ନୃଣାଂ ଭଵତି ସୌଖ୍ଯାନି ତଥୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ତପୋଽକ୍ଷଯମ୍। ତ୍ରୀଣି ଶୃଙ୍ଗାଣି ଶୁଭ୍ରାଣି ତ୍ରୀଣି ପ୍ରସ୍ରଵଣାନି ଚ
ମଣିଷମାନେ ସେଠାରେ ସୁଖ, ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଏବଂ ଅକ୍ଷୟ ତପସ୍ୟା ଲାଭ କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ତିନିଟି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପାହାଡ଼ ଏବଂ ତିନିଟି ପବିତ୍ର ଝରଣା ଅଛି।
ପୁଷ୍କରାଣି ତଥା ତ୍ରୀଣି ନଵିଦ୍ମସ୍ତତ୍ର କାରଣମ୍। କନୀଯାଂସଂ ମଧ୍ଯମଂ ଚ ତୃତୀଯଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠପୁଷ୍କରମ୍
ସେଠାରେ ତିନିଟି ପୁଷ୍କର ଅଛି, କିଏ ଏହାର କାରଣ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ଏଠି ଏକଟି ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ, ଏକଟି ମଧ୍ୟମ ଏବଂ ତୃତୀୟଟି ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପୁଷ୍କର।
ଶୃଂଗଶବ୍ଦାଭିଧାନାନି ଶୁଭପ୍ରସ୍ରଵଣାନି ଚ। ବ୍ରହ୍ମାଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଥା ରୁଦ୍ରୋ ନିତ୍ଯଂ ସନ୍ନିହିତାସ୍ତ୍ରଯଃ
ପାହାଡ଼ ଓ ଶୁଭ୍ର ଝରଣା ନାମରେ ପରିଚିତ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ରୁଦ୍ର— ଏହି ତିନିଜଣ ସଦା ସେଠାରେ ବସିବା କଥା।
ପୁଷ୍କରେଷୁ ମହାରାଜା ନାତଃ ପୁଣ୍ଯତମଂ ଭୁଵି। ଵିରଜଂ ଵିମଲଂ ତୋଯଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ହେ ମହାରାଜ, ପୃଥିବୀରେ ପୁଷ୍କର ଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ। ସେଠାର ପାଣି ନିର୍ମଳ, ଦୋଷରହିତ ଏବଂ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ବ୍ରହ୍ମଲୋକସ୍ଯ ପନ୍ଥାନଂ ଧନ୍ଯାଃ ପଶ୍ଯଂତି ପୁଷ୍କରଂ। ଯସ୍ତୁ ଵର୍ଷଶତଂ ସାଗ୍ରମଗ୍ନିହୋତ୍ରମୁପାସତେ
ଯେମାନେ ପୁଷ୍କରକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଯିବା ପଥ ଦେଖନ୍ତି। ଯିଏ ସେଠାରେ ଶତବର୍ଷ ଯାଏଁ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରେ—
କାର୍ତିକୀଂ ଵା ଵସେଦେକାଂ ପୁଷ୍କରେ ସମମେଵ ଚ। କର୍ତୁମ୍ମଯା ନ ଶକିତଂ କର୍ମଣା ନୈଵ ସାଧିତମ୍
କିମ୍ବା କେବଳ ଏକ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ପୁଷ୍କରରେ ରହେ, ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ ମୁଁ କରିପାରିଲି ନାହିଁ, କିମ୍ବା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସାଧିତ ହେଲି ନାହିଁ।
ତଦଯତ୍ନାତ୍ତ୍ଵଯା ତାତ ମୃତ୍ଯୁସ୍ସର୍ଵହରୋ ଜିତଃ। ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟସ୍ସ ଦେଵେଶୋ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ
ସେହିପାଇଁ, ମୋ ପୁଅ, ତୁମେ କୌଣସି ପ୍ରୟାସ ଛାଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜିତିଛ। ସେଠାରେ ଦେବମାନ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା, ଲୋକଙ୍କର ପିତାମହା, ଦେଖାଯାଇଥିଲେ।
ନାନ୍ଯୋ ମର୍ତ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯା ତୁଲ୍ଯୋ ଭଵିତା ଜଗତୀତଲେ। ଅହଂ ଵୈ ତୋଷିତୋ ଯେନ ପଞ୍ଚଵାର୍ଷିକଜନ୍ମନା
ପୃଥିବୀରେ ତୁମ ସମାନ କୌଣସି ମରଣଶୀଳ ନ ହେବ। ତୁମେ ପଞ୍ଚବର୍ଷ ବୟସରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ।
ଵରେଣ ତ୍ଵଂ ମଦୀଯେନ ଉପମାଂ ଚିରଜୀଵିନାମ୍। ଗମିଷ୍ଯସି ନ ସନ୍ଦେହସ୍ତଥାଶୀର୍ଵଚନମ୍ମମ
ମୋର ଆଶୀର୍ବାଦରେ, ତୁମେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ ପଦବୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ସେଠାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଯିବ। ଏହା ମୋର ଆଶୀର୍ବାଦ।
ଏଵଂ ଵଦନ୍ତି ତେ ସର୍ଵେ ଵ୍ରଜ ଲୋକାନ୍ଯଥେପ୍ସିତାନ୍। ଏଵଂ ଲବ୍ଧପ୍ରସାଦେନ ମୃକଣ୍ଡୁତନଯେନ ଚ
ଏଭଳି ସମସ୍ତେ କହନ୍ତି— 'ତୁମେ ଯେଉଁ ଲୋକକୁ ଚାହଁ, ସେଠାକୁ ଯାଅ।' ଏଭଳି ମୃକଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଦୟାରେ ଏହା ସମ୍ଭବ ହେଲା।
ଆଶ୍ରମଃସ୍ଥାପିତସ୍ତେନ ମାର୍କଣ୍ଡାଶ୍ରମ ଇତ୍ଯୁତ। ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଶୁଚିର୍ଭୂତ୍ଵା ଵାଜପେଯଫଲଂ ଲଭେତ୍
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା, ଯାହାକୁ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଆଶ୍ରମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଚି ହେଲେ, ବ୍ୟକ୍ତି ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ସର୍ଵପାପଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଚିରାଯୁର୍ଜାଯତେ ନରଃ। ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ତଥାନ୍ଯଂ ତେ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଇତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍
ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ମଣିଷ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୁଏ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ— 'ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଉ ଏକ ପୁରାତନ କଥା କହିବି।'
ଯଥା ରାମେଣ ଵୈ ତୀର୍ଥଂ ପୁଷ୍କରଂ ତୁ ଵିନିର୍ମିତମ୍। ଚିତ୍ରକୂଟାତ୍ପୁରା ରାମୋ ମୈଥିଲ୍ଯା ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ
କିପରି ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥ ନିର୍ମିତ ହେଲା। ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ଚିତ୍ରକୂଟରୁ ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ଅତ୍ରେରାଶ୍ରମମାସାଦ୍ଯ ପପ୍ରଚ୍ଛ ମୁନିସତ୍ତମମ୍। ରାମ ଉଵାଚ। କାନି ପୁଣ୍ଯାନି ତୀର୍ଥାନି କିଂ ଵା କ୍ଷେତ୍ରଂ ମହାମୁନେ
ଅତ୍ରିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ। ରାମ କହିଲେ— 'ମହାମୁନି, କେଉଁଠି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, କିଏ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର?'
ଯତ୍ର ଗତ୍ଵା ନରୋ ଯୋଗିନ୍ଵିଯୋଗଂ ସହ ବଂଧୁଭିଃ। ନୈଵ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଭଗଵନ୍ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସୁଵ୍ରତ1.33.
ହେ ସୁବ୍ରତ, ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଟି କେଉଁଠି ଅଛି, ଯେଉଁଠାକୁ ଯାଇଲେ ମଣିଷ କେବେ ବି ଯୋଗୀମାନେ କିମ୍ବା ନିଜ ପରିବାରରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନତା ଅନୁଭବ କରେନାହିଁ, ମୋତେ ଏହା କୁହ।
ଅନେନ ଵନଵାସେନ ରାଜ୍ଞସ୍ତୁ ମରଣେନ ଚ। ଭରତସ୍ଯ ଵିଯୋଗେନ ପରିତପ୍ଯେ ହ୍ଯହଂ ତ୍ରିଭିଃ
ଏହି ଅରଣ୍ୟବାସ, ରାଜାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ଭରତଙ୍କୁ ହରାଇବାରୁ, ଏ ତିନିଟି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ ହେଉଛି।
ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ରାଘଵେଣୋକ୍ତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିପ୍ରର୍ଷଭସ୍ତଦା। ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଚ ସୁଚିରଂ କାଲମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ରାଘବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧ୍ୟାନ କରି, ଏହି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅତ୍ରିରୁଵାଚ। ସାଧୁ ପୃଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯା ଵୀର ରଘୂଣାଂ ଵଂଶଵର୍ଧନ। ମମ ପିତ୍ରା କୃତଂ ତୀର୍ଥଂ ପୁଷ୍କରଂ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ଅତ୍ରି କହିଲେ: ରଘୁବଂଶର ମହାନ ନାୟକ, ତୁମେ ଭଲ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ। ମୋର ବାପାଙ୍କ ନିକଟରେ ପୁଷ୍କର ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି।
ପର୍ଵତୌ ଦ୍ଵୌ ଚ ଵିଖ୍ଯାତୌ ମର୍ଯାଦା ଯଜ୍ଞପର୍ଵତୌ। କୁଂଡତ୍ରଯଂ ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଜ୍ଯେଷ୍ଠମଧ୍ଯକନିଷ୍ଠକମ୍
ସେଠାରେ ଦୁଇଟି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଯଜ୍ଞପର୍ବତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତିନିଟି ପବିତ୍ର କୁଣ୍ଡ ଅଛି—ଏକ ବଡ଼, ଏକ ମଧ୍ୟମ ଏବଂ ଏକ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ।
ତେଷୁ ଗତ୍ଵା ଦଶରଥଂ ପିଂଡଦାନେନ ତର୍ପଯ। ତୀର୍ଥାନାଂ ପ୍ରଵରଂ ତୀର୍ଥଂ କ୍ଷେତ୍ରାଣାମପି ଚୋତ୍ତମମ୍
ସେଠାକୁ ଯାଇ, ଦଶରଥଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡ ଦେଇ ତୃପ୍ତ କର। ଏହା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ।
ଅଵିଯୋଗା ଚ ସୁରସା ଵାପୀ ରଘୁକୁଲୋଦ୍ଵହ। ତଥା ସୌଭାଗ୍ଯକୂପୋନ୍ଯଃ ସୁଜଲୋ ରଘୁନଂଦନ
ହେ ରଘୁବଂଶର ଗର୍ବ, ସେଠାରେ ଆଉ ଏକ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଅବିଯୋଗା କୁଆଁ ଅଛି, ଏବଂ ଆଉ ଏକ ଶୁଭ୍ର ଜଳର ସୌଭାଗ୍ୟ କୁଆଁ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ତେଷୁ ପିଂଡପ୍ରଦାନେନ ପିତରୋ ମୋକ୍ଷମାପ୍ନୁଯୁଃ। ଆଭୂତସଂପ୍ଲଵଂ କାଲମେତଦାହ ପିତାମହଃ
ସେଠାରେ ପିଣ୍ଡ ଦେଇଲେ, ପିତୃଗଣ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଏହି କଥା ମହାପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ପିତାମହ କହିଥିଲେ।
ତତ୍ର ରାଘଵ ଗଚ୍ଛସ୍ଵ ଭୂଯୋପ୍ଯାଗମନଂ କ୍ରିଯାଃ। ତଥେତି ଚୋକ୍ତ୍ଵା ରାମୋପି ଗମନାଯ ମନୋ ଦଧେ
ତେଣୁ, ରାଘବ, ସେଠାକୁ ଯାଅ ଏବଂ ପୁନିପୁନି କ୍ରିୟା କର। ରାମ ଏହିପରି କହି, ଯିବାକୁ ମନସ୍କ ହେଲେ।
ଋକ୍ଷଵଂତମଭିକ୍ରମ୍ଯ ନଗରଂ ଵୈଦିଶଂ ତଥା। ଚର୍ମଣ୍ଵତୀଂ ସମୁତ୍ତୀର୍ଯ ପ୍ରାପ୍ତୋସୌ ଯଜ୍ଞପର୍ଵତମ୍
ଋକ୍ଷ ପାହାଡ଼ ଓ ବୈଦିଶ ନଗର ଅଟେଇ, ଚର୍ମଣ୍ୱତୀ ନଦୀ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ ଯଜ୍ଞପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତମତିକ୍ରମ୍ଯ ଵେଗେନ ମଧ୍ଯମେ ପୁଷ୍କରେ ସ୍ଥିତଃ। ପିତୄନ୍ସଂତର୍ପଯାମାସ ଅଦ୍ଭିର୍ଦେଵାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
ସେଠାରୁ ତୁରନ୍ତ ଆଗକୁ ବଢ଼ି, ମଧ୍ୟମ ପୁଷ୍କରରେ ଠିଆ ହେଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ପିତୃମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜଳ ଦେଇ ତୃପ୍ତ କଲେ।
ସ୍ନାନାଵସାନେ ରାମେଣ ମାର୍କଂଡୋ ମୁନିପୁଂଗଵଃ। ଆଗଚ୍ଛନ୍ଶିଷ୍ଯସଂଯୁକ୍ତୋ ଦୃଷ୍ଟସ୍ତତ୍ରୈଵ ଧୀମତା
ସ୍ନାନ ଶେଷରେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମ ଦେଖିଲେ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମହାମୁନି ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ଆସୁଛନ୍ତି।
ଗତ୍ଵା ଵୈ ସଂମୁଖଂ ତସ୍ଯ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଚ ସାଦରମ୍। ପୃଷ୍ଟୋଽଵିଯୋଗଦଃ କୂପଃ କତମସ୍ଯାଂ ଦିଶି ପ୍ରଭୋ
ସେ ମୁହଁମୁହିଁ ଗଲେ, ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ପଚାରିଲେ: 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଅବିଯୋଗ ଦେଇଥିବା କୁଆଁ କେଉଁ ଦିଗରେ ଅଛି?'
ସୁତୋ ଦଶରଥସ୍ଯାହଂ ରାମୋ ନାମ ଜନୈଃ ସ୍ମୃତଃ। ସୌଭାଗ୍ଯଵାପୀଂ ତାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମହଂ ପ୍ରାପ୍ତୋତ୍ରିଶାସନାତ୍
ମୁଁ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ, ଲୋକମାନେ ଯାହାକୁ ରାମ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; ଅତ୍ରିଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏହି ସୌଭାଗ୍ୟ କୁଆଁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି।
ତତ୍ସ୍ଥାନଂ ତୌ ଚ ଵୈ କୂପୌ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରବ୍ରଵୀତୁ ମେ। ଏଵମୁକ୍ତଶ୍ଚ ରାମେଣ ମାର୍କଂଡଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ
ଭଗବାନ ମୋତେ ସେଠାର ସ୍ଥାନ ଏବଂ ସେଇ କୁଆଁମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହନ୍ତୁ। ଏପରି ରାମ କହିବା ପରେ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ। ସାଧୁ ରାଘଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ସୁକୃତଂ ଭଵତା କୃତମ୍। ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାପ୍ରସଂଗେନ ଯତ୍ପ୍ରାପ୍ତୋସୀହ ସାଂପ୍ରତମ୍
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: ରାଘବ, ତୁମେ ଭଲ କାମ କରିଛ; ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ ହେଉ। ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଉପଲକ୍ଷେ ଏଠାରେ ଆସି, ତୁମେ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ।