ତିଷ୍ଠତିଷ୍ଠେତି ଜଲ୍ପଂତୋ ଦୈତ୍ଯାସ୍ତେ ସମୁପାଗତାଃ। ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ତାସାଂ ତେଷାଂ ମହାଭଯମ୍
ଦୈତ୍ୟମାନେ 'ଥାଅ, ଥାଅ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ; ତାପରେ ସେ ମହିଳାମାନେ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ନାରାଚୈର୍ଭିନ୍ନଦେହାନାଂ ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଭୁଵି ସର୍ପତାଂ। ରୋଷାଦ୍ଦଂଡପ୍ରଭଗ୍ନାନାଂ ସର୍ପାଣାମିଵ ସର୍ପତାମ୍
ତୀରରେ ଛିଦ୍ର ହୋଇଥିବା ଦୈତ୍ୟମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ମାଡ଼ିଯାଉଥିଲେ, ରାଗରେ ଦଣ୍ଡରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ସାପ ଭଳି ତଡ଼ପୁଥିଲେ।
ଶକ୍ତିନିର୍ଭିନ୍ନହୃଦଯା ଗଦାସଂଚୂର୍ଣିତୋରସଃ। କୁଠାରୈର୍ଭିନ୍ନଶିରସୋ ମୁସଲୈର୍ଭିନ୍ନମସ୍ତକାଃ
କିଛିଙ୍କ ହୃଦୟ ଶକ୍ତିରେ ଫାଟିଯାଇଥିଲା, କିଛିଙ୍କ ଛାତି ଗଦାରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା, କିଛିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କୁଠାରରେ ଚିରିଯାଇଥିଲା, କିଛିଙ୍କ ମାଥା ମୁସଳରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା।
ଵିଦ୍ଧୋଦରାସ୍ତ୍ରିଶୂଲାଗ୍ରୈଶ୍ଛିନ୍ନଗ୍ରୀଵା ଵରାସିଭିଃ। କ୍ଷତାଶ୍ଵରଥମାତଂଗପାଦାତାଃ ପେତୁରାହଵେ
କିଛିଙ୍କ ଉଦର ତ୍ରିଶୂଳର ଆଗରେ ଛିଦ୍ର ହୋଇଥିଲା, କିଛିଙ୍କ ଗଳା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଳୱାରରେ କଟାଯାଇଥିଲା; ଯୁଦ୍ଧରେ ଆହତ ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ହାତୀ ଓ ପଦାତିମାନେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।
ରଣଭୂମିଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଦୈତ୍ଯାଃ ସର୍ଵେ ରୁରୁଂ ଵିନା। ତତୋ ବଲଂ ହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୁରୁର୍ମାଯାଂ ତଦାଦଦେ
ସମସ୍ତ ଦାଇତ୍ୟମାନେ ରୁରୁ ଛଡ଼ା ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଙ୍କର ସେନା ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ରୁରୁ ତାଙ୍କର ମାୟାକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ।
ତଯା ସଂମୋହିତା ଦେଵ୍ଯୋ ଦେଵାଶ୍ଚାପି ରଣାଜିରେ। ତାମସ୍ଯା ମାଯଯା ଦେଵ୍ଯା ସର୍ଵମନ୍ଧଂତମୋଭଵତ୍
ସେଇ ମାୟାରେ ଦେବୀମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଭ୍ରମିତ ହେଇଗଲେ। ଦେବୀଙ୍କ ଏହି ଅନ୍ଧକାର ମାୟାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଗାଢ଼ ଅନ୍ଧାରରେ ଢାକିଯାଇଲା।
ତତୋ ଦେଵୀ ମହାଶକ୍ଯା ତଂ ଦୈତ୍ଯଂ ସମତାଡଯତ୍। ତଯା ତୁ ତାଡିତସ୍ଯାଜୌ ଦୈତ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରଗତଂ ତମଃ
ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବୀ ସେଇ ଦାଇତ୍ୟ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବୀଙ୍କ ଆଘାତରେ ଦାଇତ୍ୟ ଉପରୁ ଅନ୍ଧକାର ଅପସାରିଗଲା।
ମାଯାଯାମଥ ନଷ୍ଟାଯାଂ ତାମସ୍ଯାଂ ଦାନଵୋ ରୁରୁଃ। ପାତାଲମାଵିଶତ୍ତୂର୍ଣଂ ତତ୍ରାପି ପରମେଶ୍ଵରୀ
ସେଇ ତାମସିକ ମାୟା ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ଦାନବ ରୁରୁ ତୁରନ୍ତ ପାତାଳକୁ ପଳାଇଗଲା। ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ପରମେଶ୍ୱରୀ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଦେଵୀଭିଃ ସହିତା କ୍ରୁଦ୍ଧା ପୁରତୋଭିମୁଖୀ ସ୍ଥିତା। ରୁରୋସ୍ତୁ ଦାନଵେଂଦ୍ରସ୍ଯ ଭୀତସ୍ଯାଗ୍ରେ ଗତସ୍ଯ ଚ
ଦେବୀମାନେ ସହିତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ଦେବୀ ରୁରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ଭୟଭୀତ ଦାନବନାୟକ ରୁରୁଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ନଖାଗ୍ରେଣ ଶିରଶ୍ଛିତ୍ଵା ଚର୍ମ ଚାଦାଯ ଵେଗିତା। ନିଷ୍ପପାତାଥ ପାତାଲାତ୍ପୁଷ୍କରଂ ଚ ପୁନର୍ଗିରିମ୍
ଦେବୀ ତାଙ୍କ ନଖର ଆଗରେ ରୁରୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ, ତାଙ୍କ ଚର୍ମ ଧରି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ପାତାଳରୁ ବାହାରି, ପୁଷ୍କର ପାହାଡ଼କୁ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲେ।
କନ୍ଯା ସୈନ୍ଯେନ ମହତା ବହୁରୂପେଣ ଭାସ୍ଵତା। ଦେଵୈସ୍ତୁଵିସ୍ମିତୈର୍ଦୃଷ୍ଟା ଚର୍ମମୁଂଡଧରା ରୁରୋଃ
ଏହି କନ୍ୟା ଅନେକ ରୂପରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଏକ ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହୋଇ ଦେଖାଯାଇଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ରୁରୁଙ୍କ ଚର୍ମ ଓ ମୁଣ୍ଡ ଧରିଥିଲେ।
ସ୍ଵକୀଯେ ତପସଃ ସ୍ଥାନେ ନିଵିଷ୍ଟା ପରମେଶ୍ଵରୀ। ତତୋ ଦେଵ୍ଯୋ ମହାଭାଗାଃ ପରିଵାର୍ଯ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ପରମେଶ୍ୱରୀ ନିଜ ତପସ୍ୟା ଆସନରେ ବସିଥିଲେ। ଏହିପରେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳି ଦେବୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ।
ଯାଚଯାମାସୁରଵ୍ଯଗ୍ରାସ୍ତାଂ ତୁ ଦେଵୀଂ ବୁଭୁକ୍ଷିତାଃ। ବୁଭୁକ୍ଷିତା ଵଯଂ ଦେଵି ଦେହି ନୋ ଭୋଜନଂ ଵରମ୍
ଭୋକାର୍ତ୍ତ ଓ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ଦେବୀମାନେ ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ: 'ମୁଁମାନେ ଭୋକା, ହେ ଦେବୀ, ଆମକୁ ଭୋଜନ ଦିଅ।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ଦେଵୀ ଦଧ୍ଯୌ ତାସାଂ ତୁ ଭୋଜନମ୍। ନାଧ୍ଯଗଚ୍ଛତ୍ତଦା ତାସାଂ ଭୋଜନଂ ଚିନ୍ତିତମ୍ମହତ୍
ଏପରି କହି ଦେବୀ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଭୋଜନ ବିଷୟରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ, କିନ୍ତୁ ବହୁ ଚିନ୍ତା କଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଭୋଜନ ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ତଦା ଦଧ୍ଯୌ ମହାଦେଵଂ ରୁଦ୍ରଂ ପଶୁପତିଂ ଵିଭୁମ୍। ସୋପି ଧ୍ଯାନାତ୍ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ପରମାତ୍ମା ତ୍ରିଲୋଚନଃ1.31.
ତାପରେ ସେ ମହାଦେବ, ରୁଦ୍ର, ପଶୁପତି, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ଧ୍ୟାନରୁ ତିନି ଆଖିଅଁ ଥିବା ପରମାତ୍ମା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ଉଵାଚ ରୁଦ୍ରସ୍ତାଂ ଦେଵୀଂ କିଂ ତେ କାର୍ଯଂ ଵିଵକ୍ଷିତମ୍। ବ୍ରୂହି ଦେଵି ମହାମାଯେ ଯତ୍ତେ ମନସି ଵର୍ତତେ
ରୁଦ୍ର ଦେବୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ତୁମେ କଣ କାମ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ହେ ଦେବୀ, ମହାମାୟା, ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ସେଥିରେ କହ।'
ଶିଵଦୂତ୍ଯୁଵାଚ। ଛାଗମଧ୍ଯେ ତୁ ଵୈ ଦେଵ ଛାଗରୂପେଣ ଵର୍ତସେ। ଏତାସ୍ତ୍ଵାଂ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯନ୍ତି ଭକ୍ଷ୍ଯମୀପ୍ସିତମାଦରାତ୍
ଶିବଦୂତୀ କହିଲେ: 'ହେ ଦେବ, ଆପଣ ଛାଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଛାଗ ରୂପେ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ଦେବୀମାନେ ଆଦର ସହିତ ଆପଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବେ।'
ଭକ୍ଷାର୍ଥମାସାଂ ଦେଵେଶ କିଂଚିଦ୍ଦାତୁମିହାର୍ହସି। ଶୂଲୀକୁର୍ଵଂତି ମାମେତା ଭକ୍ଷାର୍ଥିନ୍ଯୋ ମହାବଲାଃ
'ହେ ଦେବତାଙ୍କ ମହାରାଜ, ଏହି ଦେବୀମାନେ ଭୋଜନ ପାଇଁ ଆମକୁ ଭୟ ଦେଉଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଆପଣ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ଭୋଜନ ଦିଅ।'
ଅନ୍ଯଥା ମାମପି ବଲାଦ୍ଭକ୍ଷଯେଯୁର୍ବୁଭୁକ୍ଷିତାଃ। ଏଵଂ ମାଂ ତୁ ସମାଲକ୍ଷ୍ଯ ଭକ୍ଷ୍ଯଂ କଲ୍ପଯ ସତ୍ଵରମ୍
'ନହେଲେ, ଏହି ଭୋକା ଦେବୀମାନେ ଶକ୍ତିବଳେ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରିଦେବେ। ତେଣୁ ମୋତେ ଦେଖି, ଶୀଘ୍ର ଭୋଜନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର।'
ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ। ଶିଵଦୂତି ବ୍ରଵୀମ୍ଯେକଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ଯଦ୍ଯୁଗାଂତରେ। ଗଂଗାଦ୍ଵାରେ ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞୋ ଗଣୈର୍ଵିଧ୍ଵଂସିତୋ ମମ
ରୁଦ୍ର କହିଲେ: 'ଶିବଦୂତୀ, ମୁଁ ପୂର୍ବକାଳର ଏକ ଘଟଣା କହେଉଛି: ଗଙ୍ଗା ତୀରେ ମୋର ଗଣମାନେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ।'
ତତ୍ର ଯଜ୍ଞୋ ମୃଗୋ ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରଦୁଦ୍ରାଵ ସୁଵେଗଵାନ୍। ମଯା ବାଣେନ ନିର୍ଵିଦ୍ଧୋ ରୁଧିରେଣ ପ୍ରସେଚିତଃ
'ସେଠାରେ ଯଜ୍ଞର ପଶୁ ହରିଣ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଦୃତ ଗତିରେ ଦୌଡ଼ିଲା। ମୁଁ ତାକୁ ତୀର ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ଧ କଲି, ତାହାର ରକ୍ତ ଝରିଲା।'
ଅଜଗଂଧସ୍ତଦା ଭୂତୋ ନାମ ଦେଵୈସ୍ତୁ ମେ କୃତମ୍। ଅଜଗଂଧସ୍ତ୍ଵମେଵେତି ଦାସ୍ଯେ ଚାନ୍ଯତ୍ତୁ ଭୋଜନମ୍
'ତାପରେ ମୋ ଦେହରୁ ଛାଗ ଗନ୍ଧ ଆସିଲା, ଏହିପରି ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ଛାଗଗନ୍ଧ କହିଲେ। ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଛାଗଗନ୍ଧ ହେବା, ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଭୋଜନ ମଧ୍ୟ ଦେଇବି।'
ଏତାସାଂ ଶୃଣୁ ମେ ଦେଵି ଭକ୍ଷ୍ଯମେକଂ ମଯୋଚିତମ୍। କଥ୍ଯମାନଂ ଵରାରୋହେ କାଲରାତ୍ରି ମହାପ୍ରଭେ
ହେ ଦେବୀ, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଏକ ଉପଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ବିଷୟରେ କହିବି, ହେ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କାଳରାତ୍ରି, ହେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀ।
ଯା ସ୍ତ୍ରୀ ସଗର୍ଭା ଦେଵେଶି ଅନ୍ଯସ୍ତ୍ରୀପରିଧାନକମ୍। ପରିଧତ୍ତେ ସ୍ପୃଶେଦ୍ଵାପି ପୁରୁଷସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ
ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଣୀ, ଯେଉଁ ଜଣେ ଜନନୀ ଗର୍ଭବତୀ ଅଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଜଣେ ନାରୀଙ୍କ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧନ୍ତି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଜଣେ ନାରୀକୁ ଛୁଉନ୍ତି, ବିଶେଷକରି ପୁରୁଷଙ୍କୁ—
ସଭାଗୋସ୍ତୁ ଵରାରୋହେ କାସାଂଚିତ୍ପୃଥିଵୀତଲେ। ଅପ୍ଯେକଵର୍ଷଂ ବାଲଂ ତୁ ଗୃହୀତ୍ଵା ତତ୍ର ଵୈ ବଲାତ୍
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଯଦି କେହି ଜଣେ ଜଣେ ଜୋରକରି ମାତ୍ର ଏକ ବର୍ଷ ବୟସର ଶିଶୁକୁ ଭୂମିରୁ ନେଇଯାଆନ୍ତି—
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତିଷ୍ଠଂତୁ ସୁପ୍ରୀତା ଅପି ଵର୍ଷଶତାନ୍ବହୂନ୍। ଅନ୍ଯାଃ ସୂତିଗୃହେ ଚ୍ଛିଦ୍ରଂ ଗୃହ୍ଣୀଯୁସ୍ତୁ ହ୍ଯପୂଜିତାଃ
ସେମାନେ ଅନେକ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଖାଇ ଖୁସିରେ ରହନ୍ତୁ; ଅନ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସମ୍ମାନିତ ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନେ ସୂତିଘରର ଅବସରକୁ ଦଳି ନେଇପାରନ୍ତି।
ନିଵସିଷ୍ଯଂତି ଦେଵେଶି ତଥା ଵୈ ଜାତହାରିକାଃ। ଗୃହେ କ୍ଷେତ୍ରେ ତଟାକେ ଚ ଵାପ୍ଯୁଦ୍ଯାନେଷୁ ଚୈଵ ହି
ହେ ଦେବୀ, ଯେଉଁମାନେ ନବଜାତ ଶିଶୁ ଚୋରି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଘର, ଜମି, ପୋଖରୀ, ହ୍ରଦ ଓ ବଗିଚାରେ ବସିବେ।
ଅତ୍ଯେଷୁ ଚ ରୁଦଂତ୍ଯୋ ଯା ସ୍ତ୍ରିଯସ୍ତିଷ୍ଠଂତି ନିତ୍ଯଶଃ। ତାସାଂ ଶରୀରଗାଶ୍ଚାନ୍ଯାଃ କାଶ୍ଚିତ୍ତୃପ୍ତିମଵାପ୍ନୁଯୁଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ଯେଉଁ ନାରୀମାନେ ସବୁବେଳେ କାନ୍ଦନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଦେହ ଅନ୍ୟମାନେ ଭୋଗ କରିବେ, ଏବଂ କିଛି ନାରୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ପାଇବେ।
ଶିଵଦୂତ୍ଯ ଉଵାଚ। କୁତ୍ସିତଂ ଭଵତା ଦତ୍ତଂ ପ୍ରଜାନାଂ ପରିପୀଡନମ୍। ନ ଚ ତ୍ଵଂ ବୁଧ୍ଯସେ ଦାତୁଂ ଶଂକରରସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ
ଶିବଦୂତୀ କହିଲେ: ତୁମେ ଯାହା ଦେଇଛ, ତାହା ଅପମାନଜନକ ଓ ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛନ୍ତି; ତୁମେ ଶିବଙ୍କ ମୂଳ ଦୟାକୁ ବୁଝି ପାରିନାହା।
ତ୍ରପାକରଂ ଯଦ୍ଭଵତି ପ୍ରଜାନାଂ ପରିପୀଡକମ୍। ନ ତୁ ତଦ୍ଯୁଜ୍ଯତେ ଦାତୁଂ ତାସାଂ ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ତୁ ଶଂକର
ଯାହା ଲୋକମାନେ ଲଜ୍ଜିତ ଓ ପୀଡିତ ହୁଅନ୍ତି, ଏହା ସେମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହେ ଶିବ।