ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ ଗତା ଵିପ୍ରା ମାର୍କଂଡେଯୋ ନିଜଂ ଗୃହମ୍। ଜଗାମ ତେଷୁ ଯାତେଷୁ ପିତରଂ ସ୍ଵମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ଗଲେ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲେ; ସେମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଲୋକମହଂ ନୀତୋ ମୁନିଭିର୍ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ। ଦୀର୍ଘାଯୁଶ୍ଚ କୃତଶ୍ଚାସ୍ମି ଵରାନ୍ଦତ୍ଵା ଵିସର୍ଜିତଃ
'ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ମୁନିମାନେ ନେଇଥିଲେ; ମୋତେ ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ଦେଇ, ଦୟା କରି, ଛାଡିଦେଲେ।'
ଏତଦନ୍ଯଚ୍ଚ ମେ ଦତ୍ତଂ ଗତଂ ଚିଂତାକରଂ ତଵ। କଲ୍ପସ୍ଯାଦୌ ତଥା ଚାଂତେ ଭଵିଷ୍ଯେ ସମନଂତରେ
'ଏହି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାନ ମୋତେ ମିଳିଛି, ତୁମ ଚିନ୍ତା ଦୂର କରିଛି; କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ, ମୁଁ ଅବିରତ ରହିବି।'
ଲୋକକର୍ତୁର୍ବ୍ରହ୍ମଣୋହଂ ପ୍ରସାଦାତ୍ତସ୍ଯ ଵୈ ପିତଃ। ପୁଷ୍କରଂ ଵୈ ଗମିଷ୍ଯାମି ତପସ୍ତପ୍ତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତଃ
'ଲୋକର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦୟାରେ, ପିତା, ମୁଁ ପୁଷ୍କରକୁ ଯିବି, ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଛି।'
ତତ୍ରାହଂ ଦେଵଦେଵେଶମୁପାସିଷ୍ଯେ ପିତାମହମ୍। ସର୍ଵକାମାଵାପ୍ତିକରଂ ସର୍ଵାରାତିନିବର୍ହଣମ୍
'ସେଠାରେ ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜିବି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିପଦ ଦୂର କରନ୍ତି।'
ସର୍ଵସୌଖ୍ଯପ୍ରଦଂ ଦେଵମିନ୍ଦ୍ରାଦୀନାଂ ପରାଯଣମ୍। ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ତୋଷଯିଷ୍ଯାମି ସର୍ଵଲୋକପିତାମହମ୍
'ସମସ୍ତ ସୁଖ ଦେଇଥିବା ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବି।'
ମାର୍କଂଡେଯଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୃକଂଡୁର୍ମୁନିସତ୍ତମଃ। ଜଗାମ ପରମଂ ହର୍ଷଂ କ୍ଷଣମେକଂ ସମୁଚ୍ଛ୍ଵସନ୍
ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମହାମୁନି ମୃକଣ୍ଡୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ କିଛି ଖଣ୍ଡ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଲେ।
ଧୈର୍ଯଂ ସୁମନସା ସ୍ଥାଯ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ଅଦ୍ଯ ମେ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ଜୀଵିତଂ ଚ ସୁଜୀଵିତମ୍
ଧୈର୍ୟ ଧରି ଏବଂ ଖୁସି ହୃଦୟରେ ରଖି, ସେ କହିଲେ— 'ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ ହେଲା, ଏହି ଜୀବନ ଭଲ ଭାବେ ବ୍ୟତୀତ ହେଲା।'
ସର୍ଵସ୍ଯ ଜଗତାଂ ସ୍ରଷ୍ଟା ଯେନ ଦୃଷ୍ଟଃ ପିତାମହଃ। ତ୍ଵଯା ଦାଯାଦଵାନସ୍ମି ପୁତ୍ରେଣ ଵଂଶଧାରିଣା
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପିତାମହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ— ତୁମ ଦ୍ୱାରା, ମୋ ପୁଅ ଏବଂ ବଂଶଧାରୀ ହେବାରୁ, ମୁଁ ବଂଶର ଧାରକ ହେଲି।
ତ୍ଵଂ ଗଚ୍ଛ ପଶ୍ଯ ଦେଵେଶଂ ପୁଷ୍କରସ୍ଥଂ ପିତାମହମ୍। ଦୃଷ୍ଟେ ତସ୍ମିନ୍ଜଗନ୍ନାଥେ ନ ଜରାମୃତ୍ଯୁରେଵ ଚ
ତୁମେ ଏବେ ପୁଷ୍କରକୁ ଯାଅ, ସେଠାରେ ଦେବମାନ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖ। ସେଠାରେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ।
ନୃଣାଂ ଭଵତି ସୌଖ୍ଯାନି ତଥୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ତପୋଽକ୍ଷଯମ୍। ତ୍ରୀଣି ଶୃଙ୍ଗାଣି ଶୁଭ୍ରାଣି ତ୍ରୀଣି ପ୍ରସ୍ରଵଣାନି ଚ
ମଣିଷମାନେ ସେଠାରେ ସୁଖ, ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଏବଂ ଅକ୍ଷୟ ତପସ୍ୟା ଲାଭ କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ତିନିଟି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପାହାଡ଼ ଏବଂ ତିନିଟି ପବିତ୍ର ଝରଣା ଅଛି।
ପୁଷ୍କରାଣି ତଥା ତ୍ରୀଣି ନଵିଦ୍ମସ୍ତତ୍ର କାରଣମ୍। କନୀଯାଂସଂ ମଧ୍ଯମଂ ଚ ତୃତୀଯଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠପୁଷ୍କରମ୍
ସେଠାରେ ତିନିଟି ପୁଷ୍କର ଅଛି, କିଏ ଏହାର କାରଣ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ଏଠି ଏକଟି ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ, ଏକଟି ମଧ୍ୟମ ଏବଂ ତୃତୀୟଟି ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପୁଷ୍କର।
ଶୃଂଗଶବ୍ଦାଭିଧାନାନି ଶୁଭପ୍ରସ୍ରଵଣାନି ଚ। ବ୍ରହ୍ମାଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଥା ରୁଦ୍ରୋ ନିତ୍ଯଂ ସନ୍ନିହିତାସ୍ତ୍ରଯଃ
ପାହାଡ଼ ଓ ଶୁଭ୍ର ଝରଣା ନାମରେ ପରିଚିତ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ରୁଦ୍ର— ଏହି ତିନିଜଣ ସଦା ସେଠାରେ ବସିବା କଥା।
ପୁଷ୍କରେଷୁ ମହାରାଜା ନାତଃ ପୁଣ୍ଯତମଂ ଭୁଵି। ଵିରଜଂ ଵିମଲଂ ତୋଯଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ହେ ମହାରାଜ, ପୃଥିବୀରେ ପୁଷ୍କର ଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ। ସେଠାର ପାଣି ନିର୍ମଳ, ଦୋଷରହିତ ଏବଂ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ବ୍ରହ୍ମଲୋକସ୍ଯ ପନ୍ଥାନଂ ଧନ୍ଯାଃ ପଶ୍ଯଂତି ପୁଷ୍କରଂ। ଯସ୍ତୁ ଵର୍ଷଶତଂ ସାଗ୍ରମଗ୍ନିହୋତ୍ରମୁପାସତେ
ଯେମାନେ ପୁଷ୍କରକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଯିବା ପଥ ଦେଖନ୍ତି। ଯିଏ ସେଠାରେ ଶତବର୍ଷ ଯାଏଁ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରେ—
କାର୍ତିକୀଂ ଵା ଵସେଦେକାଂ ପୁଷ୍କରେ ସମମେଵ ଚ। କର୍ତୁମ୍ମଯା ନ ଶକିତଂ କର୍ମଣା ନୈଵ ସାଧିତମ୍
କିମ୍ବା କେବଳ ଏକ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ପୁଷ୍କରରେ ରହେ, ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ ମୁଁ କରିପାରିଲି ନାହିଁ, କିମ୍ବା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସାଧିତ ହେଲି ନାହିଁ।
ତଦଯତ୍ନାତ୍ତ୍ଵଯା ତାତ ମୃତ୍ଯୁସ୍ସର୍ଵହରୋ ଜିତଃ। ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟସ୍ସ ଦେଵେଶୋ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ
ସେହିପାଇଁ, ମୋ ପୁଅ, ତୁମେ କୌଣସି ପ୍ରୟାସ ଛାଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜିତିଛ। ସେଠାରେ ଦେବମାନ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା, ଲୋକଙ୍କର ପିତାମହା, ଦେଖାଯାଇଥିଲେ।
ନାନ୍ଯୋ ମର୍ତ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯା ତୁଲ୍ଯୋ ଭଵିତା ଜଗତୀତଲେ। ଅହଂ ଵୈ ତୋଷିତୋ ଯେନ ପଞ୍ଚଵାର୍ଷିକଜନ୍ମନା
ପୃଥିବୀରେ ତୁମ ସମାନ କୌଣସି ମରଣଶୀଳ ନ ହେବ। ତୁମେ ପଞ୍ଚବର୍ଷ ବୟସରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ।
ଵରେଣ ତ୍ଵଂ ମଦୀଯେନ ଉପମାଂ ଚିରଜୀଵିନାମ୍। ଗମିଷ୍ଯସି ନ ସନ୍ଦେହସ୍ତଥାଶୀର୍ଵଚନମ୍ମମ
ମୋର ଆଶୀର୍ବାଦରେ, ତୁମେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ ପଦବୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ସେଠାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଯିବ। ଏହା ମୋର ଆଶୀର୍ବାଦ।
ଏଵଂ ଵଦନ୍ତି ତେ ସର୍ଵେ ଵ୍ରଜ ଲୋକାନ୍ଯଥେପ୍ସିତାନ୍। ଏଵଂ ଲବ୍ଧପ୍ରସାଦେନ ମୃକଣ୍ଡୁତନଯେନ ଚ
ଏଭଳି ସମସ୍ତେ କହନ୍ତି— 'ତୁମେ ଯେଉଁ ଲୋକକୁ ଚାହଁ, ସେଠାକୁ ଯାଅ।' ଏଭଳି ମୃକଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଦୟାରେ ଏହା ସମ୍ଭବ ହେଲା।
ଆଶ୍ରମଃସ୍ଥାପିତସ୍ତେନ ମାର୍କଣ୍ଡାଶ୍ରମ ଇତ୍ଯୁତ। ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଶୁଚିର୍ଭୂତ୍ଵା ଵାଜପେଯଫଲଂ ଲଭେତ୍
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା, ଯାହାକୁ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଆଶ୍ରମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଚି ହେଲେ, ବ୍ୟକ୍ତି ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ସର୍ଵପାପଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଚିରାଯୁର୍ଜାଯତେ ନରଃ। ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ତଥାନ୍ଯଂ ତେ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଇତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍
ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ମଣିଷ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୁଏ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ— 'ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଉ ଏକ ପୁରାତନ କଥା କହିବି।'
ଯଥା ରାମେଣ ଵୈ ତୀର୍ଥଂ ପୁଷ୍କରଂ ତୁ ଵିନିର୍ମିତମ୍। ଚିତ୍ରକୂଟାତ୍ପୁରା ରାମୋ ମୈଥିଲ୍ଯା ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ
କିପରି ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥ ନିର୍ମିତ ହେଲା। ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ଚିତ୍ରକୂଟରୁ ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ଅତ୍ରେରାଶ୍ରମମାସାଦ୍ଯ ପପ୍ରଚ୍ଛ ମୁନିସତ୍ତମମ୍। ରାମ ଉଵାଚ। କାନି ପୁଣ୍ଯାନି ତୀର୍ଥାନି କିଂ ଵା କ୍ଷେତ୍ରଂ ମହାମୁନେ
ଅତ୍ରିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ। ରାମ କହିଲେ— 'ମହାମୁନି, କେଉଁଠି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, କିଏ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର?'
ଯତ୍ର ଗତ୍ଵା ନରୋ ଯୋଗିନ୍ଵିଯୋଗଂ ସହ ବଂଧୁଭିଃ। ନୈଵ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଭଗଵନ୍ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସୁଵ୍ରତ1.33.
ହେ ସୁବ୍ରତ, ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଟି କେଉଁଠି ଅଛି, ଯେଉଁଠାକୁ ଯାଇଲେ ମଣିଷ କେବେ ବି ଯୋଗୀମାନେ କିମ୍ବା ନିଜ ପରିବାରରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନତା ଅନୁଭବ କରେନାହିଁ, ମୋତେ ଏହା କୁହ।
ଅନେନ ଵନଵାସେନ ରାଜ୍ଞସ୍ତୁ ମରଣେନ ଚ। ଭରତସ୍ଯ ଵିଯୋଗେନ ପରିତପ୍ଯେ ହ୍ଯହଂ ତ୍ରିଭିଃ
ଏହି ଅରଣ୍ୟବାସ, ରାଜାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ଭରତଙ୍କୁ ହରାଇବାରୁ, ଏ ତିନିଟି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ ହେଉଛି।
ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ରାଘଵେଣୋକ୍ତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିପ୍ରର୍ଷଭସ୍ତଦା। ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଚ ସୁଚିରଂ କାଲମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ରାଘବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧ୍ୟାନ କରି, ଏହି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅତ୍ରିରୁଵାଚ। ସାଧୁ ପୃଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯା ଵୀର ରଘୂଣାଂ ଵଂଶଵର୍ଧନ। ମମ ପିତ୍ରା କୃତଂ ତୀର୍ଥଂ ପୁଷ୍କରଂ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ଅତ୍ରି କହିଲେ: ରଘୁବଂଶର ମହାନ ନାୟକ, ତୁମେ ଭଲ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ। ମୋର ବାପାଙ୍କ ନିକଟରେ ପୁଷ୍କର ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି।
ପର୍ଵତୌ ଦ୍ଵୌ ଚ ଵିଖ୍ଯାତୌ ମର୍ଯାଦା ଯଜ୍ଞପର୍ଵତୌ। କୁଂଡତ୍ରଯଂ ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଜ୍ଯେଷ୍ଠମଧ୍ଯକନିଷ୍ଠକମ୍
ସେଠାରେ ଦୁଇଟି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଯଜ୍ଞପର୍ବତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତିନିଟି ପବିତ୍ର କୁଣ୍ଡ ଅଛି—ଏକ ବଡ଼, ଏକ ମଧ୍ୟମ ଏବଂ ଏକ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ।
ତେଷୁ ଗତ୍ଵା ଦଶରଥଂ ପିଂଡଦାନେନ ତର୍ପଯ। ତୀର୍ଥାନାଂ ପ୍ରଵରଂ ତୀର୍ଥଂ କ୍ଷେତ୍ରାଣାମପି ଚୋତ୍ତମମ୍
ସେଠାକୁ ଯାଇ, ଦଶରଥଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡ ଦେଇ ତୃପ୍ତ କର। ଏହା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ।