ତତ୍ତ୍ଵତସ୍ତ୍ଵଂ ହି ତତ୍ସର୍ଵଂ ଯଥାଭୂତଂ ତଥା ଵଦ। ପାପକ୍ଷଯକରଂ ହ୍ଯେତଚ୍ଛ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ଭୂତିମିଚ୍ଛତା
ତୁମେ ସମସ୍ତ କଥାକୁ ତଥାପରି ଜାଣିଛ; ଏହି କଥାକୁ ଯଥା ଘଟିଛି, ଏହିପରି କହ । ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଯେଉଁଠି ଭାଗ୍ୟ ଚାହେ, କାରଣ ଏହା ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ପ୍ରଶ୍ନଭାରସ୍ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍କୌତୁକାଦେଵ କୀର୍ତିତଃ। କଥଯାମି ହି ତତ୍ସର୍ଵଂ ଯଥାଭୂତଂ ନୃପୋତ୍ତମ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ରାଜା, ତୁମେ କୌତୁହଳରୁ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡିକ ପଚାରିଛ; ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥାକୁ ଯଥା ଘଟିଛି, ତୁମକୁ କହିବି, ରାଜାମାନ୍ୟ ।
ଵିଷ୍ଣୋଃ ପଦାନୁଷଂଗେଣ ବଂଧନଂ ବାଷ୍କଲେରିହ। ଶ୍ରୁତଂ ତଦ୍ଭଵତା ସର୍ଵଂ ମଯା ତେ ପରିକୀର୍ତିତଂ
ଏଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପଦ ଅତିକ୍ରମଣରୁ ବାଷ୍କଳଙ୍କର ବାନ୍ଧନ ହେଇଥିଲା; ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମେ ଶୁଣିଛ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି ।
ଭୂଯୋପି ଵିଷ୍ଣୁନା ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତେ ଵୈଵସ୍ଵତେଂତରେ। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ବଲିନାକ୍ରାଂତଂ ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁନା
ଭୀଷ୍ମ, ଫେରି ଏକଥା, ଯେତେବେଳେ ବୈବସ୍ବତ ଯୁଗ ଆସିଲା, ବଳି ତିନି ଲୋକକୁ ଜିତିଥିଲେ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ, ତାଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲେ ।
ଗତ୍ଵା ତ୍ଵେକାକିନା ଯଜ୍ଞେ ତଥା ସଂଯମିତୋ ବଲି। ଭୂଯୋପି ଦେଵଦେଵେନ ଭୂମେଃ ପ୍ରକ୍ରମଣଂ କୃତମ୍
ଏକା ଏକା ଯଜ୍ଞକୁ ଯାଇ, ବଳି ଏପରି ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହେଲେ; ଫେରି, ଦେବଦେବତା ଭୂମିକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ ।
ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋ ଵାମନସ୍ଯ ତଥାଭୂତୋ ନରାଧିପ। ପୁନସ୍ତ୍ରିଵିକ୍ରମୋ ଭୂତ୍ଵା ଵାମନୋ ଭୂଦଵାମନଃ
ବାମନଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ଏପରି ହେଲା, ରାଜା; ପୁନଃ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ହେଇ, ବାମନ ଏକ ବାମନ ହେଲେ ।
ଉତ୍ପତ୍ତିରେଷା ତେ ସର୍ଵା କଥିତା କୁରୁନଂଦନ। ନାଗାନାଂ ତୁ ଯଥା ତୀର୍ଥଂ ତଚ୍ଛୃଣୁଷ୍ଵ ମହାଵ୍ରତ
କୁରୁବଂଶୀ, ଏହି ସମସ୍ତ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି; ଏବେ ନାଗମାନଙ୍କର ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ ଶୁଣ, ମହାବ୍ରତୀ ।
ଅନଂତୋ ଵାସୁକିଶ୍ଚୈଵ ତକ୍ଷକଶ୍ଚ ମହାବଲଃ। କର୍କୋଟକଶ୍ଚ ନାଗେଂଦ୍ରଃ ପଦ୍ମଶ୍ଚାନ୍ଯଃ ସରୀସୃପଃ
ଅନନ୍ତ, ବାସୁକି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତକ୍ଷକ, ନାଗେନ୍ଦ୍ର କର୍କୋଟ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏକ ସରିସୃପ ପଦ୍ମ,
ମହାପଦ୍ମସ୍ତଥା ଶଂଖଃ କୁଲିକଶ୍ଚାପରାଜିତଃ। ଏତେ କଶ୍ଯପଦାଯାଦା ଏତୈରାପୂରିତଂ ଜଗତ୍
ମହାପଦ୍ମ, ଶଂଖ, କୁଳିକ ଏବଂ ଅପରାଜିତ — ଏମାନେ କଶ୍ୟପଙ୍କର ସନ୍ତାନ; ଏମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି ।
ଏତେଷାଂ ତୁ ପ୍ରସୂତ୍ଯା ତୁ ଇଦମାପୂରିତଂ ଜଗତ୍। କୁଟିଲାଭୀମକର୍ମାଣସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାସ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିଷୋଲ୍ବଣାଃ
ଏମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ଏମାନେ ବାକ୍ର, ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁଁହ ଓ ବିଷରେ ପ୍ରଚୁର ।
ଦଷ୍ଟ୍ଵା ମଂଦାଂଶ୍ଚମନୁଜାନ୍କୁର୍ଯୁର୍ଭସ୍ମକ୍ଷଣାତ୍ତୁ ତେ। ତଦ୍ଦର୍ଶନାଦ୍ଭଵେନ୍ନାଶୋ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ନରାଧିପ
ଏମାନେ ଦୁର୍ବଳ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ କାମଡିଲେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତାଙ୍କୁ ଭସ୍ମ କରିଦିଅନ୍ତି; ଏମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ନାଶ ହେଇଯାଏ, ରାଜା ।
ଅହନ୍ଯହନି ଜାଯେତ କ୍ଷଯଃ ପରମଦାରୁଣଃ। ଆତ୍ମନସ୍ତୁ କ୍ଷଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଜାସ୍ସର୍ଵାସ୍ସମଂତତଃ
ପ୍ରତିଦିନ ଅତି ଭୟଙ୍କର ବିନାଶ ହେଉଥିଲା; ନିଜର ନାଶ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଲୋକ ସମସ୍ତଠାରେ ନଷ୍ଟ ହେଇଯାଇଥିଲେ ।
ଜଗ୍ମୁଃ ଶରଣ୍ଯଂ ଶରଣଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପରମେଶ୍ଵରଂ। ଇମମେଵାର୍ଥମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ମହୀପତେ
ହେ ରାଜା, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାମାନେ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଶରଣ ନେଇଗଲେ।
ଊଚୁଃ କମଲଜଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁରାଣଂ ବ୍ରହ୍ମସଂଜ୍ଞକମ୍। ପ୍ରଜା ଊଚୁଃ। ଦେଵଦେଵେଶ ଲୋକାନାଂ ପ୍ରସୂତେ ପରମେଶ୍ଵର
ପ୍ରାଚୀନ, ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି ପ୍ରଜାମାନେ କହିଲେ, 'ଦେବମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉତ୍ପତ୍ତିକର୍ତ୍ତା, ଆପଣ ହେଉଛନ୍ତି।'
ତ୍ରାହି ନସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ଭୁଜଗାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଦିନେଦିନେ ଭଯଂ ଦେଵ ପଶ୍ଯାମଃ କୃପଣା ଭୃଶମ୍
'ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାଂତ ଥିବା ଭୟଙ୍କର ସର୍ପମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ଆମେ ଦୁଃଖୀ ମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଭୟରେ ରହୁଛୁ।'
ମନୁଷ୍ଯପଶୁପକ୍ଷ୍ଯାଦି ତତ୍ସର୍ଵଂ ଭସ୍ମସାଦ୍ଭଵେତ୍। ତ୍ଵଯା ସୃଷ୍ଟିଃ କୃତା ଦେଵ କ୍ଷୀଯତେ ତୁ ଭୁଜଂଗମୈଃ
'ମନୁଷ୍ୟ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭସ୍ମ ହେଉଛନ୍ତି; ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ସୃଷ୍ଟି ସର୍ପମାନେ ଧ୍ୱଂସ କରୁଛନ୍ତି।'
ଏତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଯଦୁଚିତଂ ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ପିତାମହ। ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ଅହଂ ରକ୍ଷାଂ ଵିଧାସ୍ଯାମି ଭଵତୀନାଂ ନ ସଂଶଯଃ
'ଏହା ଜାଣି, ଯାହା ଉଚିତ ତାହା କରନ୍ତୁ, ହେ ପିତାମହ।' ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, 'ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବି।'
ଵ୍ରଜଧ୍ଵଂ ସ୍ଵନିକେତାନି ନୀରୁଜୋ ଗତସାଧ୍ଵସାଃ। ଏଵମୁକ୍ତେ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଣାଽଵ୍ଯକ୍ତମୂର୍ତିନା
'ତୁମମାନେ ନିଜ ଘରକୁ ଯାଅ, ରୋଗ ଓ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ।' ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ପାଇ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା—
ଆଜଗ୍ମୁଃ ପରମପ୍ରୀତାଃ ସ୍ତୁତ୍ଵା ଚୈଵ ସ୍ଵଯଂଭୁଵମ୍। ପ୍ରଯାତାସୁ ପ୍ରଜାସ୍ଵେଵଂ ତାନାହୂଯ ଭୁଜଂଗମାନ୍
—ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ବହୁତ ଖୁସିରେ ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ। ପ୍ରଜାମାନେ ଚାଲିଗଲାପରେ, ସେ ସର୍ପମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ଶଶାପ ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵାସୁକିପ୍ରମୁଖାଂସ୍ତଦା। ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ଅହନ୍ଯହନି ଭୂତାନି ଭକ୍ଷ୍ଯଂତେ ଵୈ ଦୁରାତ୍ମଭିଃ
ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବାସୁକି ଆଦି ସର୍ପମାନେଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, 'ପ୍ରତିଦିନ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଖାଇଦେଉଛନ୍ତି।'
ନଶ୍ଯଂତି ତୂରଗୈର୍ଦଷ୍ଟା ମନୁଷ୍ଯାଃ ପଶଵସ୍ତଥା। ଯସ୍ମାନ୍ମତ୍ପ୍ରଭଵାନ୍ନିତ୍ଯଂ କ୍ଷଯଂ ନଯଥ ମାନୁଷାନ୍
'ତୁମେ ଯେଉଁମାନେ ଦଂଶନ କର, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପଶୁମାନେ ତୁରନ୍ତ ନଷ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି; ମୋର ଶକ୍ତିରେ ତୁମେ ସଦା ମନୁଷ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଧ୍ୱଂସ କରୁଛ।'
ଅତୋନ୍ଯସ୍ମିନ୍ଭଵେ ଭୂଯାନ୍ମମକୋପାତ୍ସୁଦାରୁଣାତ୍। ଭଵତାଂ ହି କ୍ଷଯୋ ଘୋରୋ ଭାଵି ଵୈଵସ୍ଵତେଂତରେ
'ଏହି ଯୁଗରେ, ମୋର ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରୁ, ତୁମମାନେଙ୍କ ଜାତିରେ ଭୟଙ୍କର ବିନାଶ ହେବ, ଏହା ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଭାବେ ବୈବସ୍ବତ ମନୁଙ୍କ ଯୁଗରେ ହେବ।'
ତଥାନ୍ଯଃ ସୋମଵଂଶୀଯୋ ରାଜା ଵୈ ଜନମେଜଯଃ। ଧକ୍ଷ୍ଯତେ ସର୍ପସତ୍ରେଣ ପ୍ରଦୀପ୍ତେ ହଵ୍ଯଵାହନେ
'ତେଣୁ, ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶର ଅନ୍ୟ ଏକ ରାଜା ଜନମେଜୟ ସର୍ପସତ୍ର ଯଜ୍ଞରେ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ଦାହ କରିବ।'
ମାତୃଷ୍ଵସୁଶ୍ଚ ତନଯାଂସ୍ତାର୍କ୍ଷ୍ଯୋ ଵୋ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯତି। ଏଵଂ ଵୋ ଭଵିତା ନାଶଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଦୁଷ୍ଟଚେତସାମ୍
'ତାଲେ, ଗରୁଡ଼ ତୁମମାନେଙ୍କର ପୁଅ ଓ ମାମାଙ୍କୁ ଖାଇଯିବ; ଏଭଳି ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କର ବିନାଶ ହେବ।'
ଶପ୍ତ୍ଵା କୁଲସହସ୍ରଂ ତୁ ଯାଵଦେକଂ କୁଲଂ ସ୍ଥିତମ୍। ଏଵମୁକ୍ତେ ତୁ ଵେପଂତୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ଭୁଜଗୋତ୍ତମାଃ
ଏଭଳି ବ୍ରହ୍ମା ଏକ ଗୋତିଏ ବଞ୍ଶ ଛାଡ଼ି ହଜାର ନାଗବଂଶକୁ ଶାପ ଦେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ସର୍ପମାନେ ଭୟରେ କାପିଉଠିଲେ।
ନିପତ୍ଯ ପାଦଯୋସ୍ତସ୍ଯ ଇଦମୂଚୁର୍ଵଚସ୍ତଦା। ଭଗଵନ୍କୁଟିଲା ଜାତିରସ୍ମାକଂ ଭୂତଭାଵନ
ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ି, କହିଲେ, 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଆମର ଜାତି ଏହିପରି ଟେଢ଼ା।'
ଵିଷୋଲ୍ବଣତ୍ଵଂ କ୍ରୂରତ୍ଵଂ ଦଂଦଶୂକତ୍ଵମେଵ ଚ। ସଂପାଦିତଂ ତ୍ଵଯା ଦେଵ ଇଦାନୀଂ ଶପସେ କଥଂ
'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଆମକୁ ବିଷଭରା, କ୍ରୁର ଓ ଦଂଶନ କରିବା ଦେଇଛନ୍ତି; ଏବେ କାହିଁକି ଆମକୁ ଶାପ ଦେଉଛନ୍ତି?'
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ଯଦି ନାମ ମଯା ସୃଷ୍ଟା ଭଵଂତଃ କୁଟିଲାଶଯାଃ। ତତଃ କିଂ ବହୁନା ନିତ୍ଯଂ ଭକ୍ଷଯଧ୍ଵଂ ଗତଵ୍ଯଥାଃ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମକୁ ଟେଢ଼ା ମନଭାବ ଦେଇ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲି ବୋଲି ଧର, ତେବେ କଣ? ତୁମେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଯେପରି ଚାହଁ, ଖାଅ।'
ନାଗା ଊଚୁଃ। ମର୍ଯାଦାଂ କୁରୁ ଦେଵେଶ ସ୍ଥାନଂ ଚୈଵ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍। ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ତଥାସ୍ମାକଂ ସମଯଂ ଦେଵ କାରଯ
ନାଗମାନେ କହିଲେ, 'ହେ ଦେବମହେଶ୍ୱର, ମାନବ ଓ ଆମ ପାଇଁ ସୀମା ଓ ଅଲଗା ସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରନ୍ତୁ; ଏବଂ ଏକ ନିୟମ ନିର୍ମାଣ କରନ୍ତୁ।'
ଶାପୋ ଯୋ ଭଵତା ଦତ୍ତୋ ମନୁଷ୍ଯୋ ଜନମେଜଯଃ। ନାଶଂ ନଃ ସର୍ପସତ୍ରେଣ ଉଲ୍ବଣଂ ଚ କରିଷ୍ଯତି
'ଆପଣ ଯେଉଁ ଶାପ ଦେଇଛନ୍ତି, ମନୁଷ୍ୟ ଜନମେଜୟ ସର୍ପସତ୍ରରେ ଆମକୁ ନଷ୍ଟ କରିବ, ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ବିନାଶ ଆଣିଦେବ।'