ପ୍ରତିଦାସ୍ଯାମି ଦେଵେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦଃ କ୍ରିଯତାଂ ହି ମେ। ଏତାଵଦୁକ୍ତେ ଵଚନେ ତଦା ବାଷ୍କଲିନା ନୃପ
ମୁଁ ଏହା ପୁନି ଦେଇଦେବି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା, ଆପଣ ମୋତେ କୃପା କରନ୍ତୁ। ବାଷ୍କଳି ଏପରି କହିଲେ, ରାଜା।
ପୁରୋଧାସ୍ତୂଶନା ପ୍ରାହ ଦାନଵେଂଦ୍ରଂ ତଦା ଵଚଃ। ଭଵାନ୍ରାଜା ଦାନଵେଂଦ୍ର ଐଶ୍ଵର୍ଯେଷ୍ଟଵିଧେ ସ୍ଥିତଃ
ତାପରେ ପୁରୋହିତ ଉଶନା ଦାନବମାନଙ୍କର ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଦାନବମାନଙ୍କର ରାଜା, ଆପଣ ଏଇ ରାଜ୍ୟ ଯଜ୍ଞରେ ଅବିଚଳ ଅଛନ୍ତି।'
ଯୁକ୍ତାଯୁକ୍ତଂ ନ ଜାନାସି ଦେଯଂ କସ୍ଯ ମଯା କ୍ଵଚିତ୍। ମଂତ୍ରିଭିଃ ସୁସମାଲୋଚ୍ଯ ଯୁକ୍ତାଯୁକ୍ତଂ ପରୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ 1.30.
କଣ ଠିକ୍ କି ଭୁଲ, କାହାକୁ କଣ ଦେବା ଉଚିତ୍, ଏହି ବିଷୟରେ ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଭଲଭାବେ ଆଲୋଚନା କରି, ଯାହା ଉଚିତ୍ ଓ ଅନୁଚିତ୍ ତାହା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ଦରକାର।
ପ୍ରାପ୍ତଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯରାଜ୍ଯତ୍ଵଂ ଜିତ୍ଵା ଦେଵାନ୍ସଵାସଵାନ୍। ଵାକ୍ଯସ୍ଯାସ୍ଯାଵସାନେଵ ଭଵାନ୍ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତି ବଂଧନଂ
ଆପଣ ଦେବମାନେ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜିତି, ତିନି ଲୋକର ରାଜ୍ୟ ପାଇଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏହି କଥା ସେଷ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ଆପଣ ବନ୍ଧନରେ ପଡିଯିବେ।
ଯ ଏଷ ଵାମନୋ ରାଜନ୍ଵିଷ୍ଣୁରେଵ ସନାତନଃ। ନାସ୍ଯ ଵୈ ଭଵତା ଦେଯଂ ପିତା ତେ ଘାତିତଃ ସ୍ଵଯଂ
ଏହି ବାମନ, ରାଜା, ପ୍ରକୃତରେ ସନାତନ ବିଷ୍ଣୁ। ଆପଣ ତାଙ୍କୁ କିଛି ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଆପଣଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ସେ ନିଜେ ମାରିଥିଲେ।
ଅଯଂ ତେ ପିତୃହା ପ୍ରାପ୍ତୋ ମାତୃହା ବଂଧୁଘାତକଃ। ଵଂଶୋଚ୍ଛେଦକରସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଭୂତଶ୍ଚୈଵ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏହି ଯିଏ ଆସିଛନ୍ତି, ସେ ଆପଣଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ମାରିଛନ୍ତି, ମାଆଙ୍କୁ ମାରିଛନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଛନ୍ତି; ସେ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରିଛନ୍ତି, ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରିବେ।
ନ ଚୈଷ ଧର୍ମଂ ଜାନାତି ଶକ୍ରାଦୀନାଂ ହିତେ ରତଃ। ମାଯାଵିନା ଦାନଵା ଯେ ମାଯଯା ଯେନ ନିର୍ଜିତାଃ
ସେ ଧର୍ମ କୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ଶକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କ ଭଲରେ ଲାଗିଛନ୍ତି। ସେ ଏକ ମାୟାବୀ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନେ ମାୟାରେ ପଡି ହାରିଯାଇଛନ୍ତି।
ମାଯଯା ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ରୂପଂ ଵାମନଂ ଚ ପ୍ରଦର୍ଶିତମ୍। ଅତ୍ର କିଂ ବହୁନୋକ୍ତେନ ନାସ୍ଯ ଦେଯଂ ତୁ କିଂଚନ
ସେ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଓ ବାମନ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଅଧିକ କଥା କହିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ତାଙ୍କୁ କିଛି ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ମକ୍ଷିକାପାଦମାତ୍ରଂ ତୁ ଭୂମିରସ୍ଯ ପ୍ରତିଗ୍ରହଃ। ଵିନାଶମେଷ୍ଯସି କ୍ଷିପ୍ରଂ ସତ୍ଯଂସତ୍ଯଂ ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍
ଯଦି ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ମକ୍ଷିକାର ପାଦ ମାତ୍ର ଜମି ମଧ୍ୟ ଦେଇଦେବେ, ତେବେ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହେଇଯିବେ—ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ମୁଁ ଶୁଣିଛି।
ଗୁରୁଣାପ୍ଯେଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଭୂଯୋ ଵାକ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍। ଧର୍ମାର୍ଥିନା ମଯା ସର୍ଵଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ ଗୁରୋ ତ୍ଵିଦମ୍
ଗୁରୁ ଏପରି କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପୁଣି କହିଲେ, 'ଧର୍ମ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହା ସବୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛି, ଗୁରୁ।'
ପ୍ରତିଜ୍ଞାପାଲନଂ କାର୍ଯଂ ସତାଂ ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ। ଯଦ୍ଯେଷ ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ନାସ୍ତି ଧନ୍ଯତରୋ ମଯା
ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍; ଏହା ସଦ୍ଗୁଣୀମାନେଙ୍କର ଚିରନ୍ତନ ଧର୍ମ। ଯଦି ଏହିଁ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ତେବେ ମୋତେ ଠାରୁ ଧନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।
ଗୃହ୍ଯ ପ୍ରତିଗ୍ରହଂ ମତ୍ତୋ ଯଦି ଦେଵାନ୍ବୁଭୂଷତି। ଭୂଯୋପି ଧନ୍ଯତାଂ ନୀତୋ ଦେଵେନାନେନ ଵୈ ଗୁରୋ
ଯଦି ସେ ମୋ ପାଖରୁ କିଛି ନେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ, ତେବେ ଏହି ଭଗବାନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଆଉ ଅଧିକ ଧନ୍ୟ ହେଉଛି, ଗୁରୁ।
ଯଂ ଯୋଗିନୋ ଧ୍ଯାନଯୁକ୍ତା ଧ୍ଯାଯମାନା ହି ଦର୍ଶନମ୍। ନ ଲଭଂତେ ତଥା ଵିପ୍ରାସ୍ସୋଯଂ ଦୃଷ୍ଟୋ ମଯାଦ୍ଯ ଵୈ
ଯାହାକୁ ଯୋଗୀମାନେ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗି ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଠିପାଇଁ ମୁଁ ଆଜି ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛି।
ଦାନାନି ଯେ ପ୍ରଯଚ୍ଛଂତି ସକୁଶୋଦକପାଣିନା। ପ୍ରୀଯତାଂ ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁଃ ପରମାତ୍ମା ସନାତନଃ
ଯେମାନେ କୁଶ ଓ ପାଣି ହାତରେ ଧରି ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ପରମାତ୍ମା, ସନାତନ, ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।
ଏଵମୁକ୍ତେ ତୁ ଵଚନେ ଅପଵର୍ଗସ୍ଯ ଭାଗିନଃ। ଯଦତ୍ର କାର୍ଯକରଣେ ଵିକଲ୍ପୋ ମେ ବଭୂଵ ହ
ଏପରି କଥା କହିବା ପରେ, ମୋ ମନରେ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ, ଏଠାରେ କଣ କରିବି ତାହା ନେଇ ସନ୍ଦେହ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ଉପଦିଷ୍ଟୋସ୍ମି ଭଵତା ବାଲତ୍ଵେ ଚାଵଧାରିତମ୍। ଶତ୍ରାଵପି ଗୃହାଯାତେ ମାସ୍ତ୍ଵଦେଯଂ ତୁ କିଂଚନ
ଆପଣ ମୋତେ ଶିଖାଇଛନ୍ତି, ଏହା ଛୁଆଁବେଳୁ ଠାରୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଛି: ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ଘରକୁ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କୁ କିଛି ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଏତଦେଵ ଵିଚିଂତ୍ଯାହଂ ପ୍ରାଣାନପି ସ୍ଵକାନ୍ଗୁରୋ। ଵାମନସ୍ଯ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ଶକ୍ରସ୍ଯାପି ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍
ଏହି କଥା ଭାବି, ମୁଁ କହୁଛି, ଗୁରୁ, ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ମୋ ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ଦେଇଦେବି; ବାମନଙ୍କୁ ମୁଁ ଶକ୍ରଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ଦେଇଦେବି।
ଅପୀଡାକାରି ଯଦ୍ଦାନଂ ତଦ୍ଦାନମିହ ଦୀଯତେ। ପୀଡାକାରି ଚ ଯଦ୍ଦାନଂ ତଦ୍ଦାନଂ ସମଲଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଯେ ଦାନ କାହାକୁ କଷ୍ଟ ଦେଉନାହିଁ, ସେଇ ଦାନ ସତ୍ୟ ଦାନ; ଯେ ଦାନ କଷ୍ଟ ଦେଉଛି, ସେ ଦାନ ଦୁଷିତ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଗୁରୁସ୍ତତ୍ର ତ୍ରପଯାଧୋମୁଖଃ ସ୍ଥିତଃ। ବାଷ୍କଲିରୁଵାଚ। ଅର୍ଥିତା ଭଵତୋ ଦେଵ ଦେଯା ସର୍ଵା ଧରା ମଯା
ଏହା ଶୁଣି ବାସ୍କଲିଙ୍କ ଗୁରୁ ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଉଭା ରହିଲେ। ବାସ୍କଲି କହିଲେ, 'ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଯେତେବେଳେ ଚାହିଲେ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଦେବି।'
ତ୍ରପାକରଂ ଭଵେନ୍ମହ୍ଯଂ ଯଦସ୍ଯ ଭୂପଦତ୍ରଯମ୍। ଇଂଦ୍ର ଉଵାଚ। ସତ୍ଯମେତଦ୍ଦାନଵେନ୍ଦ୍ର ଯଦୁକ୍ତଂ ଭଵତା ହି ମେ
'ମୋତେ ଲଜ୍ଜା ହେବ ଯଦି କେବଳ ତିନି ପଦ ଜମି ଦିଅଯିବ।' ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, 'ଦାନବରାଜ, ଆପଣ ଯେଉଁ କଥା କହିଛନ୍ତି, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ।'
ଭୂମେଃ ପଦତ୍ରଯାର୍ଥିତ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜେନାନେନ ମେ କୃତମ୍। ଏତାଵତା ତ୍ଵଯଂ ଚାର୍ଥୀ ମଯାପ୍ଯସ୍ଯ କୃତେ ଭଵାନ୍
'ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୋ ପାଖରେ ତିନି ପଦ ଜମି ଚାହିଲେ, ଏବଂ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିଛି।'
ଦନୁପୁତ୍ରୋ ଯାଚିତୋସି ଵରମେତତ୍ପ୍ରଦୀଯତାମ୍। ବାଷ୍କଲିରୁଵାଚ। ପଦତ୍ରଯଂ ଵାମନାଯ ଦେଵରାଜ ପ୍ରତୀଚ୍ଛ ମେ
'ଦାନୁର ପୁତ୍ର, ଆପଣଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି, ଏହି ଦାନ ଦିଅନ୍ତୁ।' ବାସ୍କଲି କହିଲେ, 'ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା, ମୋ ପକ୍ଷରୁ ବାମନଙ୍କୁ ତିନି ପଦ ଜମି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।'
ତତ୍ର ତ୍ଵଂ ସୁଚିରଂ କାଲଂ ସୁଖୀ ସୁରପତେ ଵସ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ବାଷ୍କଲିନା ଵାମନାଯ ପଦତ୍ରଯମ୍
'ଏଠାରେ ଆପଣ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଆନନ୍ଦରେ ବସନ୍ତୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ।' ବାସ୍କଲି ଏଭଳି କହି ବାମନଙ୍କୁ ତିନି ପଦ ଜମି ଦେଲେ।
ତୋଯପୂର୍ଵଂ ତଦା ଦତ୍ତଂ ପ୍ରୀଯତାଂ ମେ ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍। ଦତ୍ତେ ତୁ ଦାନଵେଂଦ୍ରେଣ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରୂପଂ ଚ ଵାମନମ୍
ତାପରେ ଜଳ ଦେଇ ଦାନ ଦିଆଯିଲା; ମୋ ପ୍ରତି ହରି ନିଜେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ। ଦାନବରାଜ ଦାନ ଦେଇବା ପରେ, ହରି ବାମନ ରୂପ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ହରିରାଚକ୍ରମେ ଲୋକାନ୍ଦେଵାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା। ଯଜ୍ଞପର୍ଵତମାସାଦ୍ଯ ଗତ୍ଵା ଚୈଵ ଉଦଙ୍ମୁଖଃ
ହରି ଦେବତାମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ତିନି ପଦରେ ଅଟକିଲେ। ଯଜ୍ଞ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଯାଇଲେ।
ଦେଵସ୍ଯ ଵାମଚରଣେ ନିଵିଷ୍ଟୋ ଦାନଵାଲଯଃ। ତତ୍ର କ୍ରମଂ ସ ପ୍ରଥମଂ ଦଦୌ ସୂର୍ଯେ ଜଗତ୍ପତିଃ
ଦେବତାଙ୍କ ବାମ ପାଦ ତଳେ ଦାନବମାନଙ୍କ ନିବାସ ରହିଗଲା। ସେଠାରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ନାଥ ପ୍ରଥମ ପଦ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ଦେଲେ।
ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଚ ଧ୍ରୁଵେ ଦେଵସ୍ତୃତୀଯେନ ଚ ପାର୍ଥିଵ। ବ୍ରହ୍ମାଂଡସ୍ତାଡିତସ୍ତେନ ଦେଵେନାଦ୍ଭୁତକର୍ମଣା
ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦ ଧ୍ରୁବ ଉପରେ ଦେଲେ, ତୃତୀୟ ପଦରେ, ରାଜା, ଏହି ଦେବତା ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଅଂଗୁଷ୍ଠାଗ୍ରେଣ ଭିନ୍ନେଂଡେ ଜଲଂ ଭୂରି ଵିନିଃସୃତମ୍। ପ୍ଲାଵଯିତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଲୋକାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଲୋକାନନୁକ୍ରମାତ୍
ପାଦଠାର ଆଗୁଁଠିର ଟିପରୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଭେଦି ଅନେକ ଜଳ ବାହାରିଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକ, ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ସହିତ, ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମେ ବୁଡ଼ିଗଲା।
ଧ୍ରୁଵସ୍ଥାନଂ ସୂର୍ଯଲୋକଂ ପ୍ଲାଵ୍ଯ ତଂ ଯଜ୍ଞପର୍ଵତମ୍। ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ପୁଷ୍କରଂ ଧାରା ଧୌତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁପଦାନି ସା
ଧ୍ରୁବ ନିବାସ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକ ଓ ସେଠି ଥିବା ଯଜ୍ଞ ପର୍ବତକୁ ବୁଡ଼ାଇ, ସେଇ ଧାରା ପୁଷ୍କରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା, ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନକୁ ଧୁଇଦେଲା।
ପଦାନି ଯାନି ଜାତାନି ଵୈଷ୍ଣଵାନି ଧରାତଲେ। ତତ୍ରାଶ୍ରମେ ତୁ ଯୋ ଗତ୍ଵା ସ୍ନାନଂ ଵାପ୍ଯାଂ ସମାଚରେତ୍
ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଯେଉଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଦେଖାଦେଲା, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବୈଷ୍ଣବ ପଦଚିହ୍ନ କୁହାଯାଏ। ଯିଏ ସେଠି ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, ପୋଖରୀରେ ସ୍ନାନ କରେ,