଶକ୍ତି ଦତ୍ଵା ତେଷୁ ଚ ଦକ୍ଷିଣାମ୍। ଗତେଷୁ ଵିପ୍ରମୁଖ୍ଯେଷୁ ପ୍ରିଯାଂ ରାମୋଽବ୍ରଵୀଦିଦମ୍
ସମ୍ଭବ ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ସେମାନେ ଯିବା ପରେ, ରାମ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିମର୍ଥଂ ସୁଭ୍ରୁ ନଷ୍ଟାସି ମୁନୀନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵିହାଗତାନ୍। ତତ୍ସର୍ଵଂ ତ୍ଵମିଦଂ ତତ୍ଵଂ କାରଣଂ ଵଦ ମାଚିରମ୍
ସୁନ୍ଦର ଭୃକ୍ତି, ଏଠାରେ ଆସିଥିବା ମୁନିମାନେଙ୍କୁ ଦେଖି, ତୁମେ କାହିଁକି ହରାଇଗଲା? ସତ୍ୟ କାରଣ ଶୀଘ୍ର କହ।
ଭଵିତଵ୍ଯଂ କାରଣେନ ତଚ୍ଚ ଗୋପ୍ଯଂ ନ ମେ କୁରୁ। ଶାପିତାସି ମମ ପ୍ରାଣୈର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଶୁଚିସ୍ମିତେ
ଯେ କାରଣ ଥାଉ, ମୋତେ ଲୁଚାଇବା ନୁହେଁ; ଶୁଚି ହସି, ତୁମେ ମୋ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରାଣ ସହିତ ବନ୍ଧିତ।