ବ୍ରହ୍ମା ତେଷାଂ ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ଦାସ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ। ନାଗାନାଂ ତୁ ଭଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ
ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତି ଦେଇଥାନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସର୍ପମାନଙ୍କର ଭୟକୁ ଜାଣି, ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ,
ପୂର୍ଵୋକ୍ତଂ ତୁ ପୁନର୍ଵାକ୍ଯଂ ନାଗାନଶ୍ରାଵଯତ୍ତଦା। ପଂଚମୀ ସା ତିଥିର୍ଧନ୍ଯା ସର୍ଵପାପହରା ଶୁଭା
ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବା କଥାକୁ ପୁଣିଥରେ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଏହି ପଞ୍ଚମୀ ତିଥି ଧନ୍ୟ, ଶୁଭ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ।'
ଯତୋଽସ୍ଯାମେଵ ସୁତିଥୌ ନାଗାନାଂ କାର୍ଯମୁଦ୍ଧୃତମ୍। ଏତସ୍ଯାଂ ସର୍ଵତୋ ଯସ୍ତୁ କଟ୍ଵମ୍ଲଂ ପରିଵର୍ଜଯେତ୍
ଯେହেতୁ ସେଇ ପବିତ୍ର ଦିନରେ ସର୍ପମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କିତ କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା। ସେଇ ଦିନ ଯେଉଁଠି କିଏ ମଧୁର ଓ ତିକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତ୍ୟାଗ କରେ,
କ୍ଷୀରେଣ ସ୍ନାପଯେନ୍ନାଗାଂସ୍ତସ୍ଯ ତେ ଯାଂତି ମିତ୍ରତାମ୍। ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ। ଶିଵଦୂତୀ ଯଥା ଜାତା ଯେନ ଚୈଵ ନିଵେଶିତା
ଏବଂ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ଦୁଧରେ ସ୍ନାନ କରାଏ, ସେ ସର୍ପମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ କରନ୍ତି। ଭୀଷ୍ମ ପଚାରିଲେ—'ଶିବଦୂତୀ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏବଂ କିଏ ତାଙ୍କୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ?'
ତନ୍ମେ ସର୍ଵଂ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵଂ ଭଵାନ୍ଶଂସିତୁର୍ମହତି। ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ଶିଵା ନୀଲଗିରିଂ ପ୍ରାପ୍ତା ତପସେ ଧୃତମାନସା
'ମହାନ୍ୟ, ଏହାର ସମସ୍ତ ସତ୍ୟ ଘଟଣା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।' ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—'ଶିବା ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ମନ ଧରି ନୀଳଗିରିକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।'
ରୌଦ୍ରୀ ଜଟୋଦ୍ଭଵା ଶକ୍ତିସ୍ତସ୍ଯାଃ ଶୃଣୁ ନୃପ ଵ୍ରତମ୍। ତପଃ କୃତ୍ଵା ଚିରଂ କାଲଂ ଗ୍ରସିଷ୍ଯାମ୍ଯଖିଲଂ ଜଗତ୍
'ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ହେଉଛନ୍ତି ରୌଦ୍ରୀ, ଯିଏ ଜଟାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ରାଜା, ତାଙ୍କର ବ୍ରତ ଶୁଣନ୍ତୁ—'ଦୀର୍ଘ ସମୟ ତପସ୍ୟା କରି, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଗ୍ରସିବି।''
ଏଵମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ପଂଚାଗ୍ନିଂ ସାଧଯାମାସ ଭାମିନୀ। ତସ୍ଯାଃ କାଲାଂତରେ ଦେଵ୍ଯାସ୍ତପଂତ୍ଯାସ୍ତପ ଉତ୍ତମମ୍
ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ନେଇ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେବୀ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ତପସ୍ୟା କଲେ। ଅନ୍ୟ ସମୟରେ, ସେ ଦେବୀ ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ,
ରୁରୁର୍ନାମମହାତେଜା ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଵରୋଽସୁରଃ। ସମୁଦ୍ରମଧ୍ଯେ ରତ୍ନାଖ୍ଯଂ ପୁରମସ୍ତି ମହାଧନମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଥିବା, ରୁରୁ ନାମକ ଏକ ଦେବତା-ଶତ୍ରୁ ଅସୁର ଥିଲେ। ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ରତ୍ନ ନାମକ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧନୀ ସହର ଅଛି।
ତତ୍ରାତିଷ୍ଠତ୍ସ ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ରସ୍ସର୍ଵଦେଵଭଯଂକରଃ। ଅନେକ ଶତସାହସ୍ର କୋଟିକୋଟିଶତୋତ୍ତମୈଃ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା ଦେତ୍ୟାନାୟକ ରହୁଥିଲେ। ଅନେକ ଶତ-ସାହସ୍ର କୋଟି କୋଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସୁରମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ଥିଲେ।
ଅସୁରୈରର୍ଚିତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ଦ୍ଵିତୀଯୋ ନମୁଚିର୍ଯଥା। କାଲେନ ମହତା ସୋଽଥ ଲୋକପାଲପୁରଂ ଯଯୌ
ଅସୁରମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ, ସେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଦ୍ୱିତୀୟ ନମୁଚି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ବହୁ ସମୟ ପରେ, ସେ ଲୋକପାଳଙ୍କ ସହରକୁ ଗଲେ।
ଜିଗୀଷୁଃ ସୈନ୍ଯସଂଵୀତୋ ଦେଵୈର୍ଵୈରମରୋଚଯତ୍। ଉତ୍ତିଷ୍ଠତସ୍ତସ୍ଯ ମହାସୁରସ୍ଯ ସମୁଦ୍ରତୋଯଂ ଵଵୃଧେତି ଵେଗାତ୍
ବିଜୟ ଆଶା କରି, ସେ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ବିରୋଧ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ ମହାସୁର ଉଠିବା ସମୟରେ, ସମୁଦ୍ରର ଜଳ ତୀବ୍ର ଭାବେ ବଢ଼ିଗଲା।
ଅନେକ ନାଗ ଗ୍ରହ ମୀନଜୁଷ୍ଟମାପ୍ଲାଵଯତ୍ପର୍ଵତସାନୁଦେଶାନ୍। ଅଂତଃସ୍ଥିତାନେକସୁରାରିସଂଘଂ ଵିଚିତ୍ରଵର୍ମାଯୁଧଚିତ୍ରଶୋଭମ୍
ଅନେକ ସର୍ପ, ଘରିଆଳ ଓ ମାଛରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେଇ ଜଳ ପାହାଡ଼ର ଢାଳକୁ ବୁଡ଼ାଇଦେଲା। ତାହାର ଭିତରେ ଅନେକ ଦେବତା-ଶତ୍ରୁ ଦଳ ଥିଲେ, ଅଦ୍ଭୁତ କବଚ ଓ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ।
ଭୀମଂ ବଲଂ ଚଲିତଂ ଚାରୁଯୋଧଂ ଵିନିର୍ଯଯୌ ସିଂଧୁଜଲାଦ୍ଵିଶାଲମ୍। ତତ୍ର ଦ୍ଵିପା ଦୈତ୍ଯଭଠାଭ୍ଯୁପେତାଃ ସଯାନଘଂଟାଶ୍ଚ ସମୃଦ୍ଧିଯୁକ୍ତାଃ
ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବିଶାଳ ଭାବେ ସମୁଦ୍ର ଜଳରୁ ବାହାରିଲା। ସେଠାରେ ଦେତ୍ୟ ସେନାପତି ଚଢ଼ିଥିବା ହାତୀ ଏବଂ ଘଣ୍ଟା ଲାଗିଥିବା ରଥ, ସମୃଦ୍ଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।
ଵିନିର୍ଯଯୁଃ ସ୍ଵାକୃତିଭିର୍ଝଷାଣାଂ ସମତ୍ଵମୁଚ୍ଚୈଃ ଖଲୁ ଦର୍ଶଯଂତଃ। ଅଶ୍ଵାସ୍ତଥା କାଂଚନସୂତ୍ରନଦ୍ଧା ରୋହୀତମତ୍ସ୍ଯା ଇଵ ତେ ଜଲାଂତେ
ସେମାନେ ନିଜ ଆକୃତିରେ ବଡ଼ ମାଛ ପରି ଦେଖାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦେଖାଇଥିଲେ। ସୁନାର ଦୂରୀରେ ବାନ୍ଧା ଘୋଡ଼ାମାନେ ଜଳର କୂଳରେ ରୋହିତ ମାଛ ପରି ଲାଗୁଥିଲେ।
ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାସ୍ତୈଃ ସମମେଵ ତୂର୍ଣଂ ଵିନିର୍ଯଯୁର୍ଲକ୍ଷଶଃ କୋଟିଶଶ୍ଚ। ତଥା ରଵିସ୍ଯଂଦନତୁଲ୍ଯଵେଗାଃ ସଚକ୍ରଦଂଡାକ୍ଷତଵେଣୁଯୁକ୍ତାଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥିରେ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ଲକ୍ଷେ ଲକ୍ଷେ, କୋଟି କୋଟି ଜଣେ ବାହାରିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଗତି ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଥ ପରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ଓ ଅଖଣ୍ଡ ବାଁଶିରେ ଶଜ୍ଜିତ ଥିଲେ।
ରଥାଶ୍ଚ ଯଂତ୍ରୋପରିପୀଡିତାଂଗାଶ୍ଚଲତ୍ପତାକାଃ ସ୍ଵନିତଂ ଵିଚକ୍ରୁଃ। ତଥୈଵ ଯୋଧାଃ ସ୍ଥଗିତାସ୍ତରୀଭିସ୍ତିତୀର୍ଷଵସ୍ତେ ପ୍ରଵରାସ୍ତ୍ରପାଣଯଃ
ଯନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦବାଯାଇଥିବା ଦେହ ଥିବା ରଥମାନେ, ଡ଼ାଲି ଉଡୁଥିବା ପତାକା ସହ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ। ଏଭଳି ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ତରିରେ ବସିଥିଲେ, ପାର ହେବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ହାତରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ।
ରଣେରଣେ ଲବ୍ଧଜଯାଃ ପ୍ରହାରିଣୋ ଵିରେଜୁରୁଚ୍ଚୈରସୁରାନୁଗା ଭୃଶଂ। ଦେଵେଷୁ ଵୈ ରଣେ ତେଷୁ ଵିଦ୍ରୁତେଷୁ ଵିଶେଷତଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଅସୁର ଅନୁୟାୟୀମାନେ ବହୁତ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ, ବିଶେଷକରି ଦେବତାମାନେ ସେଠାରେ ହାରିଗଲାପରେ।
ଅସୁରାସ୍ସର୍ଵଦେଵାନାମନ୍ଵଧାଵଂସ୍ତତସ୍ତତଃ। ତତୋ ଦେଵଗଣାଃ ସର୍ଵେ ଦ୍ରଵଂତୋ ଭଯଵିହ୍ଵଲାଃ
ଅସୁରମାନେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏଠି ସେଠି ଧାଉଥିଲେ; ତେବେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଭୟରେ ଅତି ଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ।
ନୀଲଂ ଗିରିଵରଂ ଜଗ୍ମୁର୍ଯତ୍ର ଦେଵୀ ସ୍ଵଯଂ ସ୍ଥିତା। ରୌଦ୍ରୀ ତପୋନ୍ଵିତା ଧନ୍ଯା ଶାଂଭଵୀ ଶକ୍ତିରୁତ୍ତମା
ସେମାନେ ନୀଳ ବଡ଼ ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବୀ ନିଜେ ଦଢ଼ିଆ ଭାବରେ ଦଢ଼ ତପସ୍ୟାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ଶିବଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ଓ ଧନ୍ୟା।
ସଂହାରକାରିଣୀ ଦେଵୀ କାଲରାତ୍ରୀତି ଯାଂ ଵିଦୁଃ। ସା ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦା ଦେଵାନ୍ଭଯତ୍ରସ୍ତାନ୍ଵିଚେତସଃ
ସଂହାର କରୁଥିବା ଯେଉଁ ଦେବୀଙ୍କୁ 'କାଳରାତ୍ରୀ' ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ସେ ତେବେ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ଦେବତାମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
ପପ୍ରଚ୍ଛ ଵିସ୍ମଯାଦ୍ଦେଵୀ ପ୍ରୋତ୍ଫୁଲ୍ଲାଂବୁଜଲୋଚନା। ପୃଷ୍ଠତୋ ଵୋ ନ ପଶ୍ଯାମି ଭଯଂ କିଂଚିଦୁପାଗତମ୍
ଦେବୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ, ଫୁଲିଥିବା ଅମ୍ବୁଜ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ପଚାରିଲେ: 'ମୁଁ ତୁମମାନେ ପଛରୁ କିଛି ଭୟ ଆସୁଥିବା ଦେଖୁନି।'
କଥଂ ତୁ ଵିଦ୍ରୁତା ଦେଵାଃ ସର୍ଵେ ଶକ୍ରପୁରଃସରାଃ। ଦେଵା ଊଚୁଃ। ଅଯମାଯାତି ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ରୋ ରୁରୁର୍ଭୀମପରାକ୍ରମଃ
'ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଗୁଆଇରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା କାହିଁକି ପଳାଉଛନ୍ତି?' ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: 'ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ରୁରୁ, ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଏଠାକୁ ଆସୁଛି।'
ଚତୁରଂଗେଣ ସୈନ୍ଯେନ ମହତା ପରିଵାରିତଃ। ତସ୍ମାଦ୍ଦୀନା ଵଯଂ ଦେଵୀଂ ଭଵତୀଂ ଶରଣଂ ଗତାଃ
'ସେ ବଡ଼ ଚାରିପ୍ରକାର ସେନା ନେଇ ଆସୁଛି; ଏହିକାରଣରେ, ହେ ଦେବୀ, ଆମେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ।'
ଦେଵାନାମିତି ଵୈ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯମୁଚ୍ଚୈର୍ଜହାସ ସା। ତସ୍ଯାଂ ହସଂତ୍ଯାଂ ନିଶ୍ଚେରୁର୍ଵରାଂଗ୍ଯୋ ଵଦନାତ୍ତତଃ
ଦେବତାମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଦେବୀ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ହସିଲେ; ସେ ହସୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପବତୀ ମହିଳାମାନେ ବାହାରିଲେ।
ପାଶାଂକୁଶଧରାଃ ସର୍ଵାଃ ପୀନୋନ୍ନତପଯୋଧରାଃ। ସର୍ଵାଶ୍ଶୂଲଧରା ଭୀମାଃ ସର୍ଵା ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଙ୍କୁଶାନନାଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପାଶ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଉଚ୍ଚ ଓ ଭରିପୁରା ଅଂକ ଥିଲା; ସମସ୍ତେ ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଦାଢ଼ି ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଦନ୍ତ ଥିଲା।
ଆବଦ୍ଧମକୁଟାଃ ସର୍ଵାଃ ସଂଦଷ୍ଟଦଶନଚ୍ଛଦାଃ। ଫୂତ୍କାରରାଵୈରଶିଵୈସ୍ତ୍ରାସଯଂତ୍ଯଶ୍ଚରାଚରମ୍
ସମସ୍ତେ ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଦାଢ଼ି ଭିତରେ ଦନ୍ତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଅଶୁଭ ଚିତ୍କାର ଓ ହଲାହଲ ରବରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଚରାଚରକୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲେ।
କାଶ୍ଚିଚ୍ଛୁକ୍ଲାମ୍ବରଧରାଃ କାଶ୍ଚିଚ୍ଚିତ୍ରାମ୍ବରାସ୍ତଥା। ସୁନୀଲଵସନାଃ କାଶ୍ଚିଦ୍ରକ୍ତପାନାତିଲାଲସାଃ
କିଛି ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, କିଛି ବିବିଧ ରଙ୍ଗର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ; କିଛି ଗାଢ଼ ନୀଳ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, କିଛି ରକ୍ତ ପାନ ପାଇଁ ବହୁତ ଆଗ୍ରହୀ ଥିଲେ।
ନାନାରୂପୈର୍ମୁଖୈସ୍ତାସ୍ତୁ ନାନାଵେଷଵପୁର୍ଧରାଃ। ତାଭିରେଵଂ ଵୃତା ଦେଵୀ ଦେଵାନାମଭଯଂକରୀ
ସେମାନଙ୍କ ମୁହଁ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ, ଦେହ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଥିଲା; ସେମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଦେବୀ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ନିର୍ଭୟତା ଦାନ କରିଲେ।
ମା ଭୈଷ୍ଟ ଦେଵା ଭଦ୍ରଂ ଵୋ ଯାଵଦ୍ଵଦତି ଦାନଵଃ। ଚତୁରଂଗବଲୋପେତୋ ରୁରୁସ୍ତାଵତ୍ସମାଗତଃ
'ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଦେବତାମାନେ—ତୁମମାନଙ୍କ ଭଲ ହେଉ!' ଦେବୀ କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ କହୁଥିବା ସମୟରେ ରୁରୁ ଚାରିପ୍ରକାର ସେନା ନେଇ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ତଂ ନୀଲପର୍ଵତଵରଂ ଦେଵାନାଂ ମାର୍ଗମାର୍ଗଣଃ। ଦେଵାନାମଗ୍ରତଃ ସୈନ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵୀ ସମାକୁଲମ୍
ସେ ନୀଳ ବଡ଼ ପାହାଡ଼, ଯାହା ଦେବତାମାନଙ୍କର ପଥ ଓ ଆଶ୍ରୟ, ସେଠାକୁ ଦେବୀ ଆସିଲେ; ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସେନା ଅସ୍ଥିର ଓ ଭୟଭୀତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।