ଵଜ୍ରପାଣିନମାଯାଂତମୈରାଵଣଶିରୋଗତମ୍। ସଂଗ୍ରାମଭୂମୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵାଂ ସର୍ଵେ ନଶ୍ଯଂତି ଦାନଵାଃ
ବଜ୍ରଧାରୀ ତୁମେ ଏଇରାବତର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ବସି, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେଖିଲେ, ସମସ୍ତ ଦାନବ ଭୟରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଯେ ତ୍ଵଯା ଵିଜିତାଃ ପୂର୍ଵଂ ଦାନଵା ବଲଵତ୍ତରାଃ। ସହସ୍ରାଂଶେନ ତତ୍ତୁଲ୍ଯୋ ନ ଭଵାମି କଥଂଚନ
ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ଯେଉଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନେକୁ ଜିତିଛ, ତାଙ୍କର ଏକ ହଜାର ଅଂଶ ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ମୋତେ ନାହିଁ।
ଏଵଂଵିଧୋଽସି ଦେଵେଂଦ୍ର ମମ କା ଗଣନା ଭଵେତ୍। ମାଂ ସମୁଦ୍ଧର୍ତୁକାମେନ ତ୍ଵଯୈଵାଗମନଂ କୃତମ୍
ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତୁମେ, ମୋ ଗଣନା କଣ? ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ।
କରିଷ୍ଯାମି ନ ସଂଦେହୋ ଦାସ୍ଯେ ପ୍ରାଣାନପି ଧ୍ରୁଵମ୍। କିମର୍ଥଂ ଦେଵରାଜୋକ୍ତା ଭୂମିରେଷା ତ୍ଵଯା ହି ମେ
ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଏହା କରିବି, ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ଦେଇଦେବି। କିଏଁକି ଦେବରାଜ, ଏହି ଭୂମି ବିଷୟରେ ମୋତେ କହିଲେ?
ଇମେ ଦାରାଃ ସୁତା ଗାଵୋ ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଦ୍ଵିଦ୍ଯତେ ଵସୁ। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯରାଜ୍ଯମଖିଲଂ ଵିପ୍ରସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍
ଏହି ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ, ଗାଈ ଓ ଅନ୍ୟ ଯେଉଁ ସମ୍ପତ୍ତି ଅଛି, ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକର ରାଜ୍ୟ—ଏହା ସବୁ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଅ।
ଅପକୀର୍ତିର୍ଭଵେନ୍ମହ୍ଯଂ ପୂର୍ଵେଷାଂ ଚ ନ ସଂଶଯଃ। ଗୃହାଯାତସ୍ଯ ଶକ୍ରସ୍ଯ ଦତ୍ତଂ ବାଷ୍କଲିନା ନ ତୁ
ମୋ ଘରକୁ ଆସିଥିବା ଶକ୍ରଙ୍କୁ ବାଷ୍କଲି ଦାନ ଦେଲେ, ମୁଁ ଦେଲିନି—ଏହା ହେଲେ ନିଶ୍ଚିତ ମୋ ଓ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କର ଅପମାନ।
ଅନ୍ଯୋପି ଯୋର୍ଥୀ ମେ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସମେ ପ୍ରିଯତରଃ ସଦା। ଭଵାନତ୍ର ଵିଶେଷେଣ ଵିଚାରଂ ମା କୃଥାଃ କ୍ଵଚିତ୍
ଅନ୍ୟ କେହି ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଲେ, ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ପ୍ରିୟ; କିନ୍ତୁ ବିଶେଷ କରି ତୁମେ, କେବେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ।
ବୃହତ୍ତ୍ରପା ମେ ଦେଵେଂଦ୍ର ଯଦ୍ଭୂମେସ୍ତୁ ପଦତ୍ରଯମ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଵିଶେଷେଣ ପ୍ରାର୍ଥିତଂ ତୁ ତ୍ଵଯା ଵିଭୋ
ଦେବେନ୍ଦ୍ର, ଏହି ତିନି ପଦ ଭୂମି ପାଇଁ ମୋତେ ବଡ଼ ଲଜ୍ଜା ଲାଗୁଛି; ଏହା ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଭାବେ ତୁମେ ଚାହିଁଥିଲ।
ଦାସ୍ଯେ ଗ୍ରାମଵରାନସ୍ଯ ଭଵତସ୍ତୁ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍। ଅଶ୍ଵାନ୍ଗଜାନ୍ଭୂମିଧନଂ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚୋଦ୍ଭିନ୍ନଚୂଚୁକାଃ
ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗ୍ରାମ ଦେଇଦେବି, ତୁମ ପାଇଁ ସ୍ବର୍ଗ ଦେଇଦେବି; ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ଜମି, ଧନ ଓ ଉଚ୍ଚସ୍ଥନୀ ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ।
ଯାସାଂ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ଵୃଦ୍ଧୋପି ତରୁଣାଯତେ। ତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଵସୁଧାଂ ଚୈତାଂ ଵାମନସ୍ଯ ପ୍ରତିଗ୍ରହମ୍
ଯାହାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ବୃଦ୍ଧ ମଧ୍ୟ ଯୁବକ ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ମହିଳାମାନେ ଓ ଏହି ଭୂମି, ସବୁ ବାମନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ପ୍ରତିଦାସ୍ଯାମି ଦେଵେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦଃ କ୍ରିଯତାଂ ହି ମେ। ଏତାଵଦୁକ୍ତେ ଵଚନେ ତଦା ବାଷ୍କଲିନା ନୃପ
ମୁଁ ଏହା ପୁନି ଦେଇଦେବି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା, ଆପଣ ମୋତେ କୃପା କରନ୍ତୁ। ବାଷ୍କଳି ଏପରି କହିଲେ, ରାଜା।
ପୁରୋଧାସ୍ତୂଶନା ପ୍ରାହ ଦାନଵେଂଦ୍ରଂ ତଦା ଵଚଃ। ଭଵାନ୍ରାଜା ଦାନଵେଂଦ୍ର ଐଶ୍ଵର୍ଯେଷ୍ଟଵିଧେ ସ୍ଥିତଃ
ତାପରେ ପୁରୋହିତ ଉଶନା ଦାନବମାନଙ୍କର ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଦାନବମାନଙ୍କର ରାଜା, ଆପଣ ଏଇ ରାଜ୍ୟ ଯଜ୍ଞରେ ଅବିଚଳ ଅଛନ୍ତି।'
ଯୁକ୍ତାଯୁକ୍ତଂ ନ ଜାନାସି ଦେଯଂ କସ୍ଯ ମଯା କ୍ଵଚିତ୍। ମଂତ୍ରିଭିଃ ସୁସମାଲୋଚ୍ଯ ଯୁକ୍ତାଯୁକ୍ତଂ ପରୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ 1.30.
କଣ ଠିକ୍ କି ଭୁଲ, କାହାକୁ କଣ ଦେବା ଉଚିତ୍, ଏହି ବିଷୟରେ ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଭଲଭାବେ ଆଲୋଚନା କରି, ଯାହା ଉଚିତ୍ ଓ ଅନୁଚିତ୍ ତାହା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ଦରକାର।
ପ୍ରାପ୍ତଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯରାଜ୍ଯତ୍ଵଂ ଜିତ୍ଵା ଦେଵାନ୍ସଵାସଵାନ୍। ଵାକ୍ଯସ୍ଯାସ୍ଯାଵସାନେଵ ଭଵାନ୍ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତି ବଂଧନଂ
ଆପଣ ଦେବମାନେ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜିତି, ତିନି ଲୋକର ରାଜ୍ୟ ପାଇଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏହି କଥା ସେଷ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ଆପଣ ବନ୍ଧନରେ ପଡିଯିବେ।
ଯ ଏଷ ଵାମନୋ ରାଜନ୍ଵିଷ୍ଣୁରେଵ ସନାତନଃ। ନାସ୍ଯ ଵୈ ଭଵତା ଦେଯଂ ପିତା ତେ ଘାତିତଃ ସ୍ଵଯଂ
ଏହି ବାମନ, ରାଜା, ପ୍ରକୃତରେ ସନାତନ ବିଷ୍ଣୁ। ଆପଣ ତାଙ୍କୁ କିଛି ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଆପଣଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ସେ ନିଜେ ମାରିଥିଲେ।
ଅଯଂ ତେ ପିତୃହା ପ୍ରାପ୍ତୋ ମାତୃହା ବଂଧୁଘାତକଃ। ଵଂଶୋଚ୍ଛେଦକରସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଭୂତଶ୍ଚୈଵ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏହି ଯିଏ ଆସିଛନ୍ତି, ସେ ଆପଣଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ମାରିଛନ୍ତି, ମାଆଙ୍କୁ ମାରିଛନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଛନ୍ତି; ସେ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରିଛନ୍ତି, ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରିବେ।
ନ ଚୈଷ ଧର୍ମଂ ଜାନାତି ଶକ୍ରାଦୀନାଂ ହିତେ ରତଃ। ମାଯାଵିନା ଦାନଵା ଯେ ମାଯଯା ଯେନ ନିର୍ଜିତାଃ
ସେ ଧର୍ମ କୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ଶକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କ ଭଲରେ ଲାଗିଛନ୍ତି। ସେ ଏକ ମାୟାବୀ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନେ ମାୟାରେ ପଡି ହାରିଯାଇଛନ୍ତି।
ମାଯଯା ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ରୂପଂ ଵାମନଂ ଚ ପ୍ରଦର୍ଶିତମ୍। ଅତ୍ର କିଂ ବହୁନୋକ୍ତେନ ନାସ୍ଯ ଦେଯଂ ତୁ କିଂଚନ
ସେ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଓ ବାମନ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଅଧିକ କଥା କହିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ତାଙ୍କୁ କିଛି ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ମକ୍ଷିକାପାଦମାତ୍ରଂ ତୁ ଭୂମିରସ୍ଯ ପ୍ରତିଗ୍ରହଃ। ଵିନାଶମେଷ୍ଯସି କ୍ଷିପ୍ରଂ ସତ୍ଯଂସତ୍ଯଂ ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍
ଯଦି ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ମକ୍ଷିକାର ପାଦ ମାତ୍ର ଜମି ମଧ୍ୟ ଦେଇଦେବେ, ତେବେ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହେଇଯିବେ—ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ମୁଁ ଶୁଣିଛି।
ଗୁରୁଣାପ୍ଯେଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଭୂଯୋ ଵାକ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍। ଧର୍ମାର୍ଥିନା ମଯା ସର୍ଵଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ ଗୁରୋ ତ୍ଵିଦମ୍
ଗୁରୁ ଏପରି କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପୁଣି କହିଲେ, 'ଧର୍ମ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହା ସବୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛି, ଗୁରୁ।'
ପ୍ରତିଜ୍ଞାପାଲନଂ କାର୍ଯଂ ସତାଂ ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ। ଯଦ୍ଯେଷ ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ନାସ୍ତି ଧନ୍ଯତରୋ ମଯା
ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍; ଏହା ସଦ୍ଗୁଣୀମାନେଙ୍କର ଚିରନ୍ତନ ଧର୍ମ। ଯଦି ଏହିଁ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ତେବେ ମୋତେ ଠାରୁ ଧନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।
ଗୃହ୍ଯ ପ୍ରତିଗ୍ରହଂ ମତ୍ତୋ ଯଦି ଦେଵାନ୍ବୁଭୂଷତି। ଭୂଯୋପି ଧନ୍ଯତାଂ ନୀତୋ ଦେଵେନାନେନ ଵୈ ଗୁରୋ
ଯଦି ସେ ମୋ ପାଖରୁ କିଛି ନେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ, ତେବେ ଏହି ଭଗବାନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଆଉ ଅଧିକ ଧନ୍ୟ ହେଉଛି, ଗୁରୁ।
ଯଂ ଯୋଗିନୋ ଧ୍ଯାନଯୁକ୍ତା ଧ୍ଯାଯମାନା ହି ଦର୍ଶନମ୍। ନ ଲଭଂତେ ତଥା ଵିପ୍ରାସ୍ସୋଯଂ ଦୃଷ୍ଟୋ ମଯାଦ୍ଯ ଵୈ
ଯାହାକୁ ଯୋଗୀମାନେ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗି ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଠିପାଇଁ ମୁଁ ଆଜି ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛି।
ଦାନାନି ଯେ ପ୍ରଯଚ୍ଛଂତି ସକୁଶୋଦକପାଣିନା। ପ୍ରୀଯତାଂ ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁଃ ପରମାତ୍ମା ସନାତନଃ
ଯେମାନେ କୁଶ ଓ ପାଣି ହାତରେ ଧରି ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ପରମାତ୍ମା, ସନାତନ, ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।
ଏଵମୁକ୍ତେ ତୁ ଵଚନେ ଅପଵର୍ଗସ୍ଯ ଭାଗିନଃ। ଯଦତ୍ର କାର୍ଯକରଣେ ଵିକଲ୍ପୋ ମେ ବଭୂଵ ହ
ଏପରି କଥା କହିବା ପରେ, ମୋ ମନରେ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ, ଏଠାରେ କଣ କରିବି ତାହା ନେଇ ସନ୍ଦେହ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ଉପଦିଷ୍ଟୋସ୍ମି ଭଵତା ବାଲତ୍ଵେ ଚାଵଧାରିତମ୍। ଶତ୍ରାଵପି ଗୃହାଯାତେ ମାସ୍ତ୍ଵଦେଯଂ ତୁ କିଂଚନ
ଆପଣ ମୋତେ ଶିଖାଇଛନ୍ତି, ଏହା ଛୁଆଁବେଳୁ ଠାରୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଛି: ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ଘରକୁ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କୁ କିଛି ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଏତଦେଵ ଵିଚିଂତ୍ଯାହଂ ପ୍ରାଣାନପି ସ୍ଵକାନ୍ଗୁରୋ। ଵାମନସ୍ଯ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ଶକ୍ରସ୍ଯାପି ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍
ଏହି କଥା ଭାବି, ମୁଁ କହୁଛି, ଗୁରୁ, ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ମୋ ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ଦେଇଦେବି; ବାମନଙ୍କୁ ମୁଁ ଶକ୍ରଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ଦେଇଦେବି।
ଅପୀଡାକାରି ଯଦ୍ଦାନଂ ତଦ୍ଦାନମିହ ଦୀଯତେ। ପୀଡାକାରି ଚ ଯଦ୍ଦାନଂ ତଦ୍ଦାନଂ ସମଲଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଯେ ଦାନ କାହାକୁ କଷ୍ଟ ଦେଉନାହିଁ, ସେଇ ଦାନ ସତ୍ୟ ଦାନ; ଯେ ଦାନ କଷ୍ଟ ଦେଉଛି, ସେ ଦାନ ଦୁଷିତ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଗୁରୁସ୍ତତ୍ର ତ୍ରପଯାଧୋମୁଖଃ ସ୍ଥିତଃ। ବାଷ୍କଲିରୁଵାଚ। ଅର୍ଥିତା ଭଵତୋ ଦେଵ ଦେଯା ସର୍ଵା ଧରା ମଯା
ଏହା ଶୁଣି ବାସ୍କଲିଙ୍କ ଗୁରୁ ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଉଭା ରହିଲେ। ବାସ୍କଲି କହିଲେ, 'ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଯେତେବେଳେ ଚାହିଲେ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଦେବି।'
ତ୍ରପାକରଂ ଭଵେନ୍ମହ୍ଯଂ ଯଦସ୍ଯ ଭୂପଦତ୍ରଯମ୍। ଇଂଦ୍ର ଉଵାଚ। ସତ୍ଯମେତଦ୍ଦାନଵେନ୍ଦ୍ର ଯଦୁକ୍ତଂ ଭଵତା ହି ମେ
'ମୋତେ ଲଜ୍ଜା ହେବ ଯଦି କେବଳ ତିନି ପଦ ଜମି ଦିଅଯିବ।' ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, 'ଦାନବରାଜ, ଆପଣ ଯେଉଁ କଥା କହିଛନ୍ତି, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ।'