ପ୍ରାଯୋପଵେଶଂ ଯେ ତତ୍ର ପ୍ରକୁର୍ଵଂତି ନରୋତ୍ତମାଃ। ତେ ମୃତା ବ୍ରହ୍ମଯାନେନ ଦିଵଂ ଯାଂତ୍ଯକୁତୋଭଯାଃ
ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସେଠି ପ୍ରାୟୋପବେଶ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଯାନରେ ବେଶ୍ୱର ଭୟ ଛାଡ଼ି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ତତ୍ରାଲ୍ପମପି ଯୈର୍ଦାନଂ ଦତ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଦାତ୍ମନାମ୍। ଜନ୍ମାଂତରଶତଂ ତେଷାଂ ତୈର୍ଦତ୍ତଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍
ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଆତ୍ମା ଥିଲେ, ସେଠି ଅତି ସାନା ଦାନ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ ଭାବନାଶୀଳ ଆତ୍ମା ପୂର୍ବ ଶତଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଖଣ୍ଡସ୍ଫୁଟିତସଂସ୍କାରଂ ତତ୍ର କୁର୍ଵନ୍ତି ଯେ ନରାଃ। ତେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକମାସାଦ୍ଯ ମୋଦନ୍ତେ ସୁଖିନସ୍ସଦା
ଯେଉଁମାନେ ସେଠି ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା କିମ୍ବା ଛିଟିଯାଇଥିବା ଅସ୍ଥିର ସଂସ୍କାର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସଦା ଆନନ୍ଦରେ ରହନ୍ତି।
ଯୋଽତ୍ର ପୂଜାଜପୋହୋମଃ କୃତୋ ଭଵତି ଦେହିନାମ୍। ଅନନ୍ତଂ ତତ୍ଫଲଂ ସର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମଭକ୍ତିରତାତ୍ମନାମ୍
ଯେଉଁମାନେ ସେଠି ପୂଜା, ଜପ କିମ୍ବା ହୋମ କରନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ତାହାର ସମସ୍ତ ଫଳ ଅନନ୍ତ।
ତତ୍ର ଦୀପପ୍ରଦାନେନ ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁରତୀଂଦ୍ରିଯଃ। ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଧୂପଦାନେନ ସ୍ଥାନଂ ବ୍ରହ୍ମନିଷେଵିତମ୍
ସେଠି ଦୀପ ଦାନ କଲେ, ଜ୍ଞାନ ଚକ୍ଷୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ମିଳେ; ଧୂପ ଦାନ କଲେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସେବିତ ସ୍ଥାନ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ଅଥ କିଂ ବହୁନୋକ୍ତେନ ସଂଗମେ ଯତ୍ପ୍ରଦୀଯତେ। ତଦନଂତଫଲଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଜୀଵତୋ ଵା ମୃତସ୍ଯ ଚ
ଏତେ କଥା କହିବାର କଣ ଆବଶ୍ୟକ? ସଂଗମରେ ଯେଉଁଠି ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ତାହା ଜୀବନ୍ତ କିମ୍ବା ମୃତ ଲୋକ ପାଇଁ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ସ୍ନାନାଜ୍ଜପାତ୍ତଥା ହୋମାଦନଂତଫଲସାଧକମ୍। ରାମେଣାଗତ୍ଯ ଵୈ ତତ୍ର ପିଂଡଂ ଦଶରଥସ୍ଯ ଚ
ସେଠି ସ୍ନାନ, ଜପ ଓ ହୋମ କଲେ ଅନନ୍ତ ଫଳ ମିଳେ। ସେଠି ରାମ ଆସି ଦଶରଥଙ୍କ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରିଥିଲେ।
ଦତ୍ତଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ତତ୍ର ତେନ ମାର୍କଂଡେଯେନ ଦର୍ଶିତେ। ତତ୍ର ଵାପୀ ଚତୁଃକୋଣା ତତ୍ର ପିଂଡପ୍ରଦା ନରାଃ
ସେଠି ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ଦେଖାଇଦେଇଥିବା ପ୍ରକାରେ ରାମ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଥିଲେ। ସେଠି ଚାରିକୋଣା ଏକ ବାପୀ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଲୋକମାନେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରନ୍ତି।
ହଂସଯୁକ୍ତେନ ଯାନେନ ସର୍ଵେ ଯାଂତି ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍। ତସ୍ଯାଂ ଵାପ୍ଯାଂ ତୁ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମା ପିତୃମେଧଂ ଚକାର ହ
ଏଠି ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରୁଥିବା ସମସ୍ତେ ହଂସ ଯୁକ୍ତ ଯାନରେ ବସି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି। ସେଠି ବାପୀରେ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ପିତୃମେଧ କରିଥିଲେ।
ଯଜ୍ଞଂ ଯଜ୍ଞଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସମାପ୍ତଵରଦକ୍ଷିଣମ୍। ଵସଵଃ ପିତରୋ ଜ୍ଞେଯା ରୁଦ୍ରାଶ୍ଚୈଵ ପିତାମହାଃ
ଯଜ୍ଞ ବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯେଉଁମାନେ, ସେଠି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ବସୁ, ପିତୃ ଓ ରୁଦ୍ରମାନେ ପିତାମହ ଭାବେ ଜଣାଯିବେ।
ଆଦିତ୍ଯାଶ୍ଚ ତତସ୍ତେଷାଂ ଵିହିତାଃ ପ୍ରପିତାମହାଃ। ତ୍ରିଵିଧା ଅପି ଆହୂଯ ପୁନରୁକ୍ତା ଵିରିଂଚିନା
ଏବଂ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରପିତାମହ। ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର, ଡାକି ଏବେ ବିରିଞ୍ଚିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃ କଥାହେଉଛନ୍ତି।
ଭଵଦ୍ଭିଃ ପିଂଡଦାନାଦ୍ଯଂ ଗ୍ରାହ୍ଯମତ୍ର ସ୍ଥିତୈସ୍ସଦା। ଯତ୍କୃତଂ ପିତୃକାର୍ଯଂ ଚ ତଦନଂତଫଲଂ ଭଵେତ୍
ଏଠି ତୁମେ ସଦା ପିଣ୍ଡ ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର। ଏଠି କରାଯାଇଥିବା ପିତୃ କାର୍ଯ୍ୟ ସବୁ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଵୃତ୍ଯର୍ଥଂ ପିତରସ୍ତେଷାଂ ତୁଷ୍ଟାଶ୍ଚୈଵ ପିତାମହାଃ। ଲଭଂତେ ତର୍ପଣାତ୍ତୃପ୍ତିଂ ପିଂଡଦାନାତ୍ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍
ପିତୃମାନେ ଓ ପିତାମହମାନେ ନିଜ ପରିବାର ପାଳନ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ ଓ ତର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ଏହା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ତୃପ୍ତି ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପ୍ରାଚୀନେ ପିଂଡଦୋ ଭଵେତ୍। ଦତ୍ଵା ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ପିତୄନ୍ସର୍ଵାଂଶ୍ଚ ତର୍ପଯେତ୍
ସେହିପାଇଁ ସବୁ କିଛି ଛାଡି, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ପିଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ହେବ। ପୁଅ ନିଷ୍ଠାରେ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାଚୀନେଶ୍ଵରଦେଵସ୍ଯ ପୁରୋଭୂତଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍। ଆଦିତୀର୍ଥଂ ତଦିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ଦର୍ଶନାଦପି ମୁକ୍ତିଦମ୍
ପୂର୍ବ ଦିଗର ଈଶ୍ୱରଦେବଙ୍କ ପାଖରେ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଏହାକୁ ଆଦିତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହାକୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ।
ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ସଲିଲଂ ତତ୍ର ମୁଚ୍ଯତେ ଜନ୍ମବଂଧନାତ୍। ଅଵଗାହନାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣୋଽସୌ ଭଵତ୍ଯନୁଚରଃ ସଦା
ସେଠାରେ ପାଣି ଛୁଇଁଲେ ଜନ୍ମର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଏଠାରେ ଡୁବିଲେ ସଦା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସେବକ ହେବାକୁ ପାଇଯାଏ।
ଆଦିତୀର୍ଥେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଯଃ ପ୍ରଦଦ୍ଯାତ୍ସମାଧିନା। ଅନ୍ନମଲ୍ପମପି ପ୍ରାଯଃ ପ୍ରାଯଶସ୍ସ୍ଵର୍ଗମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯିଏ ଏହି ଆଦିତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ଏକାଗ୍ରତାରେ ଅଳ୍ପ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ନ ଦାନ କରେ, ସେ ସାଧାରଣତଃ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଯସ୍ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମଭକ୍ତାନାଂ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦଦେଦ୍ଧନମ୍। କୃସେରଣାପି ହେମ୍ନା ଚ ସ ସ୍ଵର୍ଗେ ମୋଦତେ ସୁଖୀ
ଯିଏ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେଙ୍କୁ ଧନ କିମ୍ବା ସୁନା ଦାନ କରେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଥାଏ।
ପ୍ରାଚୀସରସ୍ଵତୀ ତତ୍ର ନରୈଃ କିଂ ମୃଗ୍ଯତେ ପରମ୍। ତସ୍ଯାଂ ସ୍ନାନାତ୍ଫଲଂ ତୃପ୍ତ୍ଯୈ ତପୋଯଜ୍ଞାଦିଲକ୍ଷଣମ୍
ପୂର୍ବ ଦିଗର ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀରେ ଅଧିକ କିଛି ଖୋଜିବାକୁ ମଣିଷମାନେ କାହିଁକି ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି? ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଯେତେ ଫଳ ମିଳେ, ତାହା ତପ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟର ସମାନ।
ଯେ ପିବଂତି ନରାଃ ପୁଣ୍ଯାଂ ପ୍ରାଚୀଂ ଦେଵୀଂ ସରସ୍ଵତୀମ୍। ନ ତେ ନରାଃ ସୁରା ଜ୍ଞେଯା ମାର୍କଂଡେଯର୍ଷିରବ୍ରଵୀତ୍
ଯେମାନେ ପୂର୍ବ ଦିଗର ପବିତ୍ର ସରସ୍ୱତୀ ଜଳ ପିଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ନୁହଁନ୍ତି ବୋଲି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଋଷି କହିଛନ୍ତି।
ସରସ୍ଵତୀ ନଦୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନ ସ୍ନାନେ ନିଯମଃ କ୍ଵଚିତ୍। ଭୁକ୍ତେ ଵା ନ ଚ ଵା ଭୁକ୍ତେ ଦିଵା ଵା ଯଦି ଵା ନିଶି
ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ସ୍ନାନ ପାଇଁ କୌଣସି ନିୟମ ନାହିଁ; ଖାଇଥିଲେ କିମ୍ବା ନ ଖାଇଥିଲେ, ଦିନେ କିମ୍ବା ରାତିରେ, ଯେତେବେଳେ ଇଚ୍ଛା କରିପାରିବେ।
ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ସର୍ଵତ୍ତୀର୍ଥାନାଂ ପ୍ରାଚୀନଂ ପ୍ରଵରଂ ସ୍ମୃତତ୍। ପାପଘ୍ନଂ ପୁଣ୍ଯଜନନଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ପୂର୍ବ ଦିଗର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ; ଏହା ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ଯେ ପୁନର୍ଭାଵିତାତ୍ମାନସ୍ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଜନାର୍ଦନମ୍। ପୂଜଯନ୍ତି ଯଥାଶକ୍ତି ତେ ପ୍ରଯାଂତି ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍
ଯେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଦେଵାନାଂ ପ୍ରଵରୋ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତେନ ଯତ୍ର ସରସ୍ଵତୀ। ସେଵିତା ତତ୍ପରଂ ତୀର୍ଥଂ କ୍ଷିତୌ ବ୍ରହ୍ମସୁତୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ; ସେଠାରେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ସେବନ କରିଥିଲେ, ସେଇ ପୃଥିବୀର ସର୍ବୋତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ବୋଲି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ କହିଥିଲେ।
ତତସ୍ତସ୍ମାନ୍ମହାତୀର୍ଥଂ ମନ୍ଯମାନା ମହୋଦଯମ୍। ମଂଦାକିନୀମୁଦୀକ୍ଷଂତୀ ସ୍ଥିତା ତତ୍ର ସରସ୍ଵତୀ
ଏହିପରି ମହାତୀର୍ଥକୁ ମହୋଦୟ ବୋଲି ମନେ କରି, ସରସ୍ୱତୀ ମାନ୍ଦାକିନୀ ଦିଗକୁ ଦେଖି ସେଠାରେ ଦଢ଼ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି।
ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନାଂ ପରଂ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ମଂଦାକିନ୍ଯାସମଂ ଯତ୍ର ପ୍ରାପ୍ଯ ପୁଣ୍ଯସମାଗମମ୍
ସ୍ୱୟଂଭୂ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ମାନ୍ଦାକିନୀ ସମାନ ପୁଣ୍ୟର ସମ୍ମିଳନ ମିଳେ।
ତତ୍ରସ୍ଥାନେ ସ୍ଥିତା ଦେଵୈଃ ସ୍ତୁତା ଦେଵୀ ସରସ୍ଵତୀ। ମତ୍ଵା ଚୈକାକିନୀଂ ତାଂ ତୁ ଦୀନାସ୍ଯାଂ ଦୀନମାନସାଂ
ସେଠାରେ ଦେବମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀ ଏକା ଭାବି, ଦୁଃଖିତ ମୁହଁ ଓ ଦୁଃଖିତ ମନେ ଦଢ଼ ହୋଇ ରହିଥିଲେ।
ସଖୀଂ ତଦାଽସୃଜଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ରୂପିଣୀଂ ଵିମଲେକ୍ଷଣାମ୍। ହରିଣୀଂ ହରିରପ୍ଯାଶୁ ଜଜ୍ଞେ କମଲଲୋଚନାମ୍
ସେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସହେଳୀ, ଶୁଭ୍ର ଦୃଷ୍ଟି ଓ ରୂପସ୍୵ଳ୍ପା ତିଆରି କଲେ; ହରି ମଧ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ଏକ କୃଷ୍ଣମୃଗୀ ଭାବେ, କମଳନୟନୀ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ଵଜ୍ରିଣୀମପି ଦେଵେଶୋ ଵଜ୍ରପାଣିର୍ଵିସୃଷ୍ଟଵାନ୍। ସୁକୁରଂଗରୁଚିଂ ଦେଵୋ ନୀଲକଂଠୋ ଵୃଷଧ୍ଵଜଃ1.32.
ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଜ୍ରଧାରୀ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ଏକ ସହେଳୀ, ସୁନା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପ ଦେଇ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ନୀଳକଣ୍ଠ ବୃଷଧ୍ୱଜ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କଲେ।
ସଖୀଂ ସଂଜନଯାମାସ ସରସ୍ଵତ୍ଯାସ୍ତ୍ରିଲୋଚନଃ। ଵିଲୋକ୍ଯମାନା ସା ରାଜନ୍ସଖୀଭିଃ ସୁରସୁଂଦରୀ
ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଦେବତା ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସହେଳୀ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ସେ ସହେଳୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ସେ ରାଜା, ଦେବସୁନ୍ଦରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।