ଵିଷ୍ଣୋଃ ପଦାନାମେଷା ତେ ଉତ୍ପତ୍ତିଃ କଥିତା ନୃପ। ଯାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ନରୋ ଲୋକେ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ରାଜା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ତିନି ପାଦର ଉତ୍ପତ୍ତି ଏପରି କଥାଯାଇଛି; ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ଏହି ଜଗତର ମଣିଷ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ଦୁଃସ୍ଵପ୍ନଂ ଦୁର୍ଵିଚିଂତ୍ଯଂ ଚ ଦୁଃଷ୍କରଂ ଦୁଃଷ୍କୃତାନି ଚ। କ୍ଷିପ୍ରଂ ହି ନାଶମାଯାଂତି ଦୃଷ୍ଟେ ଵିଷ୍ଣୁପଦତ୍ରଯେ
ମନ୍ଦ ସ୍ୱପ୍ନ, ଭୟଙ୍କର ଚିନ୍ତା, କଷ୍ଟକର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦୁଷ୍କୃତି—ଏସବୁ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ତିନି ପାଦ ଦେଖିଲେ।
ଯୁଗାନୁକ୍ରମଶୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାପିନୋ ଜଂତଵସ୍ତଥା। ସୂକ୍ଷ୍ମତା ଦର୍ଶିତା ଭୀଷ୍ମ ଵିଷ୍ଣୁନା ପଦଦର୍ଶନେ1.30.
ଯୁଗର କ୍ରମ ଦେଖି ଯେଉଁ ପାପୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଭୀଷ୍ମ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପାଦ ଦର୍ଶନରେ ସୂକ୍ଷ୍ମତା ପ୍ରକାଶ ପାଏ।
ଯସ୍ତ୍ଵାରୋହତି ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ମୌନଵାନ୍ମାନଵୋ ଭୁଵି। କୃତ୍ଵା ତ୍ରିପୁଷ୍କରୀ ଯାତ୍ରାମଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଯେଉଁ ମଣିଷ ଏଠାରେ ନିରବ ଭାବରେ ଉପରକୁ ଯାଏ, ତିନିପୁଷ୍କରୀ ଯାତ୍ରା କରି, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପୈଶ୍ଚ ମୃତୋ ଵିଷ୍ଣୁପୁରଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ, ଯିଏ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସହରକୁ ଯାଏ ।
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ। ଭଗଵନ୍ମହଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ବାଷ୍କଲେର୍ବଂଧନଂ ହି ଯତ୍। କୃତଂ ତ୍ରିଵିକ୍ରମଂ ରୂପଂ ଯଦା ସଂଯମିତୋ ବଲି
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ଭଗବନ୍, ବାଷ୍କଳଙ୍କର ବାନ୍ଧନ ଏବଂ ବଳିଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ସମୟରେ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଘଟଣା ଏକ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା ।
ଏତନ୍ମଯା ଶ୍ରୁତଂ ପୂର୍ଵଂ କଥ୍ଯମାନଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମୈଃ। ପାତାଲେ ଵସତେଦ୍ଯାପି ଵୈରୋଚନସୁତୋ ବଲି
ମୁଁ ଏହି କଥା ପୂର୍ବରୁ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲି; ବଳି, ବିରୋଚନଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଏଯାଁ ପାତାଳରେ ଏଯାଁ ରହୁଛନ୍ତି ।
ନାଗତୀର୍ଥଂ ଯଥାଭୂତଂ ପିଶାଚାନାଂ ତୁ ସଂଭଵମ୍। ଶିଵଦୂତୀ କଥଂ ଚାତ୍ର କେନେଯଂ ମଂଗଲୀକୃତା
ନାଗତୀର୍ଥ କିପରି ଏପରି ହେଲା, ପିଶାଚମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି କିପରି? ଏଠାରେ ଶିବଦୂତୀ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, କିଏ ତାଙ୍କୁ ଶୁଭ କଲା?
ଅଂତରିକ୍ଷେ ପୁଷ୍କରଂ ତୁ କେନ ନୀତଂ ମହାମୁନେ। ଏତଦାଚକ୍ଷ୍ଵ ମେ ସର୍ଵଂ ଯଥା ବାଷ୍କଲିବଂଧନମ୍
ମହାମୁନି, କିଏ ପୁଷ୍କରକୁ ଆକାଶରେ ନେଇଗଲା? ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଏବଂ ବାଷ୍କଳଙ୍କର ବାନ୍ଧନ କିପରି ହେଲା, ମୋତେ କହ ।
ଭୂମିପ୍ରକ୍ରମଣଂ ପୂର୍ଵଂ କୃତଂ ଦେଵେନ ଵିଷ୍ଣୁନା। ଦ୍ଵିତୀଯେ କାରଣଂ କିଂ ଚ ଯେନ ଦେଵଶ୍ଚକାର ହ
ପୂର୍ବରୁ ବିଷ୍ଣୁ ଭୂମିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଥରେ କିଏ ଏହି କାରଣ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ପାଇଁ ଦେବତା ଏପରି କରିଥିଲେ?
ତତ୍ତ୍ଵତସ୍ତ୍ଵଂ ହି ତତ୍ସର୍ଵଂ ଯଥାଭୂତଂ ତଥା ଵଦ। ପାପକ୍ଷଯକରଂ ହ୍ଯେତଚ୍ଛ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ଭୂତିମିଚ୍ଛତା
ତୁମେ ସମସ୍ତ କଥାକୁ ତଥାପରି ଜାଣିଛ; ଏହି କଥାକୁ ଯଥା ଘଟିଛି, ଏହିପରି କହ । ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଯେଉଁଠି ଭାଗ୍ୟ ଚାହେ, କାରଣ ଏହା ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ପ୍ରଶ୍ନଭାରସ୍ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍କୌତୁକାଦେଵ କୀର୍ତିତଃ। କଥଯାମି ହି ତତ୍ସର୍ଵଂ ଯଥାଭୂତଂ ନୃପୋତ୍ତମ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ରାଜା, ତୁମେ କୌତୁହଳରୁ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡିକ ପଚାରିଛ; ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥାକୁ ଯଥା ଘଟିଛି, ତୁମକୁ କହିବି, ରାଜାମାନ୍ୟ ।
ଵିଷ୍ଣୋଃ ପଦାନୁଷଂଗେଣ ବଂଧନଂ ବାଷ୍କଲେରିହ। ଶ୍ରୁତଂ ତଦ୍ଭଵତା ସର୍ଵଂ ମଯା ତେ ପରିକୀର୍ତିତଂ
ଏଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପଦ ଅତିକ୍ରମଣରୁ ବାଷ୍କଳଙ୍କର ବାନ୍ଧନ ହେଇଥିଲା; ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମେ ଶୁଣିଛ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି ।
ଭୂଯୋପି ଵିଷ୍ଣୁନା ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତେ ଵୈଵସ୍ଵତେଂତରେ। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ବଲିନାକ୍ରାଂତଂ ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁନା
ଭୀଷ୍ମ, ଫେରି ଏକଥା, ଯେତେବେଳେ ବୈବସ୍ବତ ଯୁଗ ଆସିଲା, ବଳି ତିନି ଲୋକକୁ ଜିତିଥିଲେ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ, ତାଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲେ ।
ଗତ୍ଵା ତ୍ଵେକାକିନା ଯଜ୍ଞେ ତଥା ସଂଯମିତୋ ବଲି। ଭୂଯୋପି ଦେଵଦେଵେନ ଭୂମେଃ ପ୍ରକ୍ରମଣଂ କୃତମ୍
ଏକା ଏକା ଯଜ୍ଞକୁ ଯାଇ, ବଳି ଏପରି ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହେଲେ; ଫେରି, ଦେବଦେବତା ଭୂମିକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ ।
ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋ ଵାମନସ୍ଯ ତଥାଭୂତୋ ନରାଧିପ। ପୁନସ୍ତ୍ରିଵିକ୍ରମୋ ଭୂତ୍ଵା ଵାମନୋ ଭୂଦଵାମନଃ
ବାମନଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ଏପରି ହେଲା, ରାଜା; ପୁନଃ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ହେଇ, ବାମନ ଏକ ବାମନ ହେଲେ ।
ଉତ୍ପତ୍ତିରେଷା ତେ ସର୍ଵା କଥିତା କୁରୁନଂଦନ। ନାଗାନାଂ ତୁ ଯଥା ତୀର୍ଥଂ ତଚ୍ଛୃଣୁଷ୍ଵ ମହାଵ୍ରତ
କୁରୁବଂଶୀ, ଏହି ସମସ୍ତ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି; ଏବେ ନାଗମାନଙ୍କର ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ ଶୁଣ, ମହାବ୍ରତୀ ।
ଅନଂତୋ ଵାସୁକିଶ୍ଚୈଵ ତକ୍ଷକଶ୍ଚ ମହାବଲଃ। କର୍କୋଟକଶ୍ଚ ନାଗେଂଦ୍ରଃ ପଦ୍ମଶ୍ଚାନ୍ଯଃ ସରୀସୃପଃ
ଅନନ୍ତ, ବାସୁକି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତକ୍ଷକ, ନାଗେନ୍ଦ୍ର କର୍କୋଟ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏକ ସରିସୃପ ପଦ୍ମ,
ମହାପଦ୍ମସ୍ତଥା ଶଂଖଃ କୁଲିକଶ୍ଚାପରାଜିତଃ। ଏତେ କଶ୍ଯପଦାଯାଦା ଏତୈରାପୂରିତଂ ଜଗତ୍
ମହାପଦ୍ମ, ଶଂଖ, କୁଳିକ ଏବଂ ଅପରାଜିତ — ଏମାନେ କଶ୍ୟପଙ୍କର ସନ୍ତାନ; ଏମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି ।
ଏତେଷାଂ ତୁ ପ୍ରସୂତ୍ଯା ତୁ ଇଦମାପୂରିତଂ ଜଗତ୍। କୁଟିଲାଭୀମକର୍ମାଣସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାସ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିଷୋଲ୍ବଣାଃ
ଏମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ଏମାନେ ବାକ୍ର, ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁଁହ ଓ ବିଷରେ ପ୍ରଚୁର ।
ଦଷ୍ଟ୍ଵା ମଂଦାଂଶ୍ଚମନୁଜାନ୍କୁର୍ଯୁର୍ଭସ୍ମକ୍ଷଣାତ୍ତୁ ତେ। ତଦ୍ଦର୍ଶନାଦ୍ଭଵେନ୍ନାଶୋ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ନରାଧିପ
ଏମାନେ ଦୁର୍ବଳ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ କାମଡିଲେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତାଙ୍କୁ ଭସ୍ମ କରିଦିଅନ୍ତି; ଏମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ନାଶ ହେଇଯାଏ, ରାଜା ।
ଅହନ୍ଯହନି ଜାଯେତ କ୍ଷଯଃ ପରମଦାରୁଣଃ। ଆତ୍ମନସ୍ତୁ କ୍ଷଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଜାସ୍ସର୍ଵାସ୍ସମଂତତଃ
ପ୍ରତିଦିନ ଅତି ଭୟଙ୍କର ବିନାଶ ହେଉଥିଲା; ନିଜର ନାଶ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଲୋକ ସମସ୍ତଠାରେ ନଷ୍ଟ ହେଇଯାଇଥିଲେ ।
ଜଗ୍ମୁଃ ଶରଣ୍ଯଂ ଶରଣଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପରମେଶ୍ଵରଂ। ଇମମେଵାର୍ଥମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ମହୀପତେ
ହେ ରାଜା, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାମାନେ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଶରଣ ନେଇଗଲେ।
ଊଚୁଃ କମଲଜଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁରାଣଂ ବ୍ରହ୍ମସଂଜ୍ଞକମ୍। ପ୍ରଜା ଊଚୁଃ। ଦେଵଦେଵେଶ ଲୋକାନାଂ ପ୍ରସୂତେ ପରମେଶ୍ଵର
ପ୍ରାଚୀନ, ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି ପ୍ରଜାମାନେ କହିଲେ, 'ଦେବମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉତ୍ପତ୍ତିକର୍ତ୍ତା, ଆପଣ ହେଉଛନ୍ତି।'
ତ୍ରାହି ନସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ଭୁଜଗାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଦିନେଦିନେ ଭଯଂ ଦେଵ ପଶ୍ଯାମଃ କୃପଣା ଭୃଶମ୍
'ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାଂତ ଥିବା ଭୟଙ୍କର ସର୍ପମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ଆମେ ଦୁଃଖୀ ମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଭୟରେ ରହୁଛୁ।'
ମନୁଷ୍ଯପଶୁପକ୍ଷ୍ଯାଦି ତତ୍ସର୍ଵଂ ଭସ୍ମସାଦ୍ଭଵେତ୍। ତ୍ଵଯା ସୃଷ୍ଟିଃ କୃତା ଦେଵ କ୍ଷୀଯତେ ତୁ ଭୁଜଂଗମୈଃ
'ମନୁଷ୍ୟ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭସ୍ମ ହେଉଛନ୍ତି; ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ସୃଷ୍ଟି ସର୍ପମାନେ ଧ୍ୱଂସ କରୁଛନ୍ତି।'
ଏତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଯଦୁଚିତଂ ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ପିତାମହ। ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ଅହଂ ରକ୍ଷାଂ ଵିଧାସ୍ଯାମି ଭଵତୀନାଂ ନ ସଂଶଯଃ
'ଏହା ଜାଣି, ଯାହା ଉଚିତ ତାହା କରନ୍ତୁ, ହେ ପିତାମହ।' ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, 'ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବି।'
ଵ୍ରଜଧ୍ଵଂ ସ୍ଵନିକେତାନି ନୀରୁଜୋ ଗତସାଧ୍ଵସାଃ। ଏଵମୁକ୍ତେ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଣାଽଵ୍ଯକ୍ତମୂର୍ତିନା
'ତୁମମାନେ ନିଜ ଘରକୁ ଯାଅ, ରୋଗ ଓ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ।' ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ପାଇ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା—
ଆଜଗ୍ମୁଃ ପରମପ୍ରୀତାଃ ସ୍ତୁତ୍ଵା ଚୈଵ ସ୍ଵଯଂଭୁଵମ୍। ପ୍ରଯାତାସୁ ପ୍ରଜାସ୍ଵେଵଂ ତାନାହୂଯ ଭୁଜଂଗମାନ୍
—ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ବହୁତ ଖୁସିରେ ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ। ପ୍ରଜାମାନେ ଚାଲିଗଲାପରେ, ସେ ସର୍ପମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ଶଶାପ ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵାସୁକିପ୍ରମୁଖାଂସ୍ତଦା। ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ଅହନ୍ଯହନି ଭୂତାନି ଭକ୍ଷ୍ଯଂତେ ଵୈ ଦୁରାତ୍ମଭିଃ
ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବାସୁକି ଆଦି ସର୍ପମାନେଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, 'ପ୍ରତିଦିନ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଖାଇଦେଉଛନ୍ତି।'