ନିଵେଦିତଂ ମଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ଭଗଵନ୍ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯତାମ୍ । ଦ୍ଵାଦଶାକ୍ଷରମଂତ୍ରେଣ ଯଥାସଂଖ୍ଯ ଜପେନ ଚ
ମୁଁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଯାହା ଅର୍ପଣ କରିଛି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କର। ଦ୍ୱାଦଶ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସଂଖ୍ୟାରେ ଜପ କରିଛି।
ପ୍ରୀଯତାଂ ମେ ଶ୍ରିଯଃକାଂତଃ ପ୍ରୀତୋ ଯଚ୍ଛତୁ ଵାଂଛିତମ୍ । ପଂଚ ଗାଵଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ମଥ୍ଯମାନେ ମହୋଦଧୌ
ଶ୍ରୀୟଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ମୋତେ ଖୁସି ହେଉ, ଦୟାକରି ମୋର ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ କର। ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ମଥନ କରାଯିବାବେଳେ ପାଞ୍ଚଟି ଗାଈ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା।
ତାସାଂ ମଧ୍ଯେ ତୁ ଯା ନଂଦା ତସ୍ଯୈ ଧେନ୍ଵୈ ନମୋନମଃ । ଗାଂ ସଂପୂଜ୍ଯ ଵିଧାନେନ ଅର୍ଘ୍ଯଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ସମାହିତଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ନନ୍ଦା ନାମକ ଗାଈ, ସେଠିକୁ ମୁଁ ପୁନିପୁନି ପ୍ରଣାମ କରେ। ନିୟମ ମାନି ଗାଈଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଏକାଗ୍ର ମନେ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ସର୍ଵକାମଦୁଘେ ଦେଵି ସର୍ଵାଂତକନିଵାରିଣୀ । ଆରୋଗ୍ଯଂ ସଂତତିଂ ଦୀର୍ଘାଂ ଦେହି ନଂଦିନି ମେ ସଦା
ହେ ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦୂର କରୁଥିବା, ନନ୍ଦିନୀ, ସଦା ମୋତେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଦୀର୍ଘ ସନ୍ତାନ ଦିଅ।
ପୂଜିତା ଚ ଵସିଷ୍ଠେନ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ଧୀମତା । କପିଲେ ହର ମେ ପାପଂ ଯନ୍ମଯା ପୂର୍ଵସଂଚିତମ୍
ଯିଏ ବସିଷ୍ଠ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ହେ କପିଳା, ମୋର ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ପାପକୁ ଦୂର କର।
ଗାଵୋ ମମାଗ୍ରତଃ ସଂତୁ ଗାଵୋ ମେ ସଂତୁ ପୃଷ୍ଠତଃ । ନାକେ ମାମୁପତିଷ୍ଠଂତୁ ହେମଶୃଂଗୀ ପଯୋମୁଚଃ
ମୋର ସାମ୍ନାରେ ଗାଈ ରହୁ, ପଛରେ ମଧ୍ୟ ଗାଈ ରହୁ। ସ୍ୱର୍ଗରେ ସୁନା ଶିଙ୍ଗ ଓ ଦୁଧ ଦେଇଥିବା ଗାଈମାନେ ମୋତେ ସେବା କରୁ।
ସୁରଭ୍ଯଃ ସୌରଭେଯାଶ୍ଚ ସରିତଃ ସାଗରା ଯଥା । ସର୍ଵଦେଵମଯେ ଦେଵି ସୁଭଦ୍ରେ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲେ
ହେ ସୁରଭି ଓ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ, ନଦୀ ଓ ସାଗର ଭଳି, ସମସ୍ତ ଦେବତାର ମୂର୍ତ୍ତି ହେବା ଦେବୀ, ଶୁଭଦାୟିନୀ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ପ୍ରେମ କରୁଥିବା।
ଏଵଂ ସଂପୂଜ୍ଯ ଵିଧିଵଦ୍ଦଦ୍ଯାଦ୍ଗୋଷୁ ଗଵାହ୍ନିକମ୍ । ସୌରଭେଯଃ ସର୍ଵହିତାଃ ପଵିତ୍ରାଃ ପାପନାଶନାଃ
ଏଭଳି ନିୟମ ମାନି ପୂଜା କରି, ଗାଈଙ୍କୁ ପ୍ରତିଦିନ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ସୁରଭିଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକାରୀ, ପବିତ୍ର ଓ ପାପ ନାଶ କରନ୍ତି।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣଂତୁ ମେ ଗ୍ରାସଂ ଗାଵସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମାତରଃ । ଗଂଗଦାଯୈ ନମୋ ଭୂତ୍ଯୈ ସର୍ଵପାପପ୍ରହାଣଯେ
ତିନି ଲୋକର ମା ହେଉଥିବା ଗାଈମାନେ, ମୋର ଦିଆ ଭୋଜନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ଗଙ୍ଗାକୁ, ଶ୍ରୀକୁ ଓ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ପାଇଁ ପ୍ରଣାମ।
ଅନେନୈଵ ତୁ ମଂତ୍ରେଣ ଗଦାଂ ଵୈଧାରଯେଦ୍ବୁଧଃ । ପଂ ନମଃ ପଦ୍ମନାଭାଯ ପଦ୍ମଂ ଵୈ ଧାରଯେତ୍ସୁଧୀଃ
ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ରୋଗ ଦୂର କରିପାରନ୍ତି। 'ପଂ, ପଦ୍ମନାଭଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ', ଏହି ଭାବରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ଚଂ ଚକ୍ରରୂପିଣେ ଵିଷ୍ଣୋ ଧାରଣଂ ଚକ୍ରଜଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଶଂ ଶଂଖରୂପିଣେ ତୁଭ୍ଯଂ ନମୋଽସ୍ତୁ ସୁଖକାରିଣେ
'ଚଂ' — ଚକ୍ର ରୂପୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ଚକ୍ର ଧାରଣ କରିବା ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। 'ଶଂ' — ଶଂଖ ରୂପୀ ତୁମକୁ, ଶୁଖ ଦେଇଥିବା ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ।
ମଂତ୍ରେଣାନେନ ଵୈ ଦୂତା ଧାରଣଂ ଶଂଖଜଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଚତୁର୍ଣାମାଯୁଧାନାଂ ତୁ ଧାରଣଂ ମୁନିଭିଃ ସ୍ମୃତମ୍
ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଦୂତ, ଶଂଖ ଧାରଣ କରିବା ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଚାରି ଆୟୁଧ ଧାରଣ କରିବାକୁ ମୁନିମାନେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରଂ ଯଥା ନିତ୍ଯଂ ଵେଦସ୍ଯାଧ୍ଯଯନଂ ତଥା । ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ତଥୈଵେଦଂ ତପ୍ତମୁଦ୍ରାଦି ଧାରଣମ୍
ଯେପରି ଦିନେ ଦିନେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ, ସେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ତାପିତ ମୁଦ୍ରା ଓ ଏହାଦି ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଚଂଦନେନ ସୁଗଂଧେନ ଗୋପିକାଚଂଦନେନ ତୁ । ଧାରଣଂ ଚ ଵିଶେଷେଣ ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ଵେଦପାରଗୈଃ
ସୁଗନ୍ଧି ଚନ୍ଦନ ଓ ବିଶେଷ କରି ଗୋପିକା ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା, ବେଦ ଜଣା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଶେଷ ଭାବେ ଏହି ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ଚାଂଡାଲୋଽପି ଭଵେଚ୍ଛୁଦ୍ଧୋ ଧାରଣାଚ୍ଚ ନ ସଂଶଯଃ । ଊର୍ଧ୍ଵଂ ପୁଂଡ୍ରମୃଜୁଂ ସୌମ୍ଯଂ ସଚିହ୍ନଂ ଧାରଯେଦ୍ଯଦି
ଏହି ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କଲେ ଚାଣ୍ଡାଳ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯଦି ସେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ପୁଣ୍ଡ୍ର ନମ୍ର ଭାବରେ ଚିହ୍ନ ସହିତ ଧାରଣ କରେ।
ସ ଚାଂଡାଲୋଽପି ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ପୂଜ୍ଯ ଏଵ ସଦା ଦ୍ଵିଜୈଃ । ଚାଂଡାଲାନାଂ ଗୃହେ ଦୂତାସ୍ତୁଲସୀ ଯତ୍ର ଦୃଶ୍ଯତେ
ସେଇ ଚାଣ୍ଡାଳ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ହେଲେ, ସେ ସଦା ଦ୍ୱିଜମାନେ ପ୍ରତି ପୂଜ୍ୟ। ଚାଣ୍ଡାଳଙ୍କ ଘରେ, ଯେଉଁଠି ତୁଳସୀ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠି ଦୂତମାନେ ବସନ୍ତି।
ତତ୍ରତ୍ଯା ତୁଲସୀ ଗ୍ରାହ୍ଯା ଭକ୍ତିଭାଵେନ ଚେତସା
ସେଠି ଥିବା ତୁଳସୀକୁ ଭକ୍ତିଭାବ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ପପ୍ରଚ୍ଛାହଂ ଜଗନ୍ନାଥଂ ଵ୍ରତାନାମୁତ୍ତମଂ ଵ୍ରତମ୍ । ପୁତ୍ରପୌତ୍ରଵିଵୃଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ସୁଖସୌଭାଗ୍ଯଦାଯକମ୍
ମହାଦେବ କହିଲେ — ମୁଁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲି, କିଏ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ, ଯାହା ପୁଅ ଓ ନାତି ବଢ଼ାଇ ଦିଏ, ସୁଖ ଓ ଭାଗ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ତଵାଗ୍ରେ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ସୁଂଦରି ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଇଦଂ କଥାନକଂ ଦିଵ୍ଯମୃଷୀଣାଂ ଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍
ତୁମ ପାଖରେ ଏହି ଦିବ୍ୟ କଥାଟିକୁ ଏବେ କହିବି, ଶୁଣ ସୁନ୍ଦରୀ। ଏହା ଋଷିମାନଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରତ।
ରଜସ୍ଵଲା ତୁ ଯା ନାରୀ ସହସା ପାପରୂପିଣୀ । କୃତେନ ଚ ଵ୍ରତେନୈଵ ମହାପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ପିତୄଣାମକ୍ଷଯଂ ଦେଯଂ ଧର୍ମକାମାର୍ଥସାଧନମ୍
ଯେ ନାରୀ ରଜସ୍ୱଳା ଅବସ୍ଥାରେ ଅଚାନକ ପାପିନୀ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଏହି ବ୍ରତ କଲେ ସେ ମହାପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଏହି ବ୍ରତ ଅବଶ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ, ଏହା ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥ ସାଧନ କରେ।
ଶ୍ରୀଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- ପୂର୍ଵମାସୀନ୍ମହାବାହୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵେଦପାରଗଃ । ସଦାଧ୍ଯଯନଶୀଲସ୍ତୁ ଦେଵଶର୍ମା ଇତି ଦ୍ଵିଜଃ
ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ — ପୂର୍ବେ ଏକ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ସେ ବେଦରେ ନିପୁଣ ଓ ସବୁବେଳେ ପାଠ ପଢିବାରେ ଲାଗିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଦେବଶର୍ମା।
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରକ୍ରିଯାଯୁକ୍ତଃ ଷଟ୍କର୍ମନିରତଃ ସଦା । ସର୍ଵଵର୍ଣେଷୁ ସଂପୂଜ୍ଯଃ ସପୁତ୍ରପଶୁବାଂଧଵଃ
ସେ ନିୟମିତ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରୁଥିଲେ, ସଦା ଷଟ୍କର୍ମରେ ଲାଗିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଜାତିରେ ସମ୍ମାନିତ ଓ ପୁଅ, ଗାଈ ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣମୁଖ୍ଯସ୍ଯ ଭଗ୍ନା ଚ ଗୃହଵାହିନୀ । ପ୍ରାପ୍ତେ ଭାଦ୍ରପଦେ ମାସେ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତୁ ପଂଚମୀ
ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରର ସମସ୍ତ ଜରୁରୀ ଜିନିଷ ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ପଞ୍ଚମୀ ଦିନରେ ସେଶ ହୋଇଗଲା।
ପିତୁଃକ୍ଷଯାହଂ କୁରୁତେ ଯତାତ୍ମା ଚ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ । ରାତ୍ରୌ ନିମଂତ୍ରଯେଦ୍ଵିପ୍ରାନ୍ସୁଖସୌଭାଗ୍ଯଦାଯକାନ୍
ପିତାଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପରେ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ଅଧିକାର ରଖି, ସେ ରାତିରେ ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସୁଖ ଓ ଭାଗ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ।
ପ୍ରଭାତେ ଵିମଲେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଭାଂଡାନ୍ଯନ୍ଯାନି କାରଯେତ୍ । ପାକଂ ସର୍ଵେଷୁ ପାତ୍ରେଷୁ ସ କାରଯତି ଜାଯଯା
ପରେ ଶୁଭ୍ର ସକାଳ ଆସିଲା, ସେ ବିଭିନ୍ନ ପାତ୍ର ଚିଢ଼ାଇଲେ, ଓ ଜଣେଇ ସହିତ ସମସ୍ତ ପାତ୍ରରେ ଖାଦ୍ୟ ପକାଇଲେ।
ଅଷ୍ଟାଦଶରସୋପେତଂ ପିତୄଣାଂ ପ୍ରୀତିଦାଯକମ୍ । ଆକାରଣଂ ତତୋ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵିପ୍ରାଣାଂ ଚ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍
ଅଠାରୋ ପ୍ରକାର ରସ ଥିବା ଖାଦ୍ୟ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପକାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପୂର୍ବକ, ସେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ଦେଲେ।
ସର୍ଵେ ଵିପ୍ରାସ୍ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତା ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ଵେଦପାଠକାଃ । ଅର୍ଘପାଦ୍ଯାଦି ଵିଧିଵତ୍କୃତଵାନ୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ
ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ସମସ୍ତ ବେଦପାଠକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସିଗଲେ; ସେଇ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅର୍ଘ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଆଦର ଦେଲେ।
ରଜସା ଦୂଷିତଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ତଦା । ଗୃହମଧ୍ଯେ ଗତାଃ ସର୍ଵେ ଆସନେ ତେ ନିରୂପିତାଃ
ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମୟରେ ଧୂଳିରେ ମିଶିଥିବାରୁ ସେମାନେ ଭଲଭାବେ ହାତମୁହଁ ଧୋଇଲେ; ତାପରେ ସମସ୍ତେ ଘରଭିତରକୁ ଯାଇ, ନିଜ ନିଜ ଅସନରେ ବସିଲେ।
ପ୍ରଦତ୍ତଂ ଭୋଜନଂ ତେନ ମିଷ୍ଟାନ୍ନେନ ଵିଶେଷତଃ । ଵିଧିନା ଚ କୃତଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପିଂଡଦାନପ୍ରପୂର୍ଵକମ୍
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମିଠା ଭାତ ସହିତ ଭୋଜନ ଦେଲେ, ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଥିଲେ।
ତାଂବୂଲଂ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଚୈଵ ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ । ସର୍ଵଂ ଦଦୌ ଦ୍ଵିଜେଭ୍ଯୋ ଵୈ ପିତୃଧ୍ଯାନପରାଯଣଃ
ସେ ପିତୃସ୍ମରଣରେ ଲିନ ହୋଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ପାନ, ଦକ୍ଷିଣା ଓ ବିଭିନ୍ନ ପୋଷାକ ଦେଲେ।