ସାମାନ୍ଯାଂ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଏକ ଏଵ ନିଗୂହତି। ନାସ୍ତିକୀଭାଵନିରତଃ ସ ଵୈ ପ୍ରେତୋଭିଜାଯତେ
ଯିଏ ସାଧାରଣ ଦାନ ପାଇ ଲୁଚିରଖେ, କିମ୍ବା ନାସ୍ତିକ ଭାବନାରେ ଲାଗିଥାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପିଶାଚ ହୁଏ।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣେ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ଆକାଶେ ଦୁଂଦୁଭିସ୍ଵନଃ। ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଃ ପପାତୋର୍ଵ୍ଯାଂ ଦେଵୈର୍ମୁକ୍ତା ସହସ୍ରଶଃ
ଏପରି ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ କହିବା ସମୟରେ ଆକାଶରେ ଢୋଳ ବାଜିଲା, ଦେବତାମାନେ ହଜାର ହଜାର ଫୁଲ ଝରାଇ ଭୂମିରେ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କଲେ।
ପ୍ରେତାନାଂ ତୁ ଵିମାନାନି ଆଗତାନି ସମଂତତଃ। ଅସ୍ଯ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ସଂଭାଷାତ୍ପୁଣ୍ଯସଂକୀର୍ତନେନ ଚ
ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଓ ପୁଣ୍ୟର ସ୍ତୁତିରେ ପିଶାଚମାନଙ୍କ ବିମାନ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଆସିଗଲା।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ସତାଂ ସଂଭାଷଣଂ କୁରୁ। ଯଦି ତେ ଶ୍ରେଯସା କାର୍ଯଂ ଗଂଗାସୁତ ଅତଂଦ୍ରିତଃ
ସେଥିପାଇଁ, ହେ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର, ଯଦି ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟାରେ ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କର।
ତିଲକଂ ସର୍ଵଧର୍ମସ୍ଯ ପଞ୍ଚପ୍ରେତକଥାମିମାମ୍। ପଠେଲ୍ଲକ୍ଷଂ ଯୋଽସ୍ଯ କୁଲେ ନ ପ୍ରେତୋ ଜାଯତେ ନରଃ
ଯିଏ ଏହି ପଞ୍ଚ ପିଶାଚ କଥା, ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ସାର, ନିଜ ପରିବାରରେ ଏକ ଲକ୍ଷଥର ପଢ଼େ, ସେ ମଣିଷ କେବେ ପିଶାଚ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଶୃଣୋତି ଵାପ୍ଯଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ ଵା ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପରଯାନ୍ଵିତଃ। ଭକ୍ତ୍ଯା ସମନ୍ଵିତୋ ଵାପି ନ ପ୍ରେତୋ ଜାଯତେ ନରଃ
କିମ୍ବା ଯିଏ ଏହାକୁ ବାରମ୍ବାର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଣେ, ସେ ମଣିଷ କେବେ ପିଶାଚ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ। ଅଂତରିକ୍ଷେ କିମର୍ଥଂ ତୁ ପୁଷ୍କରଂ ପରିକୀର୍ତ୍ଯତେ। ମୁନିଭିର୍ଧର୍ମଶୀଲୈଶ୍ଚ ଲଭ୍ଯତେ ତତ୍କଥଂ ତ୍ଵିହ
ଭୀଷ୍ମ ପଚାରିଲେ: ଆକାଶରେ ପୁଷ୍କର କାହିଁକି ପ୍ରଶଂସା ପାଏ? ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମୁନିମାନେ ଏହାକୁ କିପରି ପାଆନ୍ତି?
ଯେନ ତଲ୍ଲଭ୍ଯତେ ଲବ୍ଧଂ ଲବ୍ଧଂ ଚୈଵ ଫଲପ୍ରଦମ୍। ତନ୍ମେ ସର୍ଵଂ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ କୌତୁକାଦେଵ ପୃଚ୍ଛତଃ
କେଉଁ ଉପାୟରେ ଏହା ପାଇଯାଏ, ଏବଂ ପାଇଲେ କିପରି ଫଳ ମିଳେ? ମୋତେ ସବୁ କୁହ, କାରଣ ମୁଁ ଉତ୍ସୁକତାରେ ପଚାରୁଛି।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ଋଷିକୋଟିସ୍ସମାଯାତା ଦକ୍ଷିଣାପଥଵାସିନୀ। ସ୍ନାନାର୍ଥଂ ପୁଷ୍କରେ ରାଜନ୍ପୁଷ୍କରଂ ଚ ଵିଯଦ୍ଗତମ୍
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶର ଅନେକ ଋଷି ପୁଷ୍କରରେ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ, ହେ ରାଜା, ଏହି ପୁଷ୍କର ଆକାଶରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ମତ୍ଵାତେ ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରାଣାଯାମପରାଯଣାଃ। ଧ୍ଯାଯମାନାଃ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଥିତା ଦ୍ଵାଦଶଵତ୍ସରାନ୍
ଏହିଭାବେ ମୁନିମାନେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରାଣାୟାମରେ ଲାଗି ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ପରମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଧ୍ୟାନ କରି ରହିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମା ମହର୍ଷଯସ୍ତତ୍ର ଦେଵାସ୍ସେନ୍ଦ୍ରାସ୍ସମାଗତାଃ। ଋଷଯୋଂତର୍ହିତାଃ ପ୍ରୋଚୁର୍ନିଯମାଂସ୍ତେ ସୁଦୁଷ୍କରାନ୍
ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବଡ଼ ବଡ଼ ଋଷିମାନେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଏକଠା ହେଲେ; ଲୁଚିଥିବା ଋଷିମାନେ ବହୁତ କଠିନ ନିୟମ ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ଆକାରଣଂ ପୁଷ୍କରସ୍ଯ ମଂତ୍ରେଣ କ୍ରିଯତାଂ ଦ୍ଵିଜାଃ। ଆପୋହିଷ୍ଠେତି ତିସୃଭିର୍ଋଗ୍ଭିଃ ସାଂନିଧ୍ଯମେଷ୍ଯତି
ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ପୁଷ୍କରର ଆକୃତି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପନ କର; 'ଆପୋହିଷ୍ଠ' ନାମକ ତିନିଟି ଋକ୍ ପାଠ କଲେ ତାହାର ସାନିଧ୍ୟ ମିଳିବ।
ଅଘମର୍ଷଣଜପ୍ଯେନ ଭଵେଦ୍ଵୈ ଫଲଦାଯକମ୍। ଵିପ୍ରୈର୍ଵାକ୍ଯାଵସାନେ ତୁ ସର୍ଵୈସ୍ତୈସ୍ତୁ ତଥା କୃତମ୍
ଅଘମର୍ଷଣ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ ଏହା ଫଳଦାୟକ ହୁଏ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ କଥା ଶେଷରେ ସମସ୍ତେ ଏହିପରି କରିଥିଲେ।
କୃତେନ ପୁଣ୍ଯତାଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଯେ ନିଦେଶାଚ୍ଚ ତେ ଦ୍ଵିଜାଃ। ଗର୍ହିତା ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ତେ ଵିପ୍ରା ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରାଃ
ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସରି ଉତ୍ତମ ଫଳ ପାଇଥିଲେ, ସେହି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିନ୍ଦିତ।
ଯେ ଚାନ୍ଯେ ପାର୍ଵତୀଯାଶ୍ଚ ଶ୍ରାଦ୍ଧେନାର୍ହଂତି କେତନମ୍। ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାଦ୍ରାଜନ୍ଵିଯତ୍ଯେଵଂ ସମାସ୍ଥିତମ୍
ଏବଂ ଅନ୍ୟେ ଯେଉଁମାନେ ପାର୍ବତୀ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଆସି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ବେଦିକାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲେ—ଏହି କାରଣରୁ, ରାଜା, ଏହି ଭିନ୍ନତା ଏପରି ହୋଇଛି।
କାର୍ତିକ୍ଯାଂ ପୁଷ୍କରଂ ସ୍ନାନାତ୍ପୂତତାମଭିଯଚ୍ଛତି। ବ୍ରହ୍ମଣା ସହିତଂ ରାଜନ୍ସର୍ଵେଷାଂ ପୁଣ୍ଯଦାଯକମ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ପୁଷ୍କରରେ ସ୍ନାନ କଲେ ପବିତ୍ରତା ମିଳେ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହିତ, ରାଜା, ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୁଣ୍ୟ ଦିଏ।
ତତ୍ରାଗତାସ୍ତୁ ଯେ ଵର୍ଣାଃ ସର୍ଵେ ତେ ପୁଣ୍ଯଭାଜନାଃ। ଦ୍ଵିଜୈସ୍ତୁଲ୍ଯା ନ ସଂଦେହୋ ଵିନା ମଂତ୍ରେଣ ତେ ନୃପ
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକ ପୁଷ୍କରକୁ ଆସନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପୁଣ୍ୟର ଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି; ମନ୍ତ୍ର ବିନା ଛାଡ଼ି, ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସମାନ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ରାଜା।
ଆଗ୍ନେଯଂ ତୁ ଯଦା ଋକ୍ଷଂ କାର୍ତିକ୍ଯାଂ ଭଵତି କ୍ଵଚିତ୍। ମହତୀ ସା ତିଥିର୍ଜ୍ଞେଯା ସ୍ନାନେ ଦାନେ ତଥୋତ୍ତମା
କେବେ ଆଗ୍ନେୟ ନକ୍ଷତ୍ର କାର୍ତ୍ତିକରେ ପଡ଼େ, ସେ ତିଥି ବଡ଼ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ; ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ପାଇଁ ଏହା ଉତ୍ତମ।
ଯଦା ଯାମ୍ଯଂ ତୁ ଭଵତି ଋକ୍ଷଂ ତସ୍ଯାଂ ତିଥୌ କ୍ଵଚିତ୍। ତିଥିଃ ସାପି ମହାପୁଣ୍ଯା ଯତିଭିଃ ପରିକୀର୍ତିତା
ଯେତେବେଳେ ଯମ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ସେଇ ତିଥିରେ ପଡ଼େ, ସେ ତିଥି ମଧ୍ୟ ବହୁତ ପୁଣ୍ୟମୟ, ଯତିମାନେ ଏହାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି।
ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ଯଦା ଋକ୍ଷଂ ତିଥୌ ତସ୍ଯାଂ ନରାଧିପ। ସା ମହାକାର୍ତିକୀ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦେଵାନାମପି ଦୁର୍ଲଭା
ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଜାପତ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ସେଇ ତିଥିରେ ହୁଏ, ରାଜା, ଏହାକୁ 'ମହାକାର୍ତ୍ତିକୀ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।
ଯଦା ଚାର୍କେ ଗୁରୌ ସୋମେ ଵାରେଷ୍ଵେତେଷୁ ଵୈ ତ୍ରିଷୁ। ତ୍ରୀଣ୍ଯେତାନି ଚ ଋକ୍ଷାଣି ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରୋକ୍ତାନି ବ୍ରହ୍ମଣା
ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବୃହସ୍ପତି କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ର ଏହି ତିନି ଦିନରେ ଥାନ୍ତି, ଏହି ତିନିଟି ନକ୍ଷତ୍ରକୁ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି।
ଅତ୍ରାଶ୍ଵମେଧିକଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ନାତସ୍ଯ ଭଵତି ଧ୍ରୁଵମ୍। ଦାନମକ୍ଷଯତାଂ ଯାତି ପିତୄଣାଂ ତର୍ପଣଂ ତଥା
ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ; ଦାନ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ, ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ମଧ୍ୟ ତେଣୁ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।
ଵିଶାଖାସୁ ଯଦା ଭାନୁଃ କୃତ୍ତିକାସୁ ଚ ଚଂଦ୍ରମାଃ। ସ ଯୋଗଃ ପୁଷ୍କରୋ ନାମ ପୁଷ୍କରେଷ୍ଵତିଦୁର୍ଲଭଃ
ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିଶାଖା ଓ ଚନ୍ଦ୍ର କୃତ୍ତିକାରେ ଥାଏ, ସେଠି ଯୋଗକୁ 'ପୁଷ୍କର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ପୁଷ୍କରରେ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ।
ଅଂତରିକ୍ଷାଵତୀର୍ଣେ ତୁ ତୀର୍ଥେ ପୈତାମହେ ଶୁଭେ। ସ୍ନାନଂ ଯେଽତ୍ର କରିଷ୍ଯଂତି ତେଷାଂ ଲୋକା ମହୋଦଯାଃ
ଯେତେବେଳେ ପୈତୃକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଆକାଶରୁ ଅବତରିତ ହୁଏ, ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲୋକରେ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଅନ୍ତି।
ନ ସ୍ପୃହାଂତେନ୍ଯପୁଣ୍ଯସ୍ଯ କୃତସ୍ଯାପ୍ଯକୃତସ୍ଯ ଚ। କରିଷ୍ଯଂତି ମହାରାଜ ସତ୍ଯମେତଦୁଦାହୃତମ୍
ସେମାନେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ ପାଇଁ ଆଶା କରିବେ ନାହିଁ, କରିଥିବା କିମ୍ବା ନ କରିଥିବା ପୁଣ୍ୟ ଯେହେଉଁନାହେଁ; ଏହା ସତ୍ୟ କଥା, ମହାରାଜ।
ତୀର୍ଥାନାଂ ପ୍ରଵରଂ ତୀର୍ଥଂ ପୃଥିଵ୍ଯାମିହ ପଠ୍ଯତେ। ନାସ୍ମାତ୍ପରଂ ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥଂ ଲୋକେଷୁ ନୃପ ପଠ୍ଯତେ
ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏଠାରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏଠାଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଲୋକରେ ନାହିଁ, ରାଜା।
କାର୍ତିକ୍ଯାଂ ତୁ ଵିଶେଷେଣ ପୁଣ୍ଯା ପାପହରା ଶୁଭା। ଉଦୁଂବରଵନାତ୍ତସ୍ମାଦାଗତା ଚ ସରସ୍ଵତୀ
ବିଶେଷକରି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ, ଏହି ତୀର୍ଥ ପବିତ୍ର, ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ପାପ ନାଶ କରେ; ଉଦୁମ୍ବରବନରୁ ସରସ୍ୱତୀ ଆସିଛନ୍ତି।
ତଯା ତତ୍ପୂରିତଂ ତୀର୍ଥଂ ପୁଷ୍କରଂ ମୁନିସେଵିତମ୍। ଦକ୍ଷିଣେ ଶିଖରଂ ଭାତି ପର୍ଵତସ୍ଯାଵିଦୂରତଃ
ସେ ସରସ୍ୱତୀ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥ ପୁଷ୍କର, ଯାହାକୁ ମୁନିମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି, ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି; ପାହାଡ଼ର ନିକଟରେ ଦକ୍ଷିଣ ଶିଖର ଅତି ଉଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଏ।
ନୀଲାଂଜନଚଯପ୍ରଖ୍ଯଂ ଵର୍ଣତୋ ନୀଲଶାଦ୍ଵଲମ୍। ତଯା ତଚ୍ଛିଖରଂ ତସ୍ଯ ଖସ୍ଥିତଂ ପୁଷ୍କରଂ ଯଥା
ତାହାର ରଙ୍ଗ ଗାଢ଼ କାଜଳ ଭଳି, କିମ୍ବା ନୀଳ-ହରିତ ଘାସ ମାଠ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେହି ରଙ୍ଗରେ, ତାହାର ଶିଖର ଆକାଶରେ ପଦ୍ମ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ପ୍ରାଵୃଟ୍କାଲେ ଵିଯତ୍ପୂର୍ଣଂ ଘନଵୃଂଦମିଵୋଚ୍ଛ୍ରିତମ୍। କଦଂବପୁଷ୍ପଗଂଧାଢ୍ଯଂ କୁଟଜାର୍ଜୁନଭୂଷିତମ୍
ବର୍ଷାକାଳରେ, ସେ ଶିଖର ଆକାଶକୁ ଉଁଚ ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମେଘମାଳା ଭଳି। ଏହିଠାରେ କଦମ୍ବ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ ଭରିଥିଲା, କୁଟଜ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଗଛରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।