ଭୂମେଃ ପଦତ୍ରଯାର୍ଥିତ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜେନାନେନ ମେ କୃତମ୍। ଏତାଵତା ତ୍ଵଯଂ ଚାର୍ଥୀ ମଯାପ୍ଯସ୍ଯ କୃତେ ଭଵାନ୍
'ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୋ ପାଖରେ ତିନି ପଦ ଜମି ଚାହିଲେ, ଏବଂ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିଛି।'
ଦନୁପୁତ୍ରୋ ଯାଚିତୋସି ଵରମେତତ୍ପ୍ରଦୀଯତାମ୍। ବାଷ୍କଲିରୁଵାଚ। ପଦତ୍ରଯଂ ଵାମନାଯ ଦେଵରାଜ ପ୍ରତୀଚ୍ଛ ମେ
'ଦାନୁର ପୁତ୍ର, ଆପଣଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି, ଏହି ଦାନ ଦିଅନ୍ତୁ।' ବାସ୍କଲି କହିଲେ, 'ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା, ମୋ ପକ୍ଷରୁ ବାମନଙ୍କୁ ତିନି ପଦ ଜମି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।'
ତତ୍ର ତ୍ଵଂ ସୁଚିରଂ କାଲଂ ସୁଖୀ ସୁରପତେ ଵସ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ବାଷ୍କଲିନା ଵାମନାଯ ପଦତ୍ରଯମ୍
'ଏଠାରେ ଆପଣ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଆନନ୍ଦରେ ବସନ୍ତୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ।' ବାସ୍କଲି ଏଭଳି କହି ବାମନଙ୍କୁ ତିନି ପଦ ଜମି ଦେଲେ।
ତୋଯପୂର୍ଵଂ ତଦା ଦତ୍ତଂ ପ୍ରୀଯତାଂ ମେ ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍। ଦତ୍ତେ ତୁ ଦାନଵେଂଦ୍ରେଣ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରୂପଂ ଚ ଵାମନମ୍
ତାପରେ ଜଳ ଦେଇ ଦାନ ଦିଆଯିଲା; ମୋ ପ୍ରତି ହରି ନିଜେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ। ଦାନବରାଜ ଦାନ ଦେଇବା ପରେ, ହରି ବାମନ ରୂପ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ହରିରାଚକ୍ରମେ ଲୋକାନ୍ଦେଵାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା। ଯଜ୍ଞପର୍ଵତମାସାଦ୍ଯ ଗତ୍ଵା ଚୈଵ ଉଦଙ୍ମୁଖଃ
ହରି ଦେବତାମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ତିନି ପଦରେ ଅଟକିଲେ। ଯଜ୍ଞ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଯାଇଲେ।
ଦେଵସ୍ଯ ଵାମଚରଣେ ନିଵିଷ୍ଟୋ ଦାନଵାଲଯଃ। ତତ୍ର କ୍ରମଂ ସ ପ୍ରଥମଂ ଦଦୌ ସୂର୍ଯେ ଜଗତ୍ପତିଃ
ଦେବତାଙ୍କ ବାମ ପାଦ ତଳେ ଦାନବମାନଙ୍କ ନିବାସ ରହିଗଲା। ସେଠାରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ନାଥ ପ୍ରଥମ ପଦ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ଦେଲେ।
ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଚ ଧ୍ରୁଵେ ଦେଵସ୍ତୃତୀଯେନ ଚ ପାର୍ଥିଵ। ବ୍ରହ୍ମାଂଡସ୍ତାଡିତସ୍ତେନ ଦେଵେନାଦ୍ଭୁତକର୍ମଣା
ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦ ଧ୍ରୁବ ଉପରେ ଦେଲେ, ତୃତୀୟ ପଦରେ, ରାଜା, ଏହି ଦେବତା ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଅଂଗୁଷ୍ଠାଗ୍ରେଣ ଭିନ୍ନେଂଡେ ଜଲଂ ଭୂରି ଵିନିଃସୃତମ୍। ପ୍ଲାଵଯିତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଲୋକାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଲୋକାନନୁକ୍ରମାତ୍
ପାଦଠାର ଆଗୁଁଠିର ଟିପରୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଭେଦି ଅନେକ ଜଳ ବାହାରିଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକ, ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ସହିତ, ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମେ ବୁଡ଼ିଗଲା।
ଧ୍ରୁଵସ୍ଥାନଂ ସୂର୍ଯଲୋକଂ ପ୍ଲାଵ୍ଯ ତଂ ଯଜ୍ଞପର୍ଵତମ୍। ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ପୁଷ୍କରଂ ଧାରା ଧୌତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁପଦାନି ସା
ଧ୍ରୁବ ନିବାସ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକ ଓ ସେଠି ଥିବା ଯଜ୍ଞ ପର୍ବତକୁ ବୁଡ଼ାଇ, ସେଇ ଧାରା ପୁଷ୍କରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା, ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନକୁ ଧୁଇଦେଲା।
ପଦାନି ଯାନି ଜାତାନି ଵୈଷ୍ଣଵାନି ଧରାତଲେ। ତତ୍ରାଶ୍ରମେ ତୁ ଯୋ ଗତ୍ଵା ସ୍ନାନଂ ଵାପ୍ଯାଂ ସମାଚରେତ୍
ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଯେଉଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଦେଖାଦେଲା, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବୈଷ୍ଣବ ପଦଚିହ୍ନ କୁହାଯାଏ। ଯିଏ ସେଠି ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, ପୋଖରୀରେ ସ୍ନାନ କରେ,
ଅଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ତସ୍ଯ ଦର୍ଶନାଦେଵ ଜାଯତେ। ଏକଵିଂଶଗଣୋପେତୋ ଵୈକୁଂଠେ ଵାସମାପ୍ନୁଯାତ୍
ସେ ମାନେ କେବଳ ଦର୍ଶନ କରି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇଥାଏ, ଏବଂ ଏକୋଇଶି ଗୋଷ୍ଠୀ ସହିତ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ବାସ ଲାଭ କରେ।
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵିପୁଲାନ୍ଭୋଗାନ୍କଲ୍ପାନାଂ ତୁ ଶତତ୍ରଯମ୍। ତଦଂତେ ଜାଯତେ ରାଜା ସାର୍ଵଭୌମଃ କ୍ଷିତାଵିହ
ତିନି ଶତ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିପୁଳ ଭୋଗ ଭୋଗି, ତାପରେ ସେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ସାର୍ବଭୌମ ରାଜା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ତୋଯଧାରା ତୁ ସା ଭୀଷ୍ମ ଅଂଗୁଷ୍ଠାଗ୍ରାଦ୍ଵିନିଃସୃତା। ନଦୀ ସା ଵୈଷ୍ଣଵୀ ପ୍ରୋକ୍ତା ଵିଷ୍ଣୁପାଦସମୁଦ୍ଭଵା
ଭୀଷ୍ମ, ଏହି ଜଳଧାରା ଯାହା ପାଦଠାର ଆଗୁଁଠିରୁ ବାହାରିଲା, ସେହି ନଦୀକୁ ବୈଷ୍ଣବୀ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ଅନେନ କାରଣେନାଭୂଦ୍ଗଂଗା ଵିଷ୍ଣୁପଦୀ ନୃପ। ଯଯା ସର୍ଵମିଦଂ ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍
ଏହି କାରଣରୁ, ରାଜା, ଗଙ୍ଗା ବିଷ୍ଣୁପଦୀ ହେଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ, ଚଳାଚଳ ସହିତ, ଭରିଗଲା।
ଅଂଗୁଷ୍ଠାଗ୍ରକ୍ଷତାଦଂଡାଦ୍ଯତ୍ପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ଜଲଂ ଶୁଭମ୍। ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦେଵନଦୀତ୍ଵଂ ତୁ ଯାତୁ ଵିଷ୍ଣୁପଦୀ ନଦୀ
ପାଦଠାର ଆଗୁଁଠିର ଆଘାତରୁ ଯେଉଁ ଶୁଭ୍ର ଜଳ ପ୍ରବେଶ କଲା, ସେହି ଜଳ ଦେବୀ ନଦୀ ହେବାର ସମ୍ମାନ ପାଇଲା ଓ ବିଷ୍ଣୁପଦୀ ନଦୀ ହେଲା।
ଦେଵନଦ୍ଯା ତଯା ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମାଂଡଂ ସଚରାଚରମ୍। ଵିଭୂତିଭିର୍ମହାଭାଗ ସର୍ଵାନୁଗ୍ରହକାମ୍ଯଯା
ସେଇ ଦେବୀ ନଦୀ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ, ଚଳାଚଳ ସହିତ, ଭରିଗଲା, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ କୃପା କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ।
ସ ବାଷ୍କଲିର୍ଵାମନେନ ଉକ୍ତଃ ପୂରଯ ମେ କ୍ରମାନ୍। ଅଧୋମୁଖସ୍ତଦା ଜାତ ଉତ୍ତରଂ ନାସ୍ଯ ଵିଂଦତି
ବାଷ୍କଲିଙ୍କୁ ବାମନ ଦେବ କହିଲେ, "ମୋର ପାଦଗୁଡିକୁ ପୂରଣ କର।" ଏହା ଶୁଣି ବାଷ୍କଲି ନିଜେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ଏବଂ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ।
ମୌନୀଭୂତଂ ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁରୋଧା ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ସ୍ଵାଭାଵିକୀ ଦାନଶକ୍ତିର୍ନ ତୁ ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଵଯଂ କ୍ଷମାଃ
ତାଙ୍କୁ ନିରବ ଦେଖି ପୁରୋହିତ କହିଲେ, "ଦାନ ଦେବାର ଶକ୍ତି ସ୍ବାଭାବିକ, ଆମେ ଏହା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବା ନୁହେଁ।"
ଯାଵତୀଯଂ ଧରା ଦେଵ ସା ଦତ୍ତାନେନ ତେ ପ୍ରଭୋ। ଉକ୍ତୋ ବାଷ୍କଲିନା ଵିଷ୍ଣୁର୍ଯାଵନ୍ମାତ୍ରା ଵସୁଂଧରା
ବାଷ୍କଲି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ, "ପ୍ରଭୁ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପୃଥିବୀ ଅଛି, ସେତିକି ତୁମକୁ ଦାନ ଦିଆଯାଇଛି।"
ଯା ସୃଷ୍ଟା ଭଵତା ପୂର୍ଵଂ ସା ମଯା ନ ଚ ଗୋପିତା। ଅଲ୍ପାଭୂମିର୍ଭଵାନ୍ଦୀର୍ଘୋ ନ ତୁ ସୃଷ୍ଟେରହଂ କ୍ଷମଃ
"ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ଯେଉଁଠି ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ମୁଁ ତାହାକୁ ଚିହ୍ନି ରଖିନି। ଭୂମି ଅତି ଛୋଟ, ତୁମେ ବଡ଼, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏହାକୁ ଆଉ ବଢ଼ାଇପାରିବି ନାହିଁ।"
ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତିଃ ପ୍ରଭଵତି ପ୍ରଭୋସ୍ତେ ଦେଵ ସର୍ଵଦା। ନିରୁତ୍ତରସ୍ତଦା ଵିଷ୍ଣୁର୍ମତ୍ଵା ତଂ ସତ୍ଯଵାଦିନମ୍
"ପ୍ରଭୁ, ଇଚ୍ଛା ଶକ୍ତି ସଦା ତୁମରେ ଅଛି।" ଏହା ଭାବି ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ସତ୍ୟ କଥା କହୁଥିବା ବୋଲି ଜାଣି, କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ।
ବ୍ରୂହି ଦାନଵମୁଖ୍ଯ ତ୍ଵଂ କଂ ତେ କାମଂ କରୋମ୍ଯହମ୍। ମମ ହସ୍ତଗତଂ ତୋଯଂ ତ୍ଵଯା ଦତ୍ତଂ ତୁ ଦାନଵ
"ଦାନବ ମୁଖ୍ୟ, କହ, କେଉଁ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି? ମୋ ହାତରେ ଥିବା ଜଳ ତୁମେ ଦାନ କରିଥିଲା।"
ତେନ ତ୍ଵଂ ଵରଯୋଗ୍ଯୋସି ଵରାଣାଂ ଭାଜନଂ ଶୁଭଂ। ଦାସ୍ଯେହଂ ଭଵତଃ କାମମର୍ଥୀଯେନ ଵୃଣୁଷ୍ଵ ହ
"ଏହିପରି, ତୁମେ ଏକ ଭଲ ଦାନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଭଲ ଭାଗ୍ୟ ରହିଛି। ମୁଁ ଏଠାରେ ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି—ଯାହା ଚାହିଁଛ, ମାଗ।"
ଵିଜ୍ଞପ୍ତୋ ହି ତଦା ତେନ ଦେଵଦେଵୋ ଜନାର୍ଦନଃ। ଭକ୍ତିଂ ଵୃଣୋମି ଦେଵେଶ ତ୍ଵଦ୍ଧସ୍ତାନ୍ମରଣଂ ହି ମେ
ତାହାପରେ ଦେବଦେବ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ସେ ଅନୁରୋଧ କଲେ, "ଦେବେଶ, ମୁଁ ଭକ୍ତି ଚାହୁଁଛି; ମୋର ମୃତ୍ୟୁ କେବଳ ତୁମ ହାତରେ ହେଉ।"
ଵ୍ରଜାମି ଶ୍ଵେତଦ୍ଵୀପଂ ତେ ଦୁର୍ଲଭଂ ତୁ ତପସ୍ଵିନାମ୍। ଆହୈଵମୁକ୍ତେ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଂ ତିଷ୍ଠସ୍ଵୈଵ ଯୁଗାଂତରମ୍
"ମୁଁ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପକୁ ଯିବି, ଯାହା ତପସ୍ବୀମାନେ ପାଇବାକୁ ଅତି କଷ୍ଟ।" ଏହିପରି କହିବା ପରେ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ସେଠାରେ ଯୁଗ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୁହ।"
ଵାରାହରୂପୀ ଯଦାହଂ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମି ଧରାତଲମ୍। ତଦା ହନିଷ୍ଯେହଂ ତ୍ଵାଂ ତୁ ମଦଗ୍ରେ ଚ ଯଦୈଷ୍ଯସି
"ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ବରାହ ରୂପେ ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଆସିବା ପରି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ହତ୍ୟା କରିବି।"
ଉକ୍ତୋଥ ଦାନଵସ୍ତେନ ଅପାସର୍ପ୍ପତ୍ତଦଗ୍ରତଃ। ଵାମନେନ ସମାକ୍ରାଂତାଃ ସର୍ଵେ ଲୋକାସ୍ତଦା ନୃପ
ଏପରି କହିବା ପରେ ଦାନବ ସେଠାରୁ ଦୂରେ ଚାଲିଗଲା; ତାପରେ ବାମନ ଦେବ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଆବରଣ କଲେ, ରାଜା।
ଅସୁରୈସ୍ତୈସ୍ତଦା ତ୍ଯକ୍ତଂ ଦେଵାନାଂ ସତ୍ଯଭାଷଣମ୍। ଦେଵୋ ହୃତ୍ଵା ତୁ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଜଗାମାଦର୍ଶନଂ ଵିଭୁଃ
ସେଇ ଅସୁରମାନେ ଛାଡିଦେଲା ପରେ, ଦେବମାନେର ସତ୍ୟ କଥା ସ୍ଥିର ହେଲା; ଏବଂ ପ୍ରଭୁ ତିନି ଲୋକକୁ ଅପହରଣ କରି, ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ପାତାଲନିଲଯଶ୍ଚାପି ସୁଖମାସ୍ତେ ସ ବାଷ୍କଲି। ଶକ୍ରୋପି ପାଲଯାମାସ ଵିପଶ୍ଚିଦ୍ଭୁଵନତ୍ରଯମ୍
ବାଷ୍କଲି ପାତାଳରେ ରହି ସୁଖରେ ବସିଲେ; ଶକ୍ର ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୋଇ ତିନି ଲୋକକୁ ରକ୍ଷା କଲେ।
ଅଯଂ ତ୍ରୈଵିକ୍ରମୋ ନାମ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋ ଜଗଦ୍ଗୁରୋଃ। ଗଂଗାସଂଭଵସଂଯୁକ୍ତସ୍ସର୍ଵକଲ୍ମଷନାଶନଃ
ଏହି ଜଗତ୍ଗୁରୁଙ୍କର ତ୍ରୈବିକ୍ରମ ନାମକ ପ୍ରକଟ ରୂପ, ଗଙ୍ଗା ଉତ୍ପତ୍ତି ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ।