ପପ୍ରଚ୍ଛ ଵିସ୍ମଯାଦ୍ଦେଵୀ ପ୍ରୋତ୍ଫୁଲ୍ଲାଂବୁଜଲୋଚନା। ପୃଷ୍ଠତୋ ଵୋ ନ ପଶ୍ଯାମି ଭଯଂ କିଂଚିଦୁପାଗତମ୍
ଦେବୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ, ଫୁଲିଥିବା ଅମ୍ବୁଜ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ପଚାରିଲେ: 'ମୁଁ ତୁମମାନେ ପଛରୁ କିଛି ଭୟ ଆସୁଥିବା ଦେଖୁନି।'
କଥଂ ତୁ ଵିଦ୍ରୁତା ଦେଵାଃ ସର୍ଵେ ଶକ୍ରପୁରଃସରାଃ। ଦେଵା ଊଚୁଃ। ଅଯମାଯାତି ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ରୋ ରୁରୁର୍ଭୀମପରାକ୍ରମଃ
'ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଗୁଆଇରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା କାହିଁକି ପଳାଉଛନ୍ତି?' ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: 'ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ରୁରୁ, ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଏଠାକୁ ଆସୁଛି।'
ଚତୁରଂଗେଣ ସୈନ୍ଯେନ ମହତା ପରିଵାରିତଃ। ତସ୍ମାଦ୍ଦୀନା ଵଯଂ ଦେଵୀଂ ଭଵତୀଂ ଶରଣଂ ଗତାଃ
'ସେ ବଡ଼ ଚାରିପ୍ରକାର ସେନା ନେଇ ଆସୁଛି; ଏହିକାରଣରେ, ହେ ଦେବୀ, ଆମେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ।'
ଦେଵାନାମିତି ଵୈ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯମୁଚ୍ଚୈର୍ଜହାସ ସା। ତସ୍ଯାଂ ହସଂତ୍ଯାଂ ନିଶ୍ଚେରୁର୍ଵରାଂଗ୍ଯୋ ଵଦନାତ୍ତତଃ
ଦେବତାମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଦେବୀ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ହସିଲେ; ସେ ହସୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପବତୀ ମହିଳାମାନେ ବାହାରିଲେ।
ପାଶାଂକୁଶଧରାଃ ସର୍ଵାଃ ପୀନୋନ୍ନତପଯୋଧରାଃ। ସର୍ଵାଶ୍ଶୂଲଧରା ଭୀମାଃ ସର୍ଵା ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଙ୍କୁଶାନନାଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପାଶ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଉଚ୍ଚ ଓ ଭରିପୁରା ଅଂକ ଥିଲା; ସମସ୍ତେ ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଦାଢ଼ି ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଦନ୍ତ ଥିଲା।
ଆବଦ୍ଧମକୁଟାଃ ସର୍ଵାଃ ସଂଦଷ୍ଟଦଶନଚ୍ଛଦାଃ। ଫୂତ୍କାରରାଵୈରଶିଵୈସ୍ତ୍ରାସଯଂତ୍ଯଶ୍ଚରାଚରମ୍
ସମସ୍ତେ ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଦାଢ଼ି ଭିତରେ ଦନ୍ତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଅଶୁଭ ଚିତ୍କାର ଓ ହଲାହଲ ରବରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଚରାଚରକୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲେ।
କାଶ୍ଚିଚ୍ଛୁକ୍ଲାମ୍ବରଧରାଃ କାଶ୍ଚିଚ୍ଚିତ୍ରାମ୍ବରାସ୍ତଥା। ସୁନୀଲଵସନାଃ କାଶ୍ଚିଦ୍ରକ୍ତପାନାତିଲାଲସାଃ
କିଛି ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, କିଛି ବିବିଧ ରଙ୍ଗର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ; କିଛି ଗାଢ଼ ନୀଳ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, କିଛି ରକ୍ତ ପାନ ପାଇଁ ବହୁତ ଆଗ୍ରହୀ ଥିଲେ।
ନାନାରୂପୈର୍ମୁଖୈସ୍ତାସ୍ତୁ ନାନାଵେଷଵପୁର୍ଧରାଃ। ତାଭିରେଵଂ ଵୃତା ଦେଵୀ ଦେଵାନାମଭଯଂକରୀ
ସେମାନଙ୍କ ମୁହଁ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ, ଦେହ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଥିଲା; ସେମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଦେବୀ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ନିର୍ଭୟତା ଦାନ କରିଲେ।
ମା ଭୈଷ୍ଟ ଦେଵା ଭଦ୍ରଂ ଵୋ ଯାଵଦ୍ଵଦତି ଦାନଵଃ। ଚତୁରଂଗବଲୋପେତୋ ରୁରୁସ୍ତାଵତ୍ସମାଗତଃ
'ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଦେବତାମାନେ—ତୁମମାନଙ୍କ ଭଲ ହେଉ!' ଦେବୀ କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ କହୁଥିବା ସମୟରେ ରୁରୁ ଚାରିପ୍ରକାର ସେନା ନେଇ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ତଂ ନୀଲପର୍ଵତଵରଂ ଦେଵାନାଂ ମାର୍ଗମାର୍ଗଣଃ। ଦେଵାନାମଗ୍ରତଃ ସୈନ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵୀ ସମାକୁଲମ୍
ସେ ନୀଳ ବଡ଼ ପାହାଡ଼, ଯାହା ଦେବତାମାନଙ୍କର ପଥ ଓ ଆଶ୍ରୟ, ସେଠାକୁ ଦେବୀ ଆସିଲେ; ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସେନା ଅସ୍ଥିର ଓ ଭୟଭୀତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତିଷ୍ଠତିଷ୍ଠେତି ଜଲ୍ପଂତୋ ଦୈତ୍ଯାସ୍ତେ ସମୁପାଗତାଃ। ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ତାସାଂ ତେଷାଂ ମହାଭଯମ୍
ଦୈତ୍ୟମାନେ 'ଥାଅ, ଥାଅ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ; ତାପରେ ସେ ମହିଳାମାନେ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ନାରାଚୈର୍ଭିନ୍ନଦେହାନାଂ ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଭୁଵି ସର୍ପତାଂ। ରୋଷାଦ୍ଦଂଡପ୍ରଭଗ୍ନାନାଂ ସର୍ପାଣାମିଵ ସର୍ପତାମ୍
ତୀରରେ ଛିଦ୍ର ହୋଇଥିବା ଦୈତ୍ୟମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ମାଡ଼ିଯାଉଥିଲେ, ରାଗରେ ଦଣ୍ଡରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ସାପ ଭଳି ତଡ଼ପୁଥିଲେ।
ଶକ୍ତିନିର୍ଭିନ୍ନହୃଦଯା ଗଦାସଂଚୂର୍ଣିତୋରସଃ। କୁଠାରୈର୍ଭିନ୍ନଶିରସୋ ମୁସଲୈର୍ଭିନ୍ନମସ୍ତକାଃ
କିଛିଙ୍କ ହୃଦୟ ଶକ୍ତିରେ ଫାଟିଯାଇଥିଲା, କିଛିଙ୍କ ଛାତି ଗଦାରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା, କିଛିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କୁଠାରରେ ଚିରିଯାଇଥିଲା, କିଛିଙ୍କ ମାଥା ମୁସଳରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା।
ଵିଦ୍ଧୋଦରାସ୍ତ୍ରିଶୂଲାଗ୍ରୈଶ୍ଛିନ୍ନଗ୍ରୀଵା ଵରାସିଭିଃ। କ୍ଷତାଶ୍ଵରଥମାତଂଗପାଦାତାଃ ପେତୁରାହଵେ
କିଛିଙ୍କ ଉଦର ତ୍ରିଶୂଳର ଆଗରେ ଛିଦ୍ର ହୋଇଥିଲା, କିଛିଙ୍କ ଗଳା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଳୱାରରେ କଟାଯାଇଥିଲା; ଯୁଦ୍ଧରେ ଆହତ ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ହାତୀ ଓ ପଦାତିମାନେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।
ରଣଭୂମିଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଦୈତ୍ଯାଃ ସର୍ଵେ ରୁରୁଂ ଵିନା। ତତୋ ବଲଂ ହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୁରୁର୍ମାଯାଂ ତଦାଦଦେ
ସମସ୍ତ ଦାଇତ୍ୟମାନେ ରୁରୁ ଛଡ଼ା ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଙ୍କର ସେନା ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ରୁରୁ ତାଙ୍କର ମାୟାକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ।
ତଯା ସଂମୋହିତା ଦେଵ୍ଯୋ ଦେଵାଶ୍ଚାପି ରଣାଜିରେ। ତାମସ୍ଯା ମାଯଯା ଦେଵ୍ଯା ସର୍ଵମନ୍ଧଂତମୋଭଵତ୍
ସେଇ ମାୟାରେ ଦେବୀମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଭ୍ରମିତ ହେଇଗଲେ। ଦେବୀଙ୍କ ଏହି ଅନ୍ଧକାର ମାୟାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଗାଢ଼ ଅନ୍ଧାରରେ ଢାକିଯାଇଲା।
ତତୋ ଦେଵୀ ମହାଶକ୍ଯା ତଂ ଦୈତ୍ଯଂ ସମତାଡଯତ୍। ତଯା ତୁ ତାଡିତସ୍ଯାଜୌ ଦୈତ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରଗତଂ ତମଃ
ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବୀ ସେଇ ଦାଇତ୍ୟ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବୀଙ୍କ ଆଘାତରେ ଦାଇତ୍ୟ ଉପରୁ ଅନ୍ଧକାର ଅପସାରିଗଲା।
ମାଯାଯାମଥ ନଷ୍ଟାଯାଂ ତାମସ୍ଯାଂ ଦାନଵୋ ରୁରୁଃ। ପାତାଲମାଵିଶତ୍ତୂର୍ଣଂ ତତ୍ରାପି ପରମେଶ୍ଵରୀ
ସେଇ ତାମସିକ ମାୟା ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ଦାନବ ରୁରୁ ତୁରନ୍ତ ପାତାଳକୁ ପଳାଇଗଲା। ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ପରମେଶ୍ୱରୀ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଦେଵୀଭିଃ ସହିତା କ୍ରୁଦ୍ଧା ପୁରତୋଭିମୁଖୀ ସ୍ଥିତା। ରୁରୋସ୍ତୁ ଦାନଵେଂଦ୍ରସ୍ଯ ଭୀତସ୍ଯାଗ୍ରେ ଗତସ୍ଯ ଚ
ଦେବୀମାନେ ସହିତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ଦେବୀ ରୁରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ଭୟଭୀତ ଦାନବନାୟକ ରୁରୁଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ନଖାଗ୍ରେଣ ଶିରଶ୍ଛିତ୍ଵା ଚର୍ମ ଚାଦାଯ ଵେଗିତା। ନିଷ୍ପପାତାଥ ପାତାଲାତ୍ପୁଷ୍କରଂ ଚ ପୁନର୍ଗିରିମ୍
ଦେବୀ ତାଙ୍କ ନଖର ଆଗରେ ରୁରୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ, ତାଙ୍କ ଚର୍ମ ଧରି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ପାତାଳରୁ ବାହାରି, ପୁଷ୍କର ପାହାଡ଼କୁ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲେ।
କନ୍ଯା ସୈନ୍ଯେନ ମହତା ବହୁରୂପେଣ ଭାସ୍ଵତା। ଦେଵୈସ୍ତୁଵିସ୍ମିତୈର୍ଦୃଷ୍ଟା ଚର୍ମମୁଂଡଧରା ରୁରୋଃ
ଏହି କନ୍ୟା ଅନେକ ରୂପରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଏକ ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହୋଇ ଦେଖାଯାଇଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ରୁରୁଙ୍କ ଚର୍ମ ଓ ମୁଣ୍ଡ ଧରିଥିଲେ।
ସ୍ଵକୀଯେ ତପସଃ ସ୍ଥାନେ ନିଵିଷ୍ଟା ପରମେଶ୍ଵରୀ। ତତୋ ଦେଵ୍ଯୋ ମହାଭାଗାଃ ପରିଵାର୍ଯ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ପରମେଶ୍ୱରୀ ନିଜ ତପସ୍ୟା ଆସନରେ ବସିଥିଲେ। ଏହିପରେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳି ଦେବୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ।
ଯାଚଯାମାସୁରଵ୍ଯଗ୍ରାସ୍ତାଂ ତୁ ଦେଵୀଂ ବୁଭୁକ୍ଷିତାଃ। ବୁଭୁକ୍ଷିତା ଵଯଂ ଦେଵି ଦେହି ନୋ ଭୋଜନଂ ଵରମ୍
ଭୋକାର୍ତ୍ତ ଓ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ଦେବୀମାନେ ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ: 'ମୁଁମାନେ ଭୋକା, ହେ ଦେବୀ, ଆମକୁ ଭୋଜନ ଦିଅ।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ଦେଵୀ ଦଧ୍ଯୌ ତାସାଂ ତୁ ଭୋଜନମ୍। ନାଧ୍ଯଗଚ୍ଛତ୍ତଦା ତାସାଂ ଭୋଜନଂ ଚିନ୍ତିତମ୍ମହତ୍
ଏପରି କହି ଦେବୀ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଭୋଜନ ବିଷୟରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ, କିନ୍ତୁ ବହୁ ଚିନ୍ତା କଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଭୋଜନ ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ତଦା ଦଧ୍ଯୌ ମହାଦେଵଂ ରୁଦ୍ରଂ ପଶୁପତିଂ ଵିଭୁମ୍। ସୋପି ଧ୍ଯାନାତ୍ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ପରମାତ୍ମା ତ୍ରିଲୋଚନଃ1.31.
ତାପରେ ସେ ମହାଦେବ, ରୁଦ୍ର, ପଶୁପତି, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ଧ୍ୟାନରୁ ତିନି ଆଖିଅଁ ଥିବା ପରମାତ୍ମା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ଉଵାଚ ରୁଦ୍ରସ୍ତାଂ ଦେଵୀଂ କିଂ ତେ କାର୍ଯଂ ଵିଵକ୍ଷିତମ୍। ବ୍ରୂହି ଦେଵି ମହାମାଯେ ଯତ୍ତେ ମନସି ଵର୍ତତେ
ରୁଦ୍ର ଦେବୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ତୁମେ କଣ କାମ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ହେ ଦେବୀ, ମହାମାୟା, ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ସେଥିରେ କହ।'
ଶିଵଦୂତ୍ଯୁଵାଚ। ଛାଗମଧ୍ଯେ ତୁ ଵୈ ଦେଵ ଛାଗରୂପେଣ ଵର୍ତସେ। ଏତାସ୍ତ୍ଵାଂ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯନ୍ତି ଭକ୍ଷ୍ଯମୀପ୍ସିତମାଦରାତ୍
ଶିବଦୂତୀ କହିଲେ: 'ହେ ଦେବ, ଆପଣ ଛାଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଛାଗ ରୂପେ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ଦେବୀମାନେ ଆଦର ସହିତ ଆପଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବେ।'
ଭକ୍ଷାର୍ଥମାସାଂ ଦେଵେଶ କିଂଚିଦ୍ଦାତୁମିହାର୍ହସି। ଶୂଲୀକୁର୍ଵଂତି ମାମେତା ଭକ୍ଷାର୍ଥିନ୍ଯୋ ମହାବଲାଃ
'ହେ ଦେବତାଙ୍କ ମହାରାଜ, ଏହି ଦେବୀମାନେ ଭୋଜନ ପାଇଁ ଆମକୁ ଭୟ ଦେଉଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଆପଣ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ଭୋଜନ ଦିଅ।'
ଅନ୍ଯଥା ମାମପି ବଲାଦ୍ଭକ୍ଷଯେଯୁର୍ବୁଭୁକ୍ଷିତାଃ। ଏଵଂ ମାଂ ତୁ ସମାଲକ୍ଷ୍ଯ ଭକ୍ଷ୍ଯଂ କଲ୍ପଯ ସତ୍ଵରମ୍
'ନହେଲେ, ଏହି ଭୋକା ଦେବୀମାନେ ଶକ୍ତିବଳେ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରିଦେବେ। ତେଣୁ ମୋତେ ଦେଖି, ଶୀଘ୍ର ଭୋଜନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର।'
ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ। ଶିଵଦୂତି ବ୍ରଵୀମ୍ଯେକଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ଯଦ୍ଯୁଗାଂତରେ। ଗଂଗାଦ୍ଵାରେ ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞୋ ଗଣୈର୍ଵିଧ୍ଵଂସିତୋ ମମ
ରୁଦ୍ର କହିଲେ: 'ଶିବଦୂତୀ, ମୁଁ ପୂର୍ବକାଳର ଏକ ଘଟଣା କହେଉଛି: ଗଙ୍ଗା ତୀରେ ମୋର ଗଣମାନେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ।'