ନଶ୍ଯଂତି ତୂରଗୈର୍ଦଷ୍ଟା ମନୁଷ୍ଯାଃ ପଶଵସ୍ତଥା। ଯସ୍ମାନ୍ମତ୍ପ୍ରଭଵାନ୍ନିତ୍ଯଂ କ୍ଷଯଂ ନଯଥ ମାନୁଷାନ୍
'ତୁମେ ଯେଉଁମାନେ ଦଂଶନ କର, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପଶୁମାନେ ତୁରନ୍ତ ନଷ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି; ମୋର ଶକ୍ତିରେ ତୁମେ ସଦା ମନୁଷ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଧ୍ୱଂସ କରୁଛ।'
ଅତୋନ୍ଯସ୍ମିନ୍ଭଵେ ଭୂଯାନ୍ମମକୋପାତ୍ସୁଦାରୁଣାତ୍। ଭଵତାଂ ହି କ୍ଷଯୋ ଘୋରୋ ଭାଵି ଵୈଵସ୍ଵତେଂତରେ
'ଏହି ଯୁଗରେ, ମୋର ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରୁ, ତୁମମାନେଙ୍କ ଜାତିରେ ଭୟଙ୍କର ବିନାଶ ହେବ, ଏହା ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଭାବେ ବୈବସ୍ବତ ମନୁଙ୍କ ଯୁଗରେ ହେବ।'
ତଥାନ୍ଯଃ ସୋମଵଂଶୀଯୋ ରାଜା ଵୈ ଜନମେଜଯଃ। ଧକ୍ଷ୍ଯତେ ସର୍ପସତ୍ରେଣ ପ୍ରଦୀପ୍ତେ ହଵ୍ଯଵାହନେ
'ତେଣୁ, ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶର ଅନ୍ୟ ଏକ ରାଜା ଜନମେଜୟ ସର୍ପସତ୍ର ଯଜ୍ଞରେ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ଦାହ କରିବ।'
ମାତୃଷ୍ଵସୁଶ୍ଚ ତନଯାଂସ୍ତାର୍କ୍ଷ୍ଯୋ ଵୋ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯତି। ଏଵଂ ଵୋ ଭଵିତା ନାଶଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଦୁଷ୍ଟଚେତସାମ୍
'ତାଲେ, ଗରୁଡ଼ ତୁମମାନେଙ୍କର ପୁଅ ଓ ମାମାଙ୍କୁ ଖାଇଯିବ; ଏଭଳି ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କର ବିନାଶ ହେବ।'
ଶପ୍ତ୍ଵା କୁଲସହସ୍ରଂ ତୁ ଯାଵଦେକଂ କୁଲଂ ସ୍ଥିତମ୍। ଏଵମୁକ୍ତେ ତୁ ଵେପଂତୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ଭୁଜଗୋତ୍ତମାଃ
ଏଭଳି ବ୍ରହ୍ମା ଏକ ଗୋତିଏ ବଞ୍ଶ ଛାଡ଼ି ହଜାର ନାଗବଂଶକୁ ଶାପ ଦେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ସର୍ପମାନେ ଭୟରେ କାପିଉଠିଲେ।
ନିପତ୍ଯ ପାଦଯୋସ୍ତସ୍ଯ ଇଦମୂଚୁର୍ଵଚସ୍ତଦା। ଭଗଵନ୍କୁଟିଲା ଜାତିରସ୍ମାକଂ ଭୂତଭାଵନ
ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ି, କହିଲେ, 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଆମର ଜାତି ଏହିପରି ଟେଢ଼ା।'
ଵିଷୋଲ୍ବଣତ୍ଵଂ କ୍ରୂରତ୍ଵଂ ଦଂଦଶୂକତ୍ଵମେଵ ଚ। ସଂପାଦିତଂ ତ୍ଵଯା ଦେଵ ଇଦାନୀଂ ଶପସେ କଥଂ
'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଆମକୁ ବିଷଭରା, କ୍ରୁର ଓ ଦଂଶନ କରିବା ଦେଇଛନ୍ତି; ଏବେ କାହିଁକି ଆମକୁ ଶାପ ଦେଉଛନ୍ତି?'
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ଯଦି ନାମ ମଯା ସୃଷ୍ଟା ଭଵଂତଃ କୁଟିଲାଶଯାଃ। ତତଃ କିଂ ବହୁନା ନିତ୍ଯଂ ଭକ୍ଷଯଧ୍ଵଂ ଗତଵ୍ଯଥାଃ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମକୁ ଟେଢ଼ା ମନଭାବ ଦେଇ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲି ବୋଲି ଧର, ତେବେ କଣ? ତୁମେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଯେପରି ଚାହଁ, ଖାଅ।'
ନାଗା ଊଚୁଃ। ମର୍ଯାଦାଂ କୁରୁ ଦେଵେଶ ସ୍ଥାନଂ ଚୈଵ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍। ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ତଥାସ୍ମାକଂ ସମଯଂ ଦେଵ କାରଯ
ନାଗମାନେ କହିଲେ, 'ହେ ଦେବମହେଶ୍ୱର, ମାନବ ଓ ଆମ ପାଇଁ ସୀମା ଓ ଅଲଗା ସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରନ୍ତୁ; ଏବଂ ଏକ ନିୟମ ନିର୍ମାଣ କରନ୍ତୁ।'
ଶାପୋ ଯୋ ଭଵତା ଦତ୍ତୋ ମନୁଷ୍ଯୋ ଜନମେଜଯଃ। ନାଶଂ ନଃ ସର୍ପସତ୍ରେଣ ଉଲ୍ବଣଂ ଚ କରିଷ୍ଯତି
'ଆପଣ ଯେଉଁ ଶାପ ଦେଇଛନ୍ତି, ମନୁଷ୍ୟ ଜନମେଜୟ ସର୍ପସତ୍ରରେ ଆମକୁ ନଷ୍ଟ କରିବ, ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ବିନାଶ ଆଣିଦେବ।'
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ଜରତ୍କାରୁରିତି ଖ୍ଯାତୋ ଭଵିତା ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମଃ। ଜରତ୍କନ୍ଯା ତସ୍ଯ ଦେଯା ତସ୍ଯାମୁତ୍ପତ୍ସ୍ଯତେ ସୁତଃ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, 'ଜରତ୍କାରୁ' ନାମରେ ଏକ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ପୁରୁଷ ଜନ୍ମ ନେବେ । ତାଙ୍କୁ 'ଜରତ୍କନ୍ୟା' ଦେଇଦିଅ; ସେଠାରୁ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବ ।
ରକ୍ଷାଂ କର୍ତା ସ ଵୋ ଵିପ୍ରୋ ଭଵତାଂ କୁଲପାଵନଃ। ତଥା କରୋମି ନାଗାନାଂ ସମଯଂ ମନୁଜୈଃ ସହ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମ ଗୋତିକୁ ପବିତ୍ର କରି, ତୁମମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବେ । ଏଭଳି ମୁଁ ନାଗମାନେ ଓ ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଚୁକ୍ତି କରୁଛି ।
ତଦେକମନସଃ ସର୍ଵେ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ମମ ଶାସନମ୍। ସୁତଲଂ ଵିତଲଂ ଚୈଵ ତୃତୀଯଂ ଚ ତଲାତଲମ୍
ତେଣୁ, ସମସ୍ତେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ମୋର ଆଦେଶ ଶୁଣ; ସୁତଳ, ବିତଳ ଓ ତୃତୀୟ ତଳାତଳ—
ଦତ୍ତଂ ଚ ତ୍ରିପ୍ରକାରଂ ଵୋ ଗୃହଂ ତତ୍ର ଗମିଷ୍ଯଥ। ତତ୍ର ଭୋଗାନ୍ବହୁଵିଧାନ୍ଭୁଂଜାନା ମମ ଶାସନାତ୍
ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଘର ତୁମମାନେଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଛି; ସେଠାକୁ ଯିବ । ସେଠାରେ, ମୋ ଆଦେଶରେ, ବହୁ ପ୍ରକାର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବ ।
ତିଷ୍ଠଧ୍ଵଂ ସପ୍ତମଂ ଯାଵତ୍କାଲଂ ତଂ ତୁ ପୁନଃପୁନଃ। ତତୋ ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯାଦୌ କାଶ୍ଯପେଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସପ୍ତମ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠାରେ ରୁହ; ତାପରେ, ଭାଇବସ୍ବତ ଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ, କାଶ୍ୟପଙ୍କ ଏକ ସନ୍ତାନ ହେବ ।
ଦାଯାଦଃ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ସୁପର୍ଣସ୍ସର୍ପଭକ୍ଷକଃ। ତଦା ପ୍ରସୂତିଃ ସର୍ପାଣାଂ ଦଗ୍ଧା ଵୈ ଚିତ୍ରଭାନୁନା
ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ଗରୁଡ଼, ସର୍ପମାନେଙ୍କୁ ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟ । ସେତେବେଳେ, ସର୍ପମାନେଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦହିଯିବେ ।
ଭଵତାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ। ଯେ ଯେ କ୍ରୂରା ଭୋଗିନୋ ଦୁର୍ଵିନୀତାସ୍ତେଷାମଂତୋ ଭାଵିତା ନାନ୍ଯଥୈତତ୍
ତୁମମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଘଟିବ—କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଯେଉଁ ସର୍ପମାନେ କ୍ରୁର ଓ ଅନିୟମିତ, ସେମାନଙ୍କର ଶେଷ ହେବ; ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ ।
କାଲଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଭକ୍ଷଯଧ୍ଵଂ ଚ ସତ୍ଵଂ ତଥାପକାରେ ଚକୃତେ ମନୁଷ୍ଯମ୍। ମଂତ୍ରୌଷଧୈର୍ଗାରୁଡୈଶ୍ଚୈଵ ତଂତ୍ରୈର୍ବଂଧୈର୍ଜୁଷ୍ଟା ମାନଵା ଯେ ଭଵଂତି
ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଜୀବମାନେଙ୍କୁ ଖାଅ, ଏବଂ ମଣିଷମାନେ ତୁମକୁ କ୍ଷତି କଲେ ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ । ଯେଉଁ ମଣିଷମାନେ ମନ୍ତ୍ର, ଔଷଧ, ଗରୁଡ଼ ମନ୍ତ୍ର ଓ ବନ୍ଧନରେ ସୁରକ୍ଷିତ—
ତେଭ୍ଯୋ ଭୀତୈର୍ଵର୍ତିତଵ୍ଯଂ ନ ଚାନ୍ଯଚ୍ଚିତ୍ତେ କାର୍ଯଂ ଚାନ୍ଯଥା ଵୋ ଵିନାଶଃ। ଇତୀରିତେ ବ୍ରହ୍ମଣା ଵୈ ଭୁଜଂଗା ଜଗ୍ମୁଃ ସ୍ଥାନଂ ସୁତଲାଖ୍ଯଂ ହି ସର୍ଵେ
ସେମାନଙ୍କୁ ଭୟ କରି ରୁହ; ମନକୁ ଅନ୍ୟ କଥାରେ ଲାଗିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ନାହିଁଲେ, ତୁମମାନେର ନାଶ ହେବ । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ନାଗମାନେ 'ସୁତଳ' ନାମକ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ ।
ତସ୍ଥୁର୍ଭୋଗାନ୍ଭୁଂଜମାନାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ରସାତଲେ ଲୀଲଯା ସଂସ୍ଥିତାସ୍ତେ। ଏଵଂ ଶାପଂ ତୁତେ ଲବ୍ଧ୍ଵାପ୍ରସାଦଂ ଚ ଚତୁର୍ମୁଖାତ୍
ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ରସାତଳରେ ରହି, ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ଖେଳିବା ଭଳି ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲେ । ଏଭଳି, ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପ ଓ କୃପା ଦୁହିଁ ପାଇଲେ ।
ତସ୍ଥୁଃ ପାତାଲନିଲଯେ ମୁଦିତେନାଂତରାତ୍ମନା। ତତଃ କାଲାଂତ ରେଭୂତେ ପୁନରେଵଂ ଵ୍ଯଚିଂତଯନ୍
ସେମାନେ ପାତାଳର ନିବାସରେ ଅନ୍ତର୍ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ରହିଲେ । କିଛି ସମୟ ପରେ, ପୁଣି ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କଲେ—
ଭଵିତା ଭରତୋ ରାଜା ପାଂଡଵେଯୋ ମହାଯଶାଃ। ଅସ୍ମାକଂ ତୁ କ୍ଷଯକରୋ ଦୈଵଯୋଗେନ କେନଚିତ୍
ପାଣ୍ଡବ ବଂଶର ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ 'ଭରତ' ନାମକ ରାଜା ହେବେ; କୌଣସି ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ, ସେ ଆମର ନାଶ କରିବେ ।
କଥଂ ତ୍ରିଭୁଵନେ ନାଥଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ପିତାମହଃ। ସୃଷ୍ଟିକର୍ତା ଜଗଦ୍ଵଂଦ୍ଯଃ ଶାପମସ୍ମାସୁ ଦତ୍ତଵାନ୍
ତିନି ଭୁବନର ନାଥ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପିତାମହ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ପୂଜିତ, ସେ କିପରି ଆମ ଉପରେ ଶାପ ଦେଲେ?
ଦେଵଂ ଵିରଂଚିନଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗତିରନ୍ଯା ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ଵୈରାଜେ ଭଵନଶ୍ରେଷ୍ଠେ ତତ୍ର ଦେଵଃ ସ ତିଷ୍ଠତି
ଦେବତା ବିରଞ୍ଚିନ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ । ବୈରାଜର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହଳରେ ସେ ଦେବତା ବସିଛନ୍ତି ।
ସ ଦେଵଃ ପୁଷ୍କରସ୍ଥୋ ଵୈ ଯଜ୍ଞଂ ଯଜତି ସାଂପ୍ରତମ୍। ଗତ୍ଵା ପ୍ରସାଦଯାମସ୍ତଂ ଵରଂ ତୁଷ୍ଟଃ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି1.31.
ସେ ଦେବତା ବର୍ତ୍ତମାନ ପୁଷ୍କରରେ ବସି, ଯଜ୍ଞ କରୁଛନ୍ତି । ଚଳ, ଆମେ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା; ସେ ଖୁସି ହେଲେ, ଆମକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବେ ।
ଏଵଂ ଵିଚିଂତ୍ଯ ତେ ସର୍ଵେ ନାଗା ଗତ୍ଵା ଚ ପୁଷ୍କରମ୍। ଯଜ୍ଞପର୍ଵତମାସାଦ୍ଯ ଶୈଲଭିତ୍ତିମୁପାଶ୍ରିତାଃ
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ସମସ୍ତ ନାଗମାନେ ପୁଷ୍କରକୁ ଗଲେ । ଯଜ୍ଞ ପାହାଡ଼କୁ ପହଞ୍ଚି, ପାହାଡ଼ର ପଥର ଢାଳରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାଗାଂସ୍ତଥା ଶ୍ରାନ୍ତାନ୍ଵାରିଧାରାଶ୍ଚ ଶୀତଲାଃ। ଉଦଙ୍ମୁଖା ଵୈ ନିଷ୍କ୍ରାଂତାସ୍ସର୍ଵେଷାଂ ତୁ ସୁଖପ୍ରଦାଃ
ନାଗମାନେ ଏଭଳି କ୍ଲାନ୍ତ ଦେଖି, ଠଣ୍ଡା ପାଣିର ଧାରା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ବହିଲା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଲା ।
ନାଗତୀର୍ଥଂ ତତୋ ଜାତଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଭରତର୍ଷଭ। ନାଗକୁଂଡଂ ଚ ଵୈ କେଚିତ୍ସରିତଂ ଚାପରେଽବ୍ରୁଵନ୍
ଏହିପରି, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୃଥିବୀରେ 'ନାଗତୀର୍ଥ' ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା । କେହି ଏହାକୁ 'ନାଗକୁଣ୍ଡ', ଆଉ କେହି ଏକ ନଦୀ ବୋଲି କହିଲେ ।
ପୁଣ୍ଯଂ ତତ୍ସର୍ଵତୀର୍ଥାନାଂ ସର୍ପାଣାଂ ଵିଷନାଶନମ୍। ମଜ୍ଜନ୍ତି ତତ୍ର ଯେ ମର୍ତ୍ଯା ଅଧିଶ୍ରାଵଣ ପଂଚମି
ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଏହି ପୁଣ୍ୟ ସ୍ଥାନ ସର୍ପମାନଙ୍କର ବିଷକୁ ନଷ୍ଟ କରେ। ଯେଉଁ ମଣିଷମାନେ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି,
ନ ତେଷାଂ ତୁ କୁଲେ ସର୍ପାଃ ପୀଡାଂ କୁର୍ଵନ୍ତି କର୍ହିଚିତ୍। ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପିତୄଣାଂ ଯେ ତତ୍ର କରିଷ୍ଯଂତି ନରା ଭୁଵି
ସେମାନଙ୍କର ବଂଶରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସର୍ପମାନେ କଷ୍ଟ ଦେଇନାହାନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ପୃଥିବୀରେ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି,