ଆଦିତ୍ଯାଶ୍ଚ ତତସ୍ତେଷାଂ ଵିହିତାଃ ପ୍ରପିତାମହାଃ। ତ୍ରିଵିଧା ଅପି ଆହୂଯ ପୁନରୁକ୍ତା ଵିରିଂଚିନା
ଏବଂ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରପିତାମହ। ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର, ଡାକି ଏବେ ବିରିଞ୍ଚିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃ କଥାହେଉଛନ୍ତି।
ଭଵଦ୍ଭିଃ ପିଂଡଦାନାଦ୍ଯଂ ଗ୍ରାହ୍ଯମତ୍ର ସ୍ଥିତୈସ୍ସଦା। ଯତ୍କୃତଂ ପିତୃକାର୍ଯଂ ଚ ତଦନଂତଫଲଂ ଭଵେତ୍
ଏଠି ତୁମେ ସଦା ପିଣ୍ଡ ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର। ଏଠି କରାଯାଇଥିବା ପିତୃ କାର୍ଯ୍ୟ ସବୁ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଵୃତ୍ଯର୍ଥଂ ପିତରସ୍ତେଷାଂ ତୁଷ୍ଟାଶ୍ଚୈଵ ପିତାମହାଃ। ଲଭଂତେ ତର୍ପଣାତ୍ତୃପ୍ତିଂ ପିଂଡଦାନାତ୍ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍
ପିତୃମାନେ ଓ ପିତାମହମାନେ ନିଜ ପରିବାର ପାଳନ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ ଓ ତର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ଏହା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ତୃପ୍ତି ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପ୍ରାଚୀନେ ପିଂଡଦୋ ଭଵେତ୍। ଦତ୍ଵା ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ପିତୄନ୍ସର୍ଵାଂଶ୍ଚ ତର୍ପଯେତ୍
ସେହିପାଇଁ ସବୁ କିଛି ଛାଡି, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ପିଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ହେବ। ପୁଅ ନିଷ୍ଠାରେ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାଚୀନେଶ୍ଵରଦେଵସ୍ଯ ପୁରୋଭୂତଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍। ଆଦିତୀର୍ଥଂ ତଦିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ଦର୍ଶନାଦପି ମୁକ୍ତିଦମ୍
ପୂର୍ବ ଦିଗର ଈଶ୍ୱରଦେବଙ୍କ ପାଖରେ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଏହାକୁ ଆଦିତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହାକୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ।
ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ସଲିଲଂ ତତ୍ର ମୁଚ୍ଯତେ ଜନ୍ମବଂଧନାତ୍। ଅଵଗାହନାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣୋଽସୌ ଭଵତ୍ଯନୁଚରଃ ସଦା
ସେଠାରେ ପାଣି ଛୁଇଁଲେ ଜନ୍ମର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଏଠାରେ ଡୁବିଲେ ସଦା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସେବକ ହେବାକୁ ପାଇଯାଏ।
ଆଦିତୀର୍ଥେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଯଃ ପ୍ରଦଦ୍ଯାତ୍ସମାଧିନା। ଅନ୍ନମଲ୍ପମପି ପ୍ରାଯଃ ପ୍ରାଯଶସ୍ସ୍ଵର୍ଗମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯିଏ ଏହି ଆଦିତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ଏକାଗ୍ରତାରେ ଅଳ୍ପ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ନ ଦାନ କରେ, ସେ ସାଧାରଣତଃ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଯସ୍ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମଭକ୍ତାନାଂ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦଦେଦ୍ଧନମ୍। କୃସେରଣାପି ହେମ୍ନା ଚ ସ ସ୍ଵର୍ଗେ ମୋଦତେ ସୁଖୀ
ଯିଏ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେଙ୍କୁ ଧନ କିମ୍ବା ସୁନା ଦାନ କରେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଥାଏ।
ପ୍ରାଚୀସରସ୍ଵତୀ ତତ୍ର ନରୈଃ କିଂ ମୃଗ୍ଯତେ ପରମ୍। ତସ୍ଯାଂ ସ୍ନାନାତ୍ଫଲଂ ତୃପ୍ତ୍ଯୈ ତପୋଯଜ୍ଞାଦିଲକ୍ଷଣମ୍
ପୂର୍ବ ଦିଗର ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀରେ ଅଧିକ କିଛି ଖୋଜିବାକୁ ମଣିଷମାନେ କାହିଁକି ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି? ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଯେତେ ଫଳ ମିଳେ, ତାହା ତପ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟର ସମାନ।
ଯେ ପିବଂତି ନରାଃ ପୁଣ୍ଯାଂ ପ୍ରାଚୀଂ ଦେଵୀଂ ସରସ୍ଵତୀମ୍। ନ ତେ ନରାଃ ସୁରା ଜ୍ଞେଯା ମାର୍କଂଡେଯର୍ଷିରବ୍ରଵୀତ୍
ଯେମାନେ ପୂର୍ବ ଦିଗର ପବିତ୍ର ସରସ୍ୱତୀ ଜଳ ପିଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ନୁହଁନ୍ତି ବୋଲି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଋଷି କହିଛନ୍ତି।
ସରସ୍ଵତୀ ନଦୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନ ସ୍ନାନେ ନିଯମଃ କ୍ଵଚିତ୍। ଭୁକ୍ତେ ଵା ନ ଚ ଵା ଭୁକ୍ତେ ଦିଵା ଵା ଯଦି ଵା ନିଶି
ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ସ୍ନାନ ପାଇଁ କୌଣସି ନିୟମ ନାହିଁ; ଖାଇଥିଲେ କିମ୍ବା ନ ଖାଇଥିଲେ, ଦିନେ କିମ୍ବା ରାତିରେ, ଯେତେବେଳେ ଇଚ୍ଛା କରିପାରିବେ।
ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ସର୍ଵତ୍ତୀର୍ଥାନାଂ ପ୍ରାଚୀନଂ ପ୍ରଵରଂ ସ୍ମୃତତ୍। ପାପଘ୍ନଂ ପୁଣ୍ଯଜନନଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ପୂର୍ବ ଦିଗର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ; ଏହା ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ଯେ ପୁନର୍ଭାଵିତାତ୍ମାନସ୍ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଜନାର୍ଦନମ୍। ପୂଜଯନ୍ତି ଯଥାଶକ୍ତି ତେ ପ୍ରଯାଂତି ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍
ଯେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଦେଵାନାଂ ପ୍ରଵରୋ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତେନ ଯତ୍ର ସରସ୍ଵତୀ। ସେଵିତା ତତ୍ପରଂ ତୀର୍ଥଂ କ୍ଷିତୌ ବ୍ରହ୍ମସୁତୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ; ସେଠାରେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ସେବନ କରିଥିଲେ, ସେଇ ପୃଥିବୀର ସର୍ବୋତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ବୋଲି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ କହିଥିଲେ।
ତତସ୍ତସ୍ମାନ୍ମହାତୀର୍ଥଂ ମନ୍ଯମାନା ମହୋଦଯମ୍। ମଂଦାକିନୀମୁଦୀକ୍ଷଂତୀ ସ୍ଥିତା ତତ୍ର ସରସ୍ଵତୀ
ଏହିପରି ମହାତୀର୍ଥକୁ ମହୋଦୟ ବୋଲି ମନେ କରି, ସରସ୍ୱତୀ ମାନ୍ଦାକିନୀ ଦିଗକୁ ଦେଖି ସେଠାରେ ଦଢ଼ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି।
ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନାଂ ପରଂ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ମଂଦାକିନ୍ଯାସମଂ ଯତ୍ର ପ୍ରାପ୍ଯ ପୁଣ୍ଯସମାଗମମ୍
ସ୍ୱୟଂଭୂ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ମାନ୍ଦାକିନୀ ସମାନ ପୁଣ୍ୟର ସମ୍ମିଳନ ମିଳେ।
ତତ୍ରସ୍ଥାନେ ସ୍ଥିତା ଦେଵୈଃ ସ୍ତୁତା ଦେଵୀ ସରସ୍ଵତୀ। ମତ୍ଵା ଚୈକାକିନୀଂ ତାଂ ତୁ ଦୀନାସ୍ଯାଂ ଦୀନମାନସାଂ
ସେଠାରେ ଦେବମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀ ଏକା ଭାବି, ଦୁଃଖିତ ମୁହଁ ଓ ଦୁଃଖିତ ମନେ ଦଢ଼ ହୋଇ ରହିଥିଲେ।
ସଖୀଂ ତଦାଽସୃଜଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ରୂପିଣୀଂ ଵିମଲେକ୍ଷଣାମ୍। ହରିଣୀଂ ହରିରପ୍ଯାଶୁ ଜଜ୍ଞେ କମଲଲୋଚନାମ୍
ସେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସହେଳୀ, ଶୁଭ୍ର ଦୃଷ୍ଟି ଓ ରୂପସ୍୵ଳ୍ପା ତିଆରି କଲେ; ହରି ମଧ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ଏକ କୃଷ୍ଣମୃଗୀ ଭାବେ, କମଳନୟନୀ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ଵଜ୍ରିଣୀମପି ଦେଵେଶୋ ଵଜ୍ରପାଣିର୍ଵିସୃଷ୍ଟଵାନ୍। ସୁକୁରଂଗରୁଚିଂ ଦେଵୋ ନୀଲକଂଠୋ ଵୃଷଧ୍ଵଜଃ1.32.
ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଜ୍ରଧାରୀ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ଏକ ସହେଳୀ, ସୁନା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପ ଦେଇ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ନୀଳକଣ୍ଠ ବୃଷଧ୍ୱଜ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କଲେ।
ସଖୀଂ ସଂଜନଯାମାସ ସରସ୍ଵତ୍ଯାସ୍ତ୍ରିଲୋଚନଃ। ଵିଲୋକ୍ଯମାନା ସା ରାଜନ୍ସଖୀଭିଃ ସୁରସୁଂଦରୀ
ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଦେବତା ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସହେଳୀ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ସେ ସହେଳୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ସେ ରାଜା, ଦେବସୁନ୍ଦରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ଯାତୁମାରବ୍ଧା ଦେଵାଦେଶାନ୍ମହାନଦୀ। ତତଃ ସଖୀଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସା ପ୍ରାଚୀନାଗଂତୁମୁଦ୍ଯତା
ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ମହାନଦୀକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଯେପରି ଆଜ୍ଞା ମିଳିଥିଲା। ତାପରେ ସେ ନିଜ ସହେଳୀମାନେ ସହ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ସରସ୍ଵତୀ ସମସ୍ତାନାଂ ତାସାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠତମା ସ୍ମୃତା। ପ୍ରାଚୀସରସ୍ଵତୀତୋଯଂ ଯେ ପିବଂତି ମୃଗା ଭୁଵି
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସରସ୍ବତୀ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ। ପୂର୍ବ ସରସ୍ବତୀର ଜଳ ପିଇଥିବା ଜଙ୍ଗଲୀ ପଶୁମାନେ—
ତେପି ସ୍ଵର୍ଗଂ ଗମିଷ୍ଯଂତି ଯଜ୍ଞୈର୍ଦ୍ଵିଜଵରା ଯଥା। ଚିଂତାମଣିରିଵାତ୍ରୈଷା ପ୍ରାଚୀ ଜ୍ଞେଯା ସରସ୍ଵତୀ
—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ଦ୍ୱିଜମାନେ ପରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ। ଏଠାରେ ପୂର୍ବ ସରସ୍ବତୀକୁ ଚିନ୍ତାମଣି ପରି ଇଛାପୂରଣ କରୁଥିବା ନଦୀ ଭାବରେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ।
ତଥା କାମଫଲସ୍ଯେଯଂ ହେତୁଭୂତା ମହାନଦୀ। ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମାଲୋକ୍ଯ ପୁନଃ ପଶ୍ଚାନ୍ମୁଖୀ ଗତା
ଏହି ମହାନଦୀ ଇଛାପୂରଣର କାରଣ ଭାବରେ ଅଛି। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଦେଖି, ସେ ପୁନି ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ ଦେଲେ।
ଉକ୍ତା ତଯା ତଥା ଗଂଗା ଦିଶଂ ପ୍ରାଚୀଂ ଵ୍ରଜସ୍ଵ ହ। ଵିସ୍ମର୍ତଵ୍ଯା ନ ଚାହଂ ତେ ଵ୍ରଜ ଦେଵି ଯଥାଗତମ୍
ସରସ୍ବତୀ ଗଙ୍ଗାକୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଯାଅ। ମୋତେ ଭୁଲିବା ନାହିଁ, ଦେବୀ, ଯେପରି ଆସିଥିଲା, ସେପରି ଫେରିଆଅ।'
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ। ମାର୍କଂଡେଯେନ ଵୈ ରାମଃ କଥମତ୍ର ପ୍ରବୋଧିତଃ। କଥଂ ସମାଗମୋ ଭୂତଃ କସ୍ମିନ୍କାଲେ କଦା ମୁନେ
ଭୀଷ୍ମ ପଚାରିଲେ: 'ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କିପରି ଏଠାରେ ରାମଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ? ସେମାନଙ୍କର ଭେଟ କେବେ, କିପରି, କେଉଁ ସମୟରେ ହେଲା, ମୁନି?'
ମାର୍କଂଡେଯଃ କସ୍ଯ ସୁତଃ କଥଂ ଜାତୋ ମହାତପାଃ। ନାମ୍ନୋଽସ୍ଯ ନିଗମଂ ବ୍ରୂହି ଯଥାଭୂତଂ ମହାମୁନେ
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କିଏଙ୍କ ପୁଅ? ସେ ମହାତପସ୍ବୀ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ? ତାଙ୍କର ନାମ ଓ ବଂଶ ପ୍ରକୃତ ଭାବରେ କହ, ମହାମୁନି।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ଅଥ ତେ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମାର୍କଂଡେଯୋଦ୍ଭଵଂ ପୁନଃ। ପୁରାକଲ୍ପେ ମୁନିଃ ପୂର୍ଵଂ ମୃକଂଡୁର୍ନାମ ଵିଶ୍ରୁତଃ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: 'ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ପୁନି କହିବି। ପୁରାଣ କଳ୍ପରେ, ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମୁନି ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ନାମ ମୃକଣ୍ଡୁ।'
ଭୃଗୋଃ ପୁତ୍ରୋ ମହାଭାଗଃ ସଭାର୍ଯସ୍ତପ୍ତଵାଂସ୍ତପଃ। ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତଦା ଜାତୋ ଵସତସ୍ତୁ ଵନାଂତରେ
ସେ ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁଅ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଜୀବନସଙ୍ଗୀ ସହ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଏକ ପୁଅ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ବେଳେ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ସପଂଚଵାର୍ଷିକୋ ଭୂତୋ ବାଲ ଏଵ ଗୁଣାଧିକଃ। ଜ୍ଞାନିନା ସ ତଦା ଦୃଷ୍ଟୋ ଭ୍ରମନ୍ବାଲସ୍ତଦାଂଗଣେ
ପୁଅ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷରେ ପ୍ରବେଶ କଲା, ଏଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ଗୁଣରେ ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିଲା। ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ତାଙ୍କୁ ଗୃହ ଆଙ୍ଗଣରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ବେଳେ ଦେଖିଲେ।