ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ଅହଂ ତେ କଥଯିଷ୍ଯାମି ସର୍ଵମେତଦଶେଷତଃ। ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନ ପୁନର୍ମୋହଂ ଯାସ୍ଯତେ ନୃପସତ୍ତମ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିବି। ଏହା ଶୁଣିଲେ, ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଆପଣ ପୁନଃ ମୋହରେ ପଡ଼ିବେ ନାହିଁ।
ଯେନ ଜାଯେତ ପ୍ରେତତ୍ଵଂ ଯେନ ଚାସ୍ମାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ। ପ୍ରାପ୍ନୋତି ନରକଂ ଘୋରଂ ଦୁସ୍ତରଂ ତ୍ରିଦଶୈରପି
କେଉଁ କାରଣରେ ପ୍ରେତ ହେବା ହୁଏ, ଏବଂ କେଉଁ ଉପାୟରେ ଏହାରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ସେ ଭୟଙ୍କର ନରକ ପାଇଁ, ଯାହାକୁ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ସତାଂ ସଂଭାଷଣେ ଚୈଵ ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥାନୁକୀର୍ତ୍ତନେ। ମାନଵାସ୍ତୁ ପ୍ରମୁଚ୍ଯଂତ ଆପନ୍ନାଃ ପ୍ରେତଯୋନିଷୁ
ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରିବା ଓ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ବର୍ଣ୍ନନା କରିବା ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରେତ ଯୋନିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଲୋକମାନେ ମୁକ୍ତ ହେଇଯାନ୍ତି।
ଶ୍ରୂଯତେ ହି ପୁରା ଭୀଷ୍ମ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ସଂଶିତଵ୍ରତଃ। ପୃଥୁସ୍ସର୍ଵତ୍ର ଵିଖ୍ଯାତଃ ସଂତୋଷେ ଚ ସଦା ସ୍ଥିତଃ
ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ, ଓ ଭୀଷ୍ମ, ପୂର୍ବରୁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ଯିଏ ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ସମସ୍ତଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ।
ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଯୁକ୍ତୋ ଗେହେଷୁ ନିତ୍ଯଯୋଗଶ୍ଚ ଯୋଗଵିତ୍। ଜପଯଜ୍ଞଵିଧାନେନ ଯୁକ୍ତଂ କାଲଂ କ୍ଷିପେଚ୍ଚ ସଃ
ସେ ଘରେ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ଲିନ ଥିଲେ, ସଦା ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ଯୋଗ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ, ଜପ ଓ ଯଜ୍ଞର ବିଧିରେ ଲିନ ହୋଇ ସମୟ କାଟିଥିଲେ।
ଯୁକ୍ତଃ କ୍ଷମାଦଯାଭ୍ଯାଂ ଚ କ୍ଷାଂତ୍ଯାଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍। ଅହିଂସାହିତଚିତ୍ତଶ୍ଚ ମାର୍ଦ୍ଦଵେ ଚ ତଥାସ୍ଥିତଃ
ସେ କ୍ଷମା ଓ ଦୟାରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ, ଖ୍ଷମାରେ ଅଟୁଟ ଓ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ, ଅହିଂସା ଓ ମୃଦୁତାରେ ଚିତ୍ତ ଲିନ ଥିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯସମାଯୁକ୍ତସ୍ତପୋଯୋଗସମନ୍ଵିତଃ। ଯୁକ୍ତଃ ସ ପିତୃକାର୍ଯେଷୁ ଯୁକ୍ତୋ ଵୈଦିକକର୍ମସୁ
ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ, ତପସ୍ୟା ଓ ଯୋଗରେ ଲିନ ରହେ, ସେ ପିତୃକୃତ୍ୟ ଓ ବେଦ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କାମ କରିବାରେ ସଚେତନ ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥାଏ।
ପରଲୋକଭଯେଯୁକ୍ତୋ ଯୁକ୍ତସ୍ସତ୍ଯଵଚଃ ପ୍ରତି। ଯୁକ୍ତୋ ମଧୁରଵାକ୍ଯେଷୁ ଯୁକ୍ତଶ୍ଚାତିଥିପୂଜନେ
ଯିଏ ପରଲୋକ ଭୟରେ ସଚେତନ, ସତ୍ୟ କଥା କହିବାରେ ଅଟୁଟ, ମିଷ୍ଟି କଥା କହେ ଓ ଅତିଥିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥାଏ।
ଇଷ୍ଟାପୂର୍ତସମାଯୁକ୍ତୋ ଯୁକ୍ତୋ ଦ୍ଵଂଦ୍ଵଵିଵର୍ଜନେ। ସ୍ଵକର୍ମଵିଧିସଂଯୁକ୍ତୋ ଯୁକ୍ତଃ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯକର୍ମସୁ
ଯିଏ ଦାନ ଓ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୁଣ୍ୟ କମାଏ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ଦୂରେ ରହେ, ନିଜ କର୍ମ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରେ ଓ ନିଜେ ପାଠ ପଢ଼ିବାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍।
ଏଵଂ କର୍ମାଣି କୁର୍ଵଂତସ୍ସଂସାରଵିଜିଗୀଷଯା। ବହୂନ୍ଯବ୍ଦାନ୍ଯତୀତାନି ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଗୃହେ ସତଃ
ଏଭଳି କର୍ମ କରି, ସଂସାରକୁ ଜିତିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘରେ ଅନେକ ବର୍ଷ କଟାଇଲେ।
ତସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିରିଯଂ ଜାତା ତୀର୍ଥାଭିଗମନଂ ପ୍ରତି। ପୁଣ୍ଯୈସ୍ତୀର୍ଥଜଲୈରେତତ୍କ୍ଲିନ୍ନଂ କୁର୍ଯାଂ କଲେଵରମ୍
ତାଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଭାବ ଉପଜିଲା—‘ମୁଁ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଜଳରେ ଏହି ଦେହକୁ ପବିତ୍ର କରିବି।’
ପ୍ରଯତଃ ପୁଷ୍କରେ ସ୍ନାତ୍ଵା ଭାସ୍କରସ୍ଯୋଦଯଂ ପ୍ରତି। କୃତଜପ୍ଯନମସ୍କାରୋପ୍ଯଦ୍ଧ୍ଵାନଂ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ
ସେ ପବିତ୍ର ମନେ ପୁଷ୍କରେ ସ୍ନାନ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ସମୟରେ ଜପ ଓ ପ୍ରଣାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଯାତ୍ରାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଅଗ୍ରତଃ ପଂଚପୁରୁଷାନପଶ୍ଯତ୍ସୋତି ଭୀଷଣାନ୍। ଵନେ କଂଟକଵୃକ୍ଷାଢ୍ଯେ ନିର୍ଜନେ ପକ୍ଷିଵର୍ଜିତେ
ସେ ଆଗକୁ ଦେଖିଲେ, କଠିନ କାଂଟା ଗଛରେ ଭରିଆ ଏକ ଜଙ୍ଗଲରେ, ପଞ୍ଚଜଣ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ପକ୍ଷୀ ନଥିଲେ।
ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିକୃତାକାରାନ୍ସୁଘୋରାନ୍ପାପଦର୍ଶନାନ୍। ଈଷତ୍ସଂତ୍ରସ୍ତହୃଦଯୋ ଵ୍ଯତିଷ୍ଠନ୍ନିଶ୍ଚଲାକୃତିଃ
ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯେଉଁମାନେ ବିକୃତ ଆକୃତି, ଭୟଙ୍କର ଓ ଦେଖିବାକୁ ଭୟଜନକ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟ କିଛି ଭୟଭିତ ହେଲା, ତଥାପି ସେ ଅଚଳ ଓ ଦୃଢ଼ ରହିଲେ।
ଅଵଲଂବ୍ଯ ତତୋ ଧୈର୍ଯ୍ଯଂ ଭଯମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଦୂରତଃ। ପପ୍ରଚ୍ଛ ମଧୁରାଭାଷୀ କେ ଯୂଯଂ ଵିକୃତାଃ କୁତଃ
ତାପରେ ସେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି, ଭୟକୁ ଛାଡ଼ି, ଦୂରରୁ ମିଷ୍ଟି କଥାରେ ପଚାରିଲେ—‘ତୁମେ କିଏ, ଏଭଳି ବିକୃତ ଦେହ କେମିତି, କେଉଁଠାରୁ ଆସିଛ।
କିଂ ଵା ଚୈଵ କୃତଂ କର୍ମ ଯେ ନପ୍ରାପ୍ତାଶ୍ଚ ଵୈକୃତମ୍। କଥମେଵଂଵିଧାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରସ୍ଥିତାଃ କୁତ୍ର ଚାଧ୍ଵନି
ଏବଂ କଣ କର୍ମ କରିଛ, ଯାହାର ଫଳରେ ତୁମେ ଏପରି ଦୁଃଖ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛ? ସମସ୍ତେ ଏଭଳି କେମିତି ହେଲ, ଏବଂ କେଉଁଠାକୁ ଯାଉଛ?''
ପ୍ରେତା ଊଚୁଃ। କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାନ୍ଵିତା ନିତ୍ଯଂ ମହାଦୁଃଖସମାଵୃତାଃ। ହୃତପ୍ରଜ୍ଞା ଵଯଂ ସର୍ଵେ ନଷ୍ଟସଞ୍ଜ୍ଞାଵିଚେତସଃ
ପ୍ରେତମାନେ କହିଲେ: 'ଆମେ ସବୁବେଳେ ଭୋକ ଓ ତିଆରେ ପୀଡିତ, ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ରହୁଛୁ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଜ୍ଞାନ ହାରାଇଛୁ, ମନ ଓ ଅନୁଭୂତି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି।'
ନ ଜାନୀମୋ ଦିଶଂ ଚାପି ପ୍ରଦିଶଂ ଚାପି କାଂ ଚ ନ। ନାଂତରିକ୍ଷଂ ମହୀଂ ଚାପି ନ ଜାନୀମୋ ଦିଵଂ ତଥା
ଆମେ କୌଣସି ଦିଗ ଜାଣିନାହିଁ, କୌଣସି ସ୍ଥାନ ଜାଣିନାହିଁ, ଆମେ ଆକାଶ, ଭୂମି କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗ କିଛି ମଧ୍ୟ ଜାଣିନାହିଁ।
ଯଦେତଦ୍ଦୁଃଖମାଖ୍ଯାତମେତଦେଵ ସୁଖଂ ଭଵେତ୍। ପ୍ରଭାତମିଦମାଭାତି ଭାସ୍କରୋଦଯଦର୍ଶନାତ୍
ଯେଉଁ ଦୁଃଖକୁ ଆପଣ କହୁଛନ୍ତି, ଆମ ପାଇଁ ଏହି ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ସୁଖ ହେବ; ଏବେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଦେଖି, ପ୍ରଭାତ ହେବା ପ୍ରତୀତି ହେଉଛି।
ଅହଂ ପର୍ଯୁଷିତୋ ନାମ ସୂଚୀମୁଖସ୍ତଥାଽପରଃ। ଶୀଘ୍ରଗୋ ରୋହକଶ୍ଚୈଵ ପଂଚମୋ ଲେଖକସ୍ତଥା
ମୁଁ ପର୍ୟୁଷିତ ନାମକ, ଅନ୍ୟଜଣ ସୂଚୀମୁଖ, ଏଉଁ ଶୀଘ୍ରଗ, ରୋହକ ଓ ପଞ୍ଚମ ଲେଖକ।
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ। ପ୍ରେତାନାଂ କର୍ମଜାତାନାଂ ନାମ୍ନା ଵୈ ସଂଭଵଃ କୁତଃ। କିଂ ତତ୍କାରଣମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଯତୋ ଯୂଯଂ ସନାମକାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: 'ପ୍ରେତମାନେ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ତେବେ ନାମ କିପରି ହେଲ? କେଉଁ କାରଣରୁ ଏହିପରି ନାମ ହେଇଛି?'
ପ୍ରେତା ଊଚୁଃ। ଅହଂ ସ୍ଵାଦୁ ସଦା ଭୁଂଜେ ଦଦ୍ଯାଂ ପର୍ଯୁଷିତଂ ଦ୍ଵିଜେ। ଏତତ୍କାରଣମାସାଦ୍ଯ ନାମ ପର୍ଯୁଷିତୋ ମମ
ପ୍ରେତମାନେ କହିଲେ: 'ମୁଁ ସବୁବେଳେ ନିଜେ ତାଜା ଖାଦ୍ୟ ଖାଏ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୁରୁଣା ଖାଦ୍ୟ ଦେଏ; ଏହି କାରଣରୁ ମୋର ନାମ ପର୍ୟୁଷିତ।'
ସୂଚିତା ବହଵୋଽନେନ ଵିପ୍ରାଶ୍ଚାନ୍ନାଦ୍ଯକାଂକ୍ଷିଣଃ। ଏତତ୍କାରଣମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ସୂଚୀମୁଖାଭିଧୋ ମତଃ
ଏହିଜଣ ଅନେକ ଭିକ୍ଷୁକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଚାହିଁଥିବାବେଳେ ସୂଚୀ ଦ୍ୱାରା ଚୁଭାଇଥିଲେ; ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ ସୂଚୀମୁଖ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଶୀଘ୍ରଂ ଗତୋଽସ୍ମି ଵିପ୍ରେଣ ଯାଚିତଃ କ୍ଷୁଧିତେନ ଚ। ଏତତ୍କାରଣମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଶୀଘ୍ରଗୋ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ମୁଁ ଏକ ଭିକ୍ଷୁକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୋକାଳି ମୋତେ ଅନୁରୋଧ କଲେ, ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯାଇଥିଲି; ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ନାମ ଶୀଘ୍ରଗ।
ଗୃହୋପରି ସଦା ସ୍ଵାଦୁ ଭୁଂକ୍ତେ ଦ୍ଵିଜଭଯେନ ହି। ଉଦ୍ଵିଗ୍ନମାନସସ୍ତତ୍ର ତେନାସୌ ରୋହକଃ ସ୍ମୃତଃ
ସେ ସଦା ଘର ଉପରେ ବସି ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଖାଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଭୟରେ ତାଙ୍କ ମନ ଭୟଭୀତ ରହେ। ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରୁ ତାଙ୍କୁ ରୋହକ ଭାବେ ଡାକାଯାଏ।
ମୌନେ ଚାପି ସ୍ଥିତୋ ନିତ୍ଯଂ ଯାଚିତୋ ଵିଲିଖନ୍ମହୀମ୍। ଅସ୍ମାକମପି ପାପିଷ୍ଠୋ ଲେଖକୋ ନାମ ନାମତଃ
ସେ ସବୁବେଳେ ଚୁପ୍ଚାପ୍ ରହିଥାଏ, ଯେତେବେଳେ ମାଗାଯାଏ, ତେବେ ମାଟି ଖୋଦେ। ଆମ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ପାପୀ ଯିଏ, ସେ ଲେଖକ ନାମରେ ପରିଚିତ।
କୃଚ୍ଛ୍ରେଣ ଲେଖକୋ ଯାତି ରୋହକସ୍ତୁ ଅଵାକ୍ଶିରାଃ। ଶୀଘ୍ରଗଃ ପଂଗୁତାଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସୂଚୀ ସୂଚୀମୁଖୋଽଭଵତ୍
ଲେଖକ ବହୁ କଷ୍ଟରେ ଚାଲିଯାଏ, ରୋହକ ତଳକୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଯାଏ। ଶୀଘ୍ର ଚଳିଥିବା ଏବଂ ଅପାଙ୍ଗ ଥିବା ସୂଚୀ, ସୂଚୀମୁଖ ହୋଇଯାଇଛି।
ପର୍ଯୁଷିତୋ ଲମ୍ବଗ୍ରୀଵୋ ଲଂବୋଦର ଉଦାହୃତଃ। ବୃହଦ୍ଵୃଷଣଲଂବୋଷ୍ଠଃ ପାପାଦସ୍ମାଦଜାଯତ
ଯେଉଁଠାରେ ପୁରୁଣା ଖାଦ୍ୟ, ଲମ୍ବା ଗଳା, ଲମ୍ବା ପେଟ ଥାଏ, ବଡ଼ ଶୁଣ୍ଡ ଓ ମୋଟ ଠୋଠ ଥାଏ, ସେଉଁଠାରେ ପାପରୁ ଏପରି ଜନ୍ମ ହୋଇଥାଏ।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତମାତ୍ମଵୃତ୍ତଂ ସହେତୁକମ୍। ପୃଚ୍ଛସ୍ଵ ଯଦି ତେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ପୃଷ୍ଟାଶ୍ଚ କଥଯାମହେ
ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋ ଜୀବନର ସମସ୍ତ କଥା ଏବଂ ତାହାର କାରଣ ସହିତ କହିଦେଲି। ଯଦି ତୁମେ ଆସ୍ଥା ରଖ, ତେବେ ପଚାର; ପଚାରିଲେ ଆମେ କହିବା।
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ। ଯେ ଜୀଵା ଭୁଵି ତିଷ୍ଠଂତି ସର୍ଵେପ୍ଯାହାରମୂଲକାଃ। ଯୁଷ୍ମାକମପି ଚାହାରଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: ପୃଥିବୀରେ ଯେତେ ଜୀବ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁ ଖାଦ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି। ତୁମେ କଣ ଖାଅ, ଏହି କଥା ମୁଁ ସତ୍ୟ ସହିତ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।