ଆଶ୍ରମଃସ୍ଥାପିତସ୍ତେନ ମାର୍କଣ୍ଡାଶ୍ରମ ଇତ୍ଯୁତ। ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଶୁଚିର୍ଭୂତ୍ଵା ଵାଜପେଯଫଲଂ ଲଭେତ୍
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା, ଯାହାକୁ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଆଶ୍ରମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଚି ହେଲେ, ବ୍ୟକ୍ତି ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ସର୍ଵପାପଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଚିରାଯୁର୍ଜାଯତେ ନରଃ। ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ତଥାନ୍ଯଂ ତେ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଇତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍
ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ମଣିଷ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୁଏ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ— 'ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଉ ଏକ ପୁରାତନ କଥା କହିବି।'
ଯଥା ରାମେଣ ଵୈ ତୀର୍ଥଂ ପୁଷ୍କରଂ ତୁ ଵିନିର୍ମିତମ୍। ଚିତ୍ରକୂଟାତ୍ପୁରା ରାମୋ ମୈଥିଲ୍ଯା ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ
କିପରି ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥ ନିର୍ମିତ ହେଲା। ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ଚିତ୍ରକୂଟରୁ ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ଅତ୍ରେରାଶ୍ରମମାସାଦ୍ଯ ପପ୍ରଚ୍ଛ ମୁନିସତ୍ତମମ୍। ରାମ ଉଵାଚ। କାନି ପୁଣ୍ଯାନି ତୀର୍ଥାନି କିଂ ଵା କ୍ଷେତ୍ରଂ ମହାମୁନେ
ଅତ୍ରିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ। ରାମ କହିଲେ— 'ମହାମୁନି, କେଉଁଠି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, କିଏ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର?'
ଯତ୍ର ଗତ୍ଵା ନରୋ ଯୋଗିନ୍ଵିଯୋଗଂ ସହ ବଂଧୁଭିଃ। ନୈଵ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଭଗଵନ୍ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସୁଵ୍ରତ1.33.
ହେ ସୁବ୍ରତ, ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଟି କେଉଁଠି ଅଛି, ଯେଉଁଠାକୁ ଯାଇଲେ ମଣିଷ କେବେ ବି ଯୋଗୀମାନେ କିମ୍ବା ନିଜ ପରିବାରରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନତା ଅନୁଭବ କରେନାହିଁ, ମୋତେ ଏହା କୁହ।
ଅନେନ ଵନଵାସେନ ରାଜ୍ଞସ୍ତୁ ମରଣେନ ଚ। ଭରତସ୍ଯ ଵିଯୋଗେନ ପରିତପ୍ଯେ ହ୍ଯହଂ ତ୍ରିଭିଃ
ଏହି ଅରଣ୍ୟବାସ, ରାଜାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ଭରତଙ୍କୁ ହରାଇବାରୁ, ଏ ତିନିଟି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ ହେଉଛି।
ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ରାଘଵେଣୋକ୍ତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିପ୍ରର୍ଷଭସ୍ତଦା। ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଚ ସୁଚିରଂ କାଲମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ରାଘବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧ୍ୟାନ କରି, ଏହି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅତ୍ରିରୁଵାଚ। ସାଧୁ ପୃଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯା ଵୀର ରଘୂଣାଂ ଵଂଶଵର୍ଧନ। ମମ ପିତ୍ରା କୃତଂ ତୀର୍ଥଂ ପୁଷ୍କରଂ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ଅତ୍ରି କହିଲେ: ରଘୁବଂଶର ମହାନ ନାୟକ, ତୁମେ ଭଲ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ। ମୋର ବାପାଙ୍କ ନିକଟରେ ପୁଷ୍କର ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି।
ପର୍ଵତୌ ଦ୍ଵୌ ଚ ଵିଖ୍ଯାତୌ ମର୍ଯାଦା ଯଜ୍ଞପର୍ଵତୌ। କୁଂଡତ୍ରଯଂ ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଜ୍ଯେଷ୍ଠମଧ୍ଯକନିଷ୍ଠକମ୍
ସେଠାରେ ଦୁଇଟି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଯଜ୍ଞପର୍ବତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତିନିଟି ପବିତ୍ର କୁଣ୍ଡ ଅଛି—ଏକ ବଡ଼, ଏକ ମଧ୍ୟମ ଏବଂ ଏକ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ।
ତେଷୁ ଗତ୍ଵା ଦଶରଥଂ ପିଂଡଦାନେନ ତର୍ପଯ। ତୀର୍ଥାନାଂ ପ୍ରଵରଂ ତୀର୍ଥଂ କ୍ଷେତ୍ରାଣାମପି ଚୋତ୍ତମମ୍
ସେଠାକୁ ଯାଇ, ଦଶରଥଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡ ଦେଇ ତୃପ୍ତ କର। ଏହା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ।
ଅଵିଯୋଗା ଚ ସୁରସା ଵାପୀ ରଘୁକୁଲୋଦ୍ଵହ। ତଥା ସୌଭାଗ୍ଯକୂପୋନ୍ଯଃ ସୁଜଲୋ ରଘୁନଂଦନ
ହେ ରଘୁବଂଶର ଗର୍ବ, ସେଠାରେ ଆଉ ଏକ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଅବିଯୋଗା କୁଆଁ ଅଛି, ଏବଂ ଆଉ ଏକ ଶୁଭ୍ର ଜଳର ସୌଭାଗ୍ୟ କୁଆଁ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ତେଷୁ ପିଂଡପ୍ରଦାନେନ ପିତରୋ ମୋକ୍ଷମାପ୍ନୁଯୁଃ। ଆଭୂତସଂପ୍ଲଵଂ କାଲମେତଦାହ ପିତାମହଃ
ସେଠାରେ ପିଣ୍ଡ ଦେଇଲେ, ପିତୃଗଣ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଏହି କଥା ମହାପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ପିତାମହ କହିଥିଲେ।
ତତ୍ର ରାଘଵ ଗଚ୍ଛସ୍ଵ ଭୂଯୋପ୍ଯାଗମନଂ କ୍ରିଯାଃ। ତଥେତି ଚୋକ୍ତ୍ଵା ରାମୋପି ଗମନାଯ ମନୋ ଦଧେ
ତେଣୁ, ରାଘବ, ସେଠାକୁ ଯାଅ ଏବଂ ପୁନିପୁନି କ୍ରିୟା କର। ରାମ ଏହିପରି କହି, ଯିବାକୁ ମନସ୍କ ହେଲେ।
ଋକ୍ଷଵଂତମଭିକ୍ରମ୍ଯ ନଗରଂ ଵୈଦିଶଂ ତଥା। ଚର୍ମଣ୍ଵତୀଂ ସମୁତ୍ତୀର୍ଯ ପ୍ରାପ୍ତୋସୌ ଯଜ୍ଞପର୍ଵତମ୍
ଋକ୍ଷ ପାହାଡ଼ ଓ ବୈଦିଶ ନଗର ଅଟେଇ, ଚର୍ମଣ୍ୱତୀ ନଦୀ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ ଯଜ୍ଞପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତମତିକ୍ରମ୍ଯ ଵେଗେନ ମଧ୍ଯମେ ପୁଷ୍କରେ ସ୍ଥିତଃ। ପିତୄନ୍ସଂତର୍ପଯାମାସ ଅଦ୍ଭିର୍ଦେଵାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
ସେଠାରୁ ତୁରନ୍ତ ଆଗକୁ ବଢ଼ି, ମଧ୍ୟମ ପୁଷ୍କରରେ ଠିଆ ହେଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ପିତୃମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜଳ ଦେଇ ତୃପ୍ତ କଲେ।
ସ୍ନାନାଵସାନେ ରାମେଣ ମାର୍କଂଡୋ ମୁନିପୁଂଗଵଃ। ଆଗଚ୍ଛନ୍ଶିଷ୍ଯସଂଯୁକ୍ତୋ ଦୃଷ୍ଟସ୍ତତ୍ରୈଵ ଧୀମତା
ସ୍ନାନ ଶେଷରେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମ ଦେଖିଲେ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମହାମୁନି ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ଆସୁଛନ୍ତି।
ଗତ୍ଵା ଵୈ ସଂମୁଖଂ ତସ୍ଯ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଚ ସାଦରମ୍। ପୃଷ୍ଟୋଽଵିଯୋଗଦଃ କୂପଃ କତମସ୍ଯାଂ ଦିଶି ପ୍ରଭୋ
ସେ ମୁହଁମୁହିଁ ଗଲେ, ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ପଚାରିଲେ: 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଅବିଯୋଗ ଦେଇଥିବା କୁଆଁ କେଉଁ ଦିଗରେ ଅଛି?'
ସୁତୋ ଦଶରଥସ୍ଯାହଂ ରାମୋ ନାମ ଜନୈଃ ସ୍ମୃତଃ। ସୌଭାଗ୍ଯଵାପୀଂ ତାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମହଂ ପ୍ରାପ୍ତୋତ୍ରିଶାସନାତ୍
ମୁଁ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ, ଲୋକମାନେ ଯାହାକୁ ରାମ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; ଅତ୍ରିଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏହି ସୌଭାଗ୍ୟ କୁଆଁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି।
ତତ୍ସ୍ଥାନଂ ତୌ ଚ ଵୈ କୂପୌ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରବ୍ରଵୀତୁ ମେ। ଏଵମୁକ୍ତଶ୍ଚ ରାମେଣ ମାର୍କଂଡଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ
ଭଗବାନ ମୋତେ ସେଠାର ସ୍ଥାନ ଏବଂ ସେଇ କୁଆଁମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହନ୍ତୁ। ଏପରି ରାମ କହିବା ପରେ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ। ସାଧୁ ରାଘଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ସୁକୃତଂ ଭଵତା କୃତମ୍। ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାପ୍ରସଂଗେନ ଯତ୍ପ୍ରାପ୍ତୋସୀହ ସାଂପ୍ରତମ୍
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: ରାଘବ, ତୁମେ ଭଲ କାମ କରିଛ; ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ ହେଉ। ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଉପଲକ୍ଷେ ଏଠାରେ ଆସି, ତୁମେ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ।
ଏହ୍ଯାଗଚ୍ଛସ୍ଵ ପଶ୍ଯ ସ୍ଵଵାପୀଂ ତାମଵିଯୋଗଦାମ୍। ଅଵିଯୋଗଶ୍ଚ ସର୍ଵୈଶ୍ଚ କୂପ ଏଵାତ୍ର ଜାଯତେ
ଆସ, ତୁମ ନିଜ ଅବିଯୋଗଦାୟକ କୁଆଁଟି ଦେଖ। ଏଠାରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି କୁଆଁରେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନତା ଦୂରିଯାଏ।
ଆମୁଷ୍ମିକେ ଚୈହିକେ ଚ ଜୀଵତୋପି ମୃତସ୍ଯ ଵା। ଏତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ମୁନୀଂଦ୍ରସ୍ଯ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣପୂର୍ଵଜଃ
ପରଲୋକରେ ଓ ଏହି ଲୋକରେ, ବଞ୍ଚିଥିବା କିମ୍ବା ମୃତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ—ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ...
ସସ୍ମାର ରାମୋ ରାଜାନଂ ତଦା ଦଶରଥଂ ନୃପ। ଭରତଂ ସହ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ୍ରଂଭାତୄନନ୍ଯାଂଶ୍ଚନାଗରାନ୍
ସେ ସମୟରେ ରାମ ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କୁ, ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସହ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ, ମାଆମାନେ ଏବଂ ଅୟୋଧ୍ୟାର ଅନ୍ୟ ନାଗରିକମାନେଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ଏଵଂଚିଂତଯତସ୍ତସ୍ଯ ସଂଧ୍ଯାକାଲୋ ଵ୍ଯଜାଯତ। ଉପାସ୍ଯ ପଶ୍ଚିମାଂ ସଂଧ୍ଯାଂ ମୁନିଭିଃସହ ରାଘଵଃ
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ ସଂଧ୍ୟା ସମୟ ଆସିଗଲା; ରାଘବ ମୁନିମାନେ ସହିତ ପଶ୍ଚିମ ସଂଧ୍ୟାର ପୂଜା କଲେ।
ସୁଷ୍ଵାପ ତାଂ ନିଶାଂ ତତ୍ର ଭ୍ରାତୃଭାର୍ଯାସମନ୍ଵିତଃ। ଵିଭାଵର୍ଯଵସାନେ ତୁ ସ୍ଵପ୍ନାଂତେ ରଘୁନଂଦନଃ
ସେଠାରେ ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ସହ ଏକା ରାତି ଶୁଇଲେ; ରାତି ଶେଷରେ ଉଠିବା ସମୟରେ ରଘୁନନ୍ଦନ—
ପିତ୍ରା ମାତ୍ରା ତଥା ଚାନ୍ଯୈରଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ସ୍ଥିତଃ କିଲ। ଵିଵାହମଂଗଲେ ଵୃତ୍ତେ ବହୁଭିର୍ବାଂଧଵୈଃ ସହ
—ପିତା, ମାଆ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ବିବାହ ଉତ୍ସବ ପରେ ଅନେକ ଆତ୍ମୀୟମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି ବୋଲି ଦେଖିଲେ।
ସମାସୀନଃ ସଭାର୍ଯୋଽସାଵୃଷିଭିଃ ପରିଵାରିତଃ। ଲକ୍ଷ୍ମଣେନାପ୍ଯେଵମେଵ ଦୃଷ୍ଟୋଽସୌ ସୀତଯା ତଥା
ସେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସହ ବସିଥିଲେ, ଚାରିପାଖରେ ମୁନିମାନେ ଅଛନ୍ତି; ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରଭାତେ ତୁ ମୁନୀନାଂ ତତ୍ସର୍ଵମେଵ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍। ଋଷିଭିଶ୍ଚ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସତ୍ଯମେତଦ୍ରଘୂତ୍ତମ
ପ୍ରଭାତେ ମୁନିମାନେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା କଥା କହିଲେ; ଏବଂ ମୁନିମାନେ କହିଲେ, 'ଏହା ଠିକ୍, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ସତ୍ୟ।'
ମୃତସ୍ଯ ଦର୍ଶନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କାର୍ଯମାଵଶ୍ଯକଂ ସ୍ମୃତମ୍। ଵୃଦ୍ଧିକାମାସ୍ତୁ ପିତରସ୍ତଥା ଚୈଵାନ୍ନକାଂକ୍ଷିଣଃ
ସ୍ୱପ୍ନରେ ମୃତ ଦେଖିଲେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ; ପିତୃମାନେ ବୃଦ୍ଧି ଚାହାନ୍ତି ଓ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ଆଶା କରନ୍ତି।
ଦଦଂତି ଦର୍ଶନଂ ସ୍ଵପ୍ନେ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତସ୍ଯ ରାଘଵ। ଅଵିଯୋଗସ୍ତୁ ତେ ଭ୍ରାତ୍ରା ପିତ୍ରା ଚ ଭରତେନ ଚ
ଭକ୍ତିଶୀଳ ଲୋକଙ୍କୁ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖା ଦେଇଥାନ୍ତି, ରାଘବ; ତୁମେ ତୁମ ଭାଇ, ପିତା ଓ ଭରତଙ୍କୁ କେବେ ବି ଅଲଗା ହେବା ନାହିଁ।