ଦଷ୍ଟ୍ଵା ମଂଦାଂଶ୍ଚମନୁଜାନ୍କୁର୍ଯୁର୍ଭସ୍ମକ୍ଷଣାତ୍ତୁ ତେ। ତଦ୍ଦର୍ଶନାଦ୍ଭଵେନ୍ନାଶୋ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ନରାଧିପ
ଏମାନେ ଦୁର୍ବଳ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ କାମଡିଲେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତାଙ୍କୁ ଭସ୍ମ କରିଦିଅନ୍ତି; ଏମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ନାଶ ହେଇଯାଏ, ରାଜା ।
ଅହନ୍ଯହନି ଜାଯେତ କ୍ଷଯଃ ପରମଦାରୁଣଃ। ଆତ୍ମନସ୍ତୁ କ୍ଷଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଜାସ୍ସର୍ଵାସ୍ସମଂତତଃ
ପ୍ରତିଦିନ ଅତି ଭୟଙ୍କର ବିନାଶ ହେଉଥିଲା; ନିଜର ନାଶ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଲୋକ ସମସ୍ତଠାରେ ନଷ୍ଟ ହେଇଯାଇଥିଲେ ।
ଜଗ୍ମୁଃ ଶରଣ୍ଯଂ ଶରଣଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପରମେଶ୍ଵରଂ। ଇମମେଵାର୍ଥମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ମହୀପତେ
ହେ ରାଜା, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାମାନେ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଶରଣ ନେଇଗଲେ।
ଊଚୁଃ କମଲଜଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁରାଣଂ ବ୍ରହ୍ମସଂଜ୍ଞକମ୍। ପ୍ରଜା ଊଚୁଃ। ଦେଵଦେଵେଶ ଲୋକାନାଂ ପ୍ରସୂତେ ପରମେଶ୍ଵର
ପ୍ରାଚୀନ, ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି ପ୍ରଜାମାନେ କହିଲେ, 'ଦେବମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉତ୍ପତ୍ତିକର୍ତ୍ତା, ଆପଣ ହେଉଛନ୍ତି।'
ତ୍ରାହି ନସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ଭୁଜଗାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଦିନେଦିନେ ଭଯଂ ଦେଵ ପଶ୍ଯାମଃ କୃପଣା ଭୃଶମ୍
'ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାଂତ ଥିବା ଭୟଙ୍କର ସର୍ପମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ଆମେ ଦୁଃଖୀ ମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଭୟରେ ରହୁଛୁ।'
ମନୁଷ୍ଯପଶୁପକ୍ଷ୍ଯାଦି ତତ୍ସର୍ଵଂ ଭସ୍ମସାଦ୍ଭଵେତ୍। ତ୍ଵଯା ସୃଷ୍ଟିଃ କୃତା ଦେଵ କ୍ଷୀଯତେ ତୁ ଭୁଜଂଗମୈଃ
'ମନୁଷ୍ୟ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭସ୍ମ ହେଉଛନ୍ତି; ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ସୃଷ୍ଟି ସର୍ପମାନେ ଧ୍ୱଂସ କରୁଛନ୍ତି।'
ଏତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଯଦୁଚିତଂ ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ପିତାମହ। ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ଅହଂ ରକ୍ଷାଂ ଵିଧାସ୍ଯାମି ଭଵତୀନାଂ ନ ସଂଶଯଃ
'ଏହା ଜାଣି, ଯାହା ଉଚିତ ତାହା କରନ୍ତୁ, ହେ ପିତାମହ।' ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, 'ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବି।'
ଵ୍ରଜଧ୍ଵଂ ସ୍ଵନିକେତାନି ନୀରୁଜୋ ଗତସାଧ୍ଵସାଃ। ଏଵମୁକ୍ତେ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଣାଽଵ୍ଯକ୍ତମୂର୍ତିନା
'ତୁମମାନେ ନିଜ ଘରକୁ ଯାଅ, ରୋଗ ଓ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ।' ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ପାଇ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା—
ଆଜଗ୍ମୁଃ ପରମପ୍ରୀତାଃ ସ୍ତୁତ୍ଵା ଚୈଵ ସ୍ଵଯଂଭୁଵମ୍। ପ୍ରଯାତାସୁ ପ୍ରଜାସ୍ଵେଵଂ ତାନାହୂଯ ଭୁଜଂଗମାନ୍
—ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ବହୁତ ଖୁସିରେ ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ। ପ୍ରଜାମାନେ ଚାଲିଗଲାପରେ, ସେ ସର୍ପମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ଶଶାପ ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵାସୁକିପ୍ରମୁଖାଂସ୍ତଦା। ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ଅହନ୍ଯହନି ଭୂତାନି ଭକ୍ଷ୍ଯଂତେ ଵୈ ଦୁରାତ୍ମଭିଃ
ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବାସୁକି ଆଦି ସର୍ପମାନେଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, 'ପ୍ରତିଦିନ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଖାଇଦେଉଛନ୍ତି।'
ନଶ୍ଯଂତି ତୂରଗୈର୍ଦଷ୍ଟା ମନୁଷ୍ଯାଃ ପଶଵସ୍ତଥା। ଯସ୍ମାନ୍ମତ୍ପ୍ରଭଵାନ୍ନିତ୍ଯଂ କ୍ଷଯଂ ନଯଥ ମାନୁଷାନ୍
'ତୁମେ ଯେଉଁମାନେ ଦଂଶନ କର, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପଶୁମାନେ ତୁରନ୍ତ ନଷ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି; ମୋର ଶକ୍ତିରେ ତୁମେ ସଦା ମନୁଷ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଧ୍ୱଂସ କରୁଛ।'
ଅତୋନ୍ଯସ୍ମିନ୍ଭଵେ ଭୂଯାନ୍ମମକୋପାତ୍ସୁଦାରୁଣାତ୍। ଭଵତାଂ ହି କ୍ଷଯୋ ଘୋରୋ ଭାଵି ଵୈଵସ୍ଵତେଂତରେ
'ଏହି ଯୁଗରେ, ମୋର ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରୁ, ତୁମମାନେଙ୍କ ଜାତିରେ ଭୟଙ୍କର ବିନାଶ ହେବ, ଏହା ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଭାବେ ବୈବସ୍ବତ ମନୁଙ୍କ ଯୁଗରେ ହେବ।'
ତଥାନ୍ଯଃ ସୋମଵଂଶୀଯୋ ରାଜା ଵୈ ଜନମେଜଯଃ। ଧକ୍ଷ୍ଯତେ ସର୍ପସତ୍ରେଣ ପ୍ରଦୀପ୍ତେ ହଵ୍ଯଵାହନେ
'ତେଣୁ, ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶର ଅନ୍ୟ ଏକ ରାଜା ଜନମେଜୟ ସର୍ପସତ୍ର ଯଜ୍ଞରେ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ଦାହ କରିବ।'
ମାତୃଷ୍ଵସୁଶ୍ଚ ତନଯାଂସ୍ତାର୍କ୍ଷ୍ଯୋ ଵୋ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯତି। ଏଵଂ ଵୋ ଭଵିତା ନାଶଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଦୁଷ୍ଟଚେତସାମ୍
'ତାଲେ, ଗରୁଡ଼ ତୁମମାନେଙ୍କର ପୁଅ ଓ ମାମାଙ୍କୁ ଖାଇଯିବ; ଏଭଳି ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କର ବିନାଶ ହେବ।'
ଶପ୍ତ୍ଵା କୁଲସହସ୍ରଂ ତୁ ଯାଵଦେକଂ କୁଲଂ ସ୍ଥିତମ୍। ଏଵମୁକ୍ତେ ତୁ ଵେପଂତୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ଭୁଜଗୋତ୍ତମାଃ
ଏଭଳି ବ୍ରହ୍ମା ଏକ ଗୋତିଏ ବଞ୍ଶ ଛାଡ଼ି ହଜାର ନାଗବଂଶକୁ ଶାପ ଦେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ସର୍ପମାନେ ଭୟରେ କାପିଉଠିଲେ।
ନିପତ୍ଯ ପାଦଯୋସ୍ତସ୍ଯ ଇଦମୂଚୁର୍ଵଚସ୍ତଦା। ଭଗଵନ୍କୁଟିଲା ଜାତିରସ୍ମାକଂ ଭୂତଭାଵନ
ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ି, କହିଲେ, 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଆମର ଜାତି ଏହିପରି ଟେଢ଼ା।'
ଵିଷୋଲ୍ବଣତ୍ଵଂ କ୍ରୂରତ୍ଵଂ ଦଂଦଶୂକତ୍ଵମେଵ ଚ। ସଂପାଦିତଂ ତ୍ଵଯା ଦେଵ ଇଦାନୀଂ ଶପସେ କଥଂ
'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଆମକୁ ବିଷଭରା, କ୍ରୁର ଓ ଦଂଶନ କରିବା ଦେଇଛନ୍ତି; ଏବେ କାହିଁକି ଆମକୁ ଶାପ ଦେଉଛନ୍ତି?'
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ଯଦି ନାମ ମଯା ସୃଷ୍ଟା ଭଵଂତଃ କୁଟିଲାଶଯାଃ। ତତଃ କିଂ ବହୁନା ନିତ୍ଯଂ ଭକ୍ଷଯଧ୍ଵଂ ଗତଵ୍ଯଥାଃ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମକୁ ଟେଢ଼ା ମନଭାବ ଦେଇ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲି ବୋଲି ଧର, ତେବେ କଣ? ତୁମେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଯେପରି ଚାହଁ, ଖାଅ।'
ନାଗା ଊଚୁଃ। ମର୍ଯାଦାଂ କୁରୁ ଦେଵେଶ ସ୍ଥାନଂ ଚୈଵ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍। ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ତଥାସ୍ମାକଂ ସମଯଂ ଦେଵ କାରଯ
ନାଗମାନେ କହିଲେ, 'ହେ ଦେବମହେଶ୍ୱର, ମାନବ ଓ ଆମ ପାଇଁ ସୀମା ଓ ଅଲଗା ସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରନ୍ତୁ; ଏବଂ ଏକ ନିୟମ ନିର୍ମାଣ କରନ୍ତୁ।'
ଶାପୋ ଯୋ ଭଵତା ଦତ୍ତୋ ମନୁଷ୍ଯୋ ଜନମେଜଯଃ। ନାଶଂ ନଃ ସର୍ପସତ୍ରେଣ ଉଲ୍ବଣଂ ଚ କରିଷ୍ଯତି
'ଆପଣ ଯେଉଁ ଶାପ ଦେଇଛନ୍ତି, ମନୁଷ୍ୟ ଜନମେଜୟ ସର୍ପସତ୍ରରେ ଆମକୁ ନଷ୍ଟ କରିବ, ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ବିନାଶ ଆଣିଦେବ।'
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ଜରତ୍କାରୁରିତି ଖ୍ଯାତୋ ଭଵିତା ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମଃ। ଜରତ୍କନ୍ଯା ତସ୍ଯ ଦେଯା ତସ୍ଯାମୁତ୍ପତ୍ସ୍ଯତେ ସୁତଃ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, 'ଜରତ୍କାରୁ' ନାମରେ ଏକ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ପୁରୁଷ ଜନ୍ମ ନେବେ । ତାଙ୍କୁ 'ଜରତ୍କନ୍ୟା' ଦେଇଦିଅ; ସେଠାରୁ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବ ।
ରକ୍ଷାଂ କର୍ତା ସ ଵୋ ଵିପ୍ରୋ ଭଵତାଂ କୁଲପାଵନଃ। ତଥା କରୋମି ନାଗାନାଂ ସମଯଂ ମନୁଜୈଃ ସହ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମ ଗୋତିକୁ ପବିତ୍ର କରି, ତୁମମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବେ । ଏଭଳି ମୁଁ ନାଗମାନେ ଓ ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଚୁକ୍ତି କରୁଛି ।
ତଦେକମନସଃ ସର୍ଵେ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ମମ ଶାସନମ୍। ସୁତଲଂ ଵିତଲଂ ଚୈଵ ତୃତୀଯଂ ଚ ତଲାତଲମ୍
ତେଣୁ, ସମସ୍ତେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ମୋର ଆଦେଶ ଶୁଣ; ସୁତଳ, ବିତଳ ଓ ତୃତୀୟ ତଳାତଳ—
ଦତ୍ତଂ ଚ ତ୍ରିପ୍ରକାରଂ ଵୋ ଗୃହଂ ତତ୍ର ଗମିଷ୍ଯଥ। ତତ୍ର ଭୋଗାନ୍ବହୁଵିଧାନ୍ଭୁଂଜାନା ମମ ଶାସନାତ୍
ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଘର ତୁମମାନେଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଛି; ସେଠାକୁ ଯିବ । ସେଠାରେ, ମୋ ଆଦେଶରେ, ବହୁ ପ୍ରକାର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବ ।
ତିଷ୍ଠଧ୍ଵଂ ସପ୍ତମଂ ଯାଵତ୍କାଲଂ ତଂ ତୁ ପୁନଃପୁନଃ। ତତୋ ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯାଦୌ କାଶ୍ଯପେଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସପ୍ତମ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠାରେ ରୁହ; ତାପରେ, ଭାଇବସ୍ବତ ଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ, କାଶ୍ୟପଙ୍କ ଏକ ସନ୍ତାନ ହେବ ।
ଦାଯାଦଃ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ସୁପର୍ଣସ୍ସର୍ପଭକ୍ଷକଃ। ତଦା ପ୍ରସୂତିଃ ସର୍ପାଣାଂ ଦଗ୍ଧା ଵୈ ଚିତ୍ରଭାନୁନା
ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ଗରୁଡ଼, ସର୍ପମାନେଙ୍କୁ ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟ । ସେତେବେଳେ, ସର୍ପମାନେଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦହିଯିବେ ।
ଭଵତାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ। ଯେ ଯେ କ୍ରୂରା ଭୋଗିନୋ ଦୁର୍ଵିନୀତାସ୍ତେଷାମଂତୋ ଭାଵିତା ନାନ୍ଯଥୈତତ୍
ତୁମମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଘଟିବ—କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଯେଉଁ ସର୍ପମାନେ କ୍ରୁର ଓ ଅନିୟମିତ, ସେମାନଙ୍କର ଶେଷ ହେବ; ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ ।
କାଲଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଭକ୍ଷଯଧ୍ଵଂ ଚ ସତ୍ଵଂ ତଥାପକାରେ ଚକୃତେ ମନୁଷ୍ଯମ୍। ମଂତ୍ରୌଷଧୈର୍ଗାରୁଡୈଶ୍ଚୈଵ ତଂତ୍ରୈର୍ବଂଧୈର୍ଜୁଷ୍ଟା ମାନଵା ଯେ ଭଵଂତି
ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଜୀବମାନେଙ୍କୁ ଖାଅ, ଏବଂ ମଣିଷମାନେ ତୁମକୁ କ୍ଷତି କଲେ ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ । ଯେଉଁ ମଣିଷମାନେ ମନ୍ତ୍ର, ଔଷଧ, ଗରୁଡ଼ ମନ୍ତ୍ର ଓ ବନ୍ଧନରେ ସୁରକ୍ଷିତ—
ତେଭ୍ଯୋ ଭୀତୈର୍ଵର୍ତିତଵ୍ଯଂ ନ ଚାନ୍ଯଚ୍ଚିତ୍ତେ କାର୍ଯଂ ଚାନ୍ଯଥା ଵୋ ଵିନାଶଃ। ଇତୀରିତେ ବ୍ରହ୍ମଣା ଵୈ ଭୁଜଂଗା ଜଗ୍ମୁଃ ସ୍ଥାନଂ ସୁତଲାଖ୍ଯଂ ହି ସର୍ଵେ
ସେମାନଙ୍କୁ ଭୟ କରି ରୁହ; ମନକୁ ଅନ୍ୟ କଥାରେ ଲାଗିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ନାହିଁଲେ, ତୁମମାନେର ନାଶ ହେବ । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ନାଗମାନେ 'ସୁତଳ' ନାମକ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ ।
ତସ୍ଥୁର୍ଭୋଗାନ୍ଭୁଂଜମାନାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ରସାତଲେ ଲୀଲଯା ସଂସ୍ଥିତାସ୍ତେ। ଏଵଂ ଶାପଂ ତୁତେ ଲବ୍ଧ୍ଵାପ୍ରସାଦଂ ଚ ଚତୁର୍ମୁଖାତ୍
ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ରସାତଳରେ ରହି, ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ଖେଳିବା ଭଳି ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲେ । ଏଭଳି, ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପ ଓ କୃପା ଦୁହିଁ ପାଇଲେ ।