ଯଦା ଚାର୍କେ ଗୁରୌ ସୋମେ ଵାରେଷ୍ଵେତେଷୁ ଵୈ ତ୍ରିଷୁ। ତ୍ରୀଣ୍ଯେତାନି ଚ ଋକ୍ଷାଣି ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରୋକ୍ତାନି ବ୍ରହ୍ମଣା
ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବୃହସ୍ପତି କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ର ଏହି ତିନି ଦିନରେ ଥାନ୍ତି, ଏହି ତିନିଟି ନକ୍ଷତ୍ରକୁ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି।
ଅତ୍ରାଶ୍ଵମେଧିକଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ନାତସ୍ଯ ଭଵତି ଧ୍ରୁଵମ୍। ଦାନମକ୍ଷଯତାଂ ଯାତି ପିତୄଣାଂ ତର୍ପଣଂ ତଥା
ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ; ଦାନ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ, ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ମଧ୍ୟ ତେଣୁ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।
ଵିଶାଖାସୁ ଯଦା ଭାନୁଃ କୃତ୍ତିକାସୁ ଚ ଚଂଦ୍ରମାଃ। ସ ଯୋଗଃ ପୁଷ୍କରୋ ନାମ ପୁଷ୍କରେଷ୍ଵତିଦୁର୍ଲଭଃ
ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିଶାଖା ଓ ଚନ୍ଦ୍ର କୃତ୍ତିକାରେ ଥାଏ, ସେଠି ଯୋଗକୁ 'ପୁଷ୍କର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ପୁଷ୍କରରେ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ।
ଅଂତରିକ୍ଷାଵତୀର୍ଣେ ତୁ ତୀର୍ଥେ ପୈତାମହେ ଶୁଭେ। ସ୍ନାନଂ ଯେଽତ୍ର କରିଷ୍ଯଂତି ତେଷାଂ ଲୋକା ମହୋଦଯାଃ
ଯେତେବେଳେ ପୈତୃକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଆକାଶରୁ ଅବତରିତ ହୁଏ, ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲୋକରେ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଅନ୍ତି।
ନ ସ୍ପୃହାଂତେନ୍ଯପୁଣ୍ଯସ୍ଯ କୃତସ୍ଯାପ୍ଯକୃତସ୍ଯ ଚ। କରିଷ୍ଯଂତି ମହାରାଜ ସତ୍ଯମେତଦୁଦାହୃତମ୍
ସେମାନେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ ପାଇଁ ଆଶା କରିବେ ନାହିଁ, କରିଥିବା କିମ୍ବା ନ କରିଥିବା ପୁଣ୍ୟ ଯେହେଉଁନାହେଁ; ଏହା ସତ୍ୟ କଥା, ମହାରାଜ।
ତୀର୍ଥାନାଂ ପ୍ରଵରଂ ତୀର୍ଥଂ ପୃଥିଵ୍ଯାମିହ ପଠ୍ଯତେ। ନାସ୍ମାତ୍ପରଂ ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥଂ ଲୋକେଷୁ ନୃପ ପଠ୍ଯତେ
ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏଠାରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏଠାଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଲୋକରେ ନାହିଁ, ରାଜା।
କାର୍ତିକ୍ଯାଂ ତୁ ଵିଶେଷେଣ ପୁଣ୍ଯା ପାପହରା ଶୁଭା। ଉଦୁଂବରଵନାତ୍ତସ୍ମାଦାଗତା ଚ ସରସ୍ଵତୀ
ବିଶେଷକରି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ, ଏହି ତୀର୍ଥ ପବିତ୍ର, ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ପାପ ନାଶ କରେ; ଉଦୁମ୍ବରବନରୁ ସରସ୍ୱତୀ ଆସିଛନ୍ତି।
ତଯା ତତ୍ପୂରିତଂ ତୀର୍ଥଂ ପୁଷ୍କରଂ ମୁନିସେଵିତମ୍। ଦକ୍ଷିଣେ ଶିଖରଂ ଭାତି ପର୍ଵତସ୍ଯାଵିଦୂରତଃ
ସେ ସରସ୍ୱତୀ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥ ପୁଷ୍କର, ଯାହାକୁ ମୁନିମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି, ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି; ପାହାଡ଼ର ନିକଟରେ ଦକ୍ଷିଣ ଶିଖର ଅତି ଉଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଏ।
ନୀଲାଂଜନଚଯପ୍ରଖ୍ଯଂ ଵର୍ଣତୋ ନୀଲଶାଦ୍ଵଲମ୍। ତଯା ତଚ୍ଛିଖରଂ ତସ୍ଯ ଖସ୍ଥିତଂ ପୁଷ୍କରଂ ଯଥା
ତାହାର ରଙ୍ଗ ଗାଢ଼ କାଜଳ ଭଳି, କିମ୍ବା ନୀଳ-ହରିତ ଘାସ ମାଠ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେହି ରଙ୍ଗରେ, ତାହାର ଶିଖର ଆକାଶରେ ପଦ୍ମ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ପ୍ରାଵୃଟ୍କାଲେ ଵିଯତ୍ପୂର୍ଣଂ ଘନଵୃଂଦମିଵୋଚ୍ଛ୍ରିତମ୍। କଦଂବପୁଷ୍ପଗଂଧାଢ୍ଯଂ କୁଟଜାର୍ଜୁନଭୂଷିତମ୍
ବର୍ଷାକାଳରେ, ସେ ଶିଖର ଆକାଶକୁ ଉଁଚ ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମେଘମାଳା ଭଳି। ଏହିଠାରେ କଦମ୍ବ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ ଭରିଥିଲା, କୁଟଜ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଗଛରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ରଥମାର୍ଗମିଵାରୋଢୁଂ ରଵେସ୍ତଚ୍ଛିଖରଂ ସ୍ଥିତମ୍। ଵୃତ୍ତୈସ୍ସପୁଲକୈସ୍ସ୍ନିଗ୍ଧୈଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାମିଵ ପଯୋଧରୈଃ
ସେ ଶିଖରଟି ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଥର ପଥକୁ ଚଢ଼ିବାକୁ ଥିବା। ଏହା ଗୋଲାକାର ଓ ମୃଦୁ, ମହିଳାମାନେ ଯେପରି ମୃଦୁ ଓ ଉତ୍ତୁଙ୍ଗ ଅଂଗ ଥାନ୍ତି, ସେଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଶ୍ରୀଫଲୈଃ ଶିଖରଂ ଭାତି ସମନ୍ତାତ୍ସୁମନୋହରୈଃ। ଗୁଂଜଦ୍ଭିଃ ଷଟ୍ପଦକୁଲୈଃ ସମଂତାଦୁପଶୋଭିତମ୍
ଶିଖରଟି ଚାରିପାଖରେ ଶ୍ରୀଫଳ ଫଳରେ ଅତି ଆକର୍ଷକ ଭାବେ ଚମକୁଥିଲା, ଏବଂ ଚାରିଦିଗରୁ ଗୁଞ୍ଜନ କରୁଥିବା ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ତାହାକୁ ଅଧିକ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ।
କୋକିଲାରାଵରୁଚିରଂ ଶିଖି କେକା ରଵାକୁଲମ୍। ଶୃଂଗେ ମନୋହରେ ତସ୍ମିନ୍ନୁଦ୍ଗତାସୁ ମନୋରମା
ସେ ମନୋହର ଶିଖରଟି କୋଇଲିର ମଧୁର ଡାକ ଓ ମୟୂରର କିକାର ଶବ୍ଦରେ ଭରିଥିଲା। ଏଠାରେ ଅନେକ ସୁନ୍ଦର ପକ୍ଷୀ ଉଡ଼ିଉଡ଼ି ଘୁରୁଥିଲେ।
ପୁଣ୍ଯାପୁଣ୍ଯଜଲୋପେତା ନଦୀଯଂ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ସୁତା। ଵଂଶସ୍ତଂବାତ୍ସୁଵିପୁଲା ପ୍ରଵୃତ୍ତା ଚୋତ୍ତରାମୁଖୀ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କନ୍ୟା ନଦୀ, ଯାହା ପବିତ୍ର ଓ ଅପବିତ୍ର ଜଳରେ ଭରିଥିଲା, ଏକ ବଡ଼ ବାଁଶ ଝାଡ଼ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ବହିଯାଉଥିଲା।
ଗତ୍ଵା ତତୋ ନାତିଦୂରାତ୍ପୁନର୍ଯାତି ପରାଙ୍ମୁଖୀ। ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ସା ଦେଵୀ ପ୍ରସନ୍ନା ପ୍ରକଟାସ୍ଥିତା
ତାପରେ, ଅଧିକ ଦୂରକୁ ଯାଇନଥିବା ସେ ନଦୀ ପୁଣି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚିଲା। ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସେ ଦେବୀ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ବ୍ୟକ୍ତ ରହିଲେ।
ଅନ୍ତର୍ଧାନଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପ୍ରାଣିନାମନୁକମ୍ପଯା। କନକା ସୁପ୍ରଭା ଚୈଵ ନନ୍ଦା ପ୍ରାଚୀ ସରସ୍ଵତୀ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉପରେ କୃପା କରି, ଗୁପ୍ତ ରହିବାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; କନକା, ସୁପ୍ରଭା, ନନ୍ଦା, ପ୍ରାଚୀ ଓ ସରସ୍ବତୀ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ।
ପଂଚସ୍ରୋତାଃ ପୁଷ୍କରେଷୁ ବ୍ରହ୍ମଣା ପରିଭାଷିତା। ତସ୍ଯାସ୍ତୀରେ ସୁରମ୍ଯାଣି ତୀର୍ଥାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ
ପୁଷ୍କରରେ, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚ ଧାରା ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ। ତାଙ୍କର କୂଳରେ ଅତି ସୁନ୍ଦର ତୀର୍ଥ ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି।
ସଂସେଵିତାନି ମୁନିଭିଃ ସିଦ୍ଧୈଶ୍ଚାପି ସମଂତତଃ। ତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଭଵିତା ଧର୍ମହେତୁଃ ସରସ୍ଵତୀ
ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ମୁନିମାନେ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ସଦା ଦେଖାଶୁଣା କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସରସ୍ବତୀ ଧର୍ମର କାରଣ ହେବେ।
ହାଟକକ୍ଷିତିଗୌରୀଣାଂ ତତ୍ତୀର୍ଥେଷୁ ମହୋଦଯମ୍। ଦାନଂ ଦତ୍ତଂ ନରୈଃ ସ୍ନାତୈର୍ଜନଯତ୍ଯକ୍ଷଯଂ ଫଲମ୍
ସେହି ସୁନ୍ଦର ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ, ସୁନା ଭୂମି ଦେବୀମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ, ଯେମାନେ ସ୍ନାନ କରି ଦାନ କରନ୍ତି, ସେହି ଫଳ କେବେ ଶେଷ ହୁଏନି।
ଧାନ୍ଯପ୍ରଦାନଂ ପ୍ରଵରଂ ଵଦଂତି ତିଲପ୍ରଦାନଂ ଚ ତଥା ମୁନୀଂଦ୍ରାଃ । ଯୈସ୍ତେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ନରୈଃ ପ୍ରଦତ୍ତଂ ତଦ୍ଧର୍ମହେତୁ ପ୍ରଵରଂ ପ୍ରଦିଷ୍ଟମ୍
ମହାମୁନିମାନେ କହନ୍ତି, ସେଠାରେ ଧାନ ଓ ତିଳ ଦାନ କରିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ। ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ ଲୋକମାନେ ଯାହା ଦାନ କରନ୍ତି, ସେହି ଧର୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାରଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି।
ପ୍ରାଯୋପଵେଶଂ ପ୍ରଯତଃ ପ୍ରଯତ୍ନାଦ୍ଯସ୍ତେଷୁ କୁର୍ଯାତ୍ପ୍ରମଦା ପୁମାନ୍ଵା। ତୀର୍ଥେପି ସଂଯୋଜ୍ଯ ମନୋପି ଚେତ୍ଥଂ ଭୁଂକ୍ତେ ଫଲଂ ବ୍ରହ୍ମଗୃହେ ଯଥେଷ୍ଟମ୍
ଯେଉଁ ନାରୀ କିମ୍ବା ପୁରୁଷ, ଏଠାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ପ୍ରୟାସରେ ପ୍ରାୟୋପବେଶ କରନ୍ତି, ମନକୁ ତୀର୍ଥରେ ଲଗାଇ ଦେଇ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଗୃହରେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ତସ୍ଯୋପକଂଠେ ମ୍ରିଯତେ ହି ଯୈସ୍ତୁ କର୍ମକ୍ଷଯାତ୍ସ୍ଥାଵରଜଂଗମୈଶ୍ଚ। ତେ ଚାପି ସର୍ଵେ ସକଲଂ ପ୍ରସହ୍ଯ ଲଭଂତି ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଫଲଂ ଦୁରାପମ୍
ଏହି ନଦୀର କୂଳରେ ଯେଉଁମାନେ କର୍ମ ଶେଷ ହୋଇ, ଚଳନଶୀଳ କିମ୍ବା ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟରୁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୁର୍ଲଭ ଯଜ୍ଞ ଫଳ ଜୋରକରି ପାଇଯାନ୍ତି।
ତତସ୍ତୁ ସା ଧର୍ମଫଲାରଣୀ ଚ ଜନ୍ମାଦିଦୁଃଖାର୍ଦିତଚେତସାଂ ତୁ। ସର୍ଵାତ୍ମନା ଚାରୁଫଲା ସରସ୍ଵତୀ ସେଵ୍ଯା ପ୍ରଯତ୍ନାତ୍ପୁରୁଷୈର୍ମହାନଦୀ
ଏହିପରି, ସରସ୍ବତୀ ମହାନଦୀକୁ ଲୋକମାନେ ପ୍ରୟାସରେ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ। ସେ ଧର୍ମର ଫଳର ଅରଣ୍ୟ, ଜନ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଃଖର ନାଶକାରୀ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ତତ୍ର ଯେ ସଲିଲଂ ପୂତଂ ପିବଂତି ସତତଂ ନରାଃ। ନ ତେ ମନୁଷ୍ଯା ଦେଵାସ୍ତେ ଜଗତ୍ଯାମିହ ସଂସ୍ଥିତାଃ
ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ସେଠାରେ ସଦା ପବିତ୍ର ଜଳ ପିଉନ୍ତି, ସେମାନେ ମାନବ ନୁହଁନ୍ତି; ସେମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଦେବତା ଭାବେ ବସିଛନ୍ତି।
ଯଜ୍ଞୈର୍ଦାନୈସ୍ତପୋଭିଶ୍ଚ ଯତ୍ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଦ୍ଵିଜୈଃ। ତଦତ୍ର ସ୍ନାନମାତ୍ରେଣ ଶୂଦ୍ରୈରପି ସ୍ଵଭାଵଜୈଃ
ଯେଉଁ ଫଳ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପାଆନ୍ତି, ସେଠାରେ ସେଇ ଫଳ ସ୍ନାନ କରିବାମାତ୍ରରେ ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ପାଇଯାନ୍ତି।
ଦର୍ଶନାତ୍ପୁଷ୍କରସ୍ଯାପି ମହାପାତକିନୋପି ଯେ। ତେପି ତତ୍ପାପନିର୍ମୁକ୍ତାଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଯାଂତି ତନୁକ୍ଷଯେ
ଯେଉଁମାନେ ପୁଷ୍କରକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ମହାପାପୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ ପାପ ମୁଚିଯାଏ ଓ ଦେହ ଛାଡ଼ିଲେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ତତ୍ରୋପଵାସୀ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ପୁଂଡରୀକସ୍ଯ ଯତ୍ଫଲମ୍। ତତ୍ପ୍ରାପ୍ନୋତି ନରଃ କ୍ଷିପ୍ରମଲ୍ପାଯାସେନ ପୁଷ୍କରେ
ସେଠାରେ, ପୁଣ୍ଡରୀକ ଯଜ୍ଞରେ ଉପବାସ କରୁଥିବା ଜଣେ ମଣିଷ, ପୁଷ୍କରରେ ଅତି କମ୍ ପ୍ରୟାସରେ ଏହାର ଫଳ ଶୀଘ୍ର ପାଇଥାଏ।
ମାଘମାସେ ତିଲାନ୍ଯସ୍ତୁ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ଚ ସ ଦ୍ଦ୍ଵିଜେ। ଯଥାଶକ୍ତି ଚ ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ସ ଵିଷ୍ଣୁଭଵନେ ଵସେତ୍
ମାଘ ମାସରେ, ଯିଏ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦ୍ୱିଜକୁ ତିଳ ଦାନ କରେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଗୃହରେ ବାସ କରେ।
ତତ୍ରୋପଵାସଂ ସ୍ନାନଂ ଚ ପଂଚଗଵ୍ଯାଶନଂ ତଥା। ଯଃ କରୋତି ନରଃ ସୋପି ଦେହାଂତେ ସ୍ଵର୍ଗମାପ୍ନୁଯାତ୍1.32.
ସେଠାରେ ଯିଏ ଉପବାସ, ସ୍ନାନ ଓ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ମଣିଷ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ଵସଂତି ତତ୍ସମୀପସ୍ଥା ଯେପି ତସ୍କରଜାତଯଃ। ତେପି ତସ୍ଯାନୁଭାଵେନ ସ୍ଵର୍ଯାଂତି ଚ ନ ସଂଶଯଃ
ସେଠାରେ ନିକଟରେ ଥିବା ଚୋର ବଂଶର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।