ଜଗାମ ଶକ୍ରସହିତୋ ବାଷ୍କଲେଶ୍ଚ ନିଵେଶନମ୍। ଦୂରାଦେଵ ଚ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁରୀଂ ତସ୍ଯ ସମାଵୃତାମ୍
ଶକ୍ରଙ୍କ ସହିତ ସେ ବାଷ୍କଳଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ। ଦୂରରୁ ଏହି ସହରକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘେରି ରହିଥିଲା।
ପାଂଡୁରୈଃ ଖଗମାଗମ୍ଯୈଃ ସର୍ଵରତ୍ନୋପଶୋଭିତୈଃ। ଶୋଭିତାଂ ଭଵନୈର୍ମୁଖ୍ଯୈସ୍ସୁଵିଭକ୍ତମହାପଥୈଃ
ଉଡ଼ିବା ଯୋଗ୍ୟ ଫିକା ରଙ୍ଗର ପକ୍ଷୀ, ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ, ମୁଖ୍ୟ ମହଳ ଓ ଭଲ ଭାଗ ହୋଇଥିବା ବଡ଼ ରାସ୍ତା ଦ୍ୱାରା ସହରଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭା ପାଇଥିଲା।
ନିତ୍ଯପ୍ରଭିନ୍ନୈର୍ମାତଂଗୈରଂଜନାଚଲସନ୍ନିଭୈଃ। ଦେଵନାଗକୁଲୋତ୍ପନ୍ନୈଃ ଶତସଂଖ୍ଯୈର୍ଵିରାଜିତାମ୍
ସେଠାରେ ସଦା ମଦ ଭରିଥିବା, ଅଞ୍ଜନ ପାହାଡ଼ ପରି କଳା ଦେବ ହାତୀମାନେ, ଶତଶଃ ସଂଖ୍ୟାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ନିର୍ମାଂସଗାତ୍ରୈସ୍ତୁରଗୈରଲ୍ପକର୍ଣୈର୍ମନୋଜଵୈଃ। ଦୀର୍ଘଗ୍ରୀଵାକ୍ଷିକୂଟୈଶ୍ଚ ମନୋଜ୍ଞୈରୁପଶୋଭିତାମ୍
ଅତି କମ ମାଂସ ଥିବା ଦେହ, ଛୋଟ କାନ, ମନ ଭଳି ଦ୍ରୁତ ଗତି, ଲମ୍ବା ଗଳା ଓ ଉଚ୍ଚ କପାଳ ଥିବା ଆକର୍ଷଣୀୟ ଘୋଡ଼ାମାନେ ସହରକୁ ଅଧିକ ଶୋଭା ଦେଇଥିଲେ।
ପଦ୍ମଗର୍ଭସୁଵର୍ଣାଭାଃ ପୂର୍ଣଚଂଦ୍ରନିଭାନନାଃ। ସଂଲ୍ଲାପୋଲ୍ଲାପକୁଶଲାସ୍ତତ୍ର ଵେଶ୍ଯାଃ ସହସ୍ରଶଃ
ସେଠାରେ ହଜାର-ହଜାର ବେଶ୍ୟା, ପଦ୍ମ ମନ୍ଦାର ପରି ସୁନା ରଙ୍ଗର, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁ, ହସି-ମଜାକରେ ପ୍ରବୀଣ ଥିଲେ।
ନ ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ନ ସା ଵିଦ୍ଯା ନ ତଚ୍ଛିଲ୍ପଂ ନ ସା କଲା। ବାଷ୍କଲେର୍ନ ପୁରେଽସ୍ଯାଥ ନିଵାସଂ ପ୍ରତିଗଚ୍ଛତି
ବାଷ୍କଳଙ୍କ ସହରରେ ଏମିତି କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ, କଳା କିମ୍ବା ଶିଳ୍ପ ନାହିଁ ଯାହା ଏଠି ବାସ କରୁନାହିଁ।
ଉଦ୍ଯାନଶତସଂବାଧଂ ସମାଜୋତ୍ସଵମାଲିନି। ଅନ୍ଵିତେ ଦନୁମୁଖ୍ଯୈଶ୍ଚ ସର୍ଵୈରଂତକଵର୍ଜିତୈଃ
ସେଠାରେ ଶତଶଃ ଉଦ୍ୟାନ, ଉତ୍ସବ ଓ ସମାବେଶର ମାଳା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରଧାନ ଦାନବମାନେ, କେବଳ ତାଙ୍କ ଶେଷ ନାହିଁ, ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଵୀଣାଵେଣୁମୃଦଂଗାନାଂ ଶବ୍ଦୈଃ ସର୍ଵତ୍ର ନାଦିତେ। ସଦା ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ଦନୁଜା ବହୁରତ୍ନୋପଶୋଭିତାଃ
ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ବୀଣା, ବାଁଶୀ ଓ ମୃଦଙ୍ଗର ଶବ୍ଦ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା। ସେଠାରେ ଦାନବମାନେ ସଦା ଆନନ୍ଦିତ ଓ ବହୁ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
କ୍ରୀଡମାନାଃ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯଂତେ ମେରାଵିଵ ଯଥାମରାଃ। ବ୍ରହ୍ମଘୋଷୋ ମହାଂସ୍ତତ୍ର ଦନୁଵୃଦ୍ଧୈରୁଦୀରିତଃ
ସେମାନେ ମେରୁ ପର୍ବତରେ ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ଖେଳନ୍ତି, ସେପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେଠାରେ ବୃଦ୍ଧ ଦାନବମାନେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ ବେଦ ପାଠ କରୁଥିଲେ।
ସାଜ୍ଯଧୂମେନ ଚାଗ୍ନୀନାଂ ଵାଯୁନା ନଷ୍ଟକିଲ୍ବିଷେ। ସୁଗଂଧଧୂପଵିକ୍ଷେପ ସୁରଭୀକୃତମାରୁତେ
ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିର ଧୂଆଁ, ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ପାପ ଦୂର, ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧ ଧୂପର ଚିତ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା ପବନ ମଧୁର ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ସୁଗଂଧିଦନୁଜାକୀର୍ଣେ ପୁରେ ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ବାଷ୍କଲି। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ତୁ ଵଶେ କୃତ୍ଵା ସୁଖେନାସ୍ତେ ସ ଦାନଵଃ
ସେଇ ସୁଗନ୍ଧି ଦାନବମାନେ ଭରିଥିବା ବାଷ୍କଳ ସହରରେ, ସେ ଦାନବ ତିନି ଲୋକକୁ ନିଜ ଅଧୀନ କରି ସୁଖରେ ବସିଥିଲେ।
ତତ୍ରସ୍ଥଃ ପାଲଯନ୍ନାସ୍ତେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରଂ। ଧର୍ମଜ୍ଞଶ୍ଚ କୃତଜ୍ଞଶ୍ଚ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ
ସେଠାରେ ବସି ସେ ଚରାଚର ସହିତ ତିନି ଲୋକର ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସେ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, କୃତଜ୍ଞ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିବା।
ସୁଦର୍ଶଃ ପୂର୍ଵଦେଵାନାଂ ନଯାନଯଵିଚକ୍ଷଣଃ। ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଶ୍ଚ ଶରଣ୍ଯଶ୍ଚ ଦୀନାନାମନୁକଂପକଃ
ପୂର୍ବ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର, ନୀତି ଓ ଅନୀତିରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରେମୀ, ଶରଣଦାତା ଓ ଦୁଃଖିମାନେ ପ୍ରତି କୃପାଳୁ।
ଵେଦମଂତ୍ରପ୍ରଭୂତ୍ସାହ ସର୍ଵଶକ୍ତିସମନ୍ଵିତଃ। ଷାଡ୍ଗୁଣ୍ଯଵିଷଯୋତ୍ସାହଃ ସ୍ମିତପୂର୍ଵାଭିଭାଷିତଃ
ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅପାର ଶକ୍ତିର ଧାରକ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଷଡ୍ଗୁଣ ନୀତିରେ ଉତ୍ସାହୀ, ହସି ଦେଇ କଥା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି।
ଵେଦଵେଦାଂଗତତ୍ଵଜ୍ଞୋ ଯଜ୍ଞଯାଜୀ ତପୋରତଃ। ନ ଚ ଦୁଃଶୀଲନିରତଃ ସ ସର୍ଵତ୍ରାଵିହିଂସକଃ
ବେଦ ଓ ତାହାର ଅଙ୍ଗ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ, ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ନୁହଁନ୍ତି, ସମସ୍ତଠାରେ ଅହିଂସକ।
ମାନ୍ଯମାନଯିତା ଶୁଦ୍ଧଃ ସୁମୁଖଃ ପୂଜ୍ଯପୂଜକଃ। ସର୍ଵାର୍ଥଵିଦନାଧୃଷ୍ଯଃ ସୁଭଗଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନଃ
ମାନ୍ୟ ଓ ମାନ୍ୟଦାନ କରନ୍ତି, ପବିତ୍ର, ସୁମୁଖ, ପୂଜ୍ୟ ଓ ପୂଜକ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ, କେହି ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ମନୋହର ଦେଖାଯାଉଥିବା।
ବହୁଧାନ୍ଯୋ ବହୁଧନୋ ବହୁଯାନଶ୍ଚ ଦାନଵଃ। ତ୍ରିଵର୍ଗସାଧକୋ ନିତ୍ଯଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ଵରପୂରୁଷଃ
ସେ ଦାନବଟିଏ ଅନେକ ଧାନ-ଧାନ୍ୟ, ଅନେକ ଧନ-ଦୌଳତ, ଏବଂ ଅନେକ ଯାନ ରେ ଭରପୂର ଥିଲେ । ସେ ସବୁବେଳେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ — ଏଇ ତିନିଟି ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ତିନି ଲୋକରେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଥିଲେ ।
ସ୍ଵପୁରୀନିଲଯୋ ନିତ୍ଯଂ ଦେଵଦାନଵଦର୍ପହା। ସ ଚୈଵଂ ପାଲଯାମାସ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସକଲାଃ ପ୍ରଜାଃ
ସେ ସବୁବେଳେ ନିଜ ନଗରରେ ବସିଥିଲେ, ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କର ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ । ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଉଥିଲେ ।
ନାଧମଃ କଶ୍ଚିଦପ୍ଯାସ୍ତେ ତସ୍ମିନ୍ରାଜନି ଦାନଵେ। ଦୀନୋ ଵା ଵ୍ଯଧିତୋ ଵାପି ଅଲ୍ପାଯୁର୍ଵାଥ ଦୁଃଖିତଃ
ତାଙ୍କର ଶାସନରେ କେହି ଦୁର୍ବଳ, ଦୁଃଖୀ, ରୋଗୀ, ଅଳ୍ପଆୟୁ ବା ଅପମାନିତ ଦାନବ ଥିଲେ ନାହିଁ ।
ମୂର୍ଖୋ ଵା ମଂଦରୂପୋ ଵା ଦୁର୍ଭଗୋ ଵା ନିରାକୃତଃ। ଏଵଂ ଯୁତଂ ତଂ ଵିମଲୈର୍ଗୁଣୌଘୈର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ମତ୍ଵା ଚ ନିଵିଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିଂ
କେହି ମୂର୍ଖ, କୁବିଶ, ଅଭାଗା ବା ତ୍ୟାଗିତ ଥିଲେ ନାହିଁ । ସେ ନିର୍ମଳ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ମନ ଥିବା ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ।
ପ୍ରସାଦଯନ୍ଦୈତ୍ଯଵରଂ ମହାତ୍ମା ପୁରଂଦରସ୍ତଂ ତୁ ଦନୁପ୍ରଧାନଂ। ତେଜୋଯୁକ୍ତଂ ଦାନଵଂ ତଂ ତପଂତମିଵ ଭାସ୍କରଂ
ମହାତ୍ମା ପୁରନ୍ଦର ସେ ଦାନବପ୍ରଧାନଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଯିଏ ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ତପସ୍ଵୀ ଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଧାରଣେ ଶକ୍ତଂ ଵିସ୍ମିତଃ ସୋଽଭଵତ୍ତଦା। ଇଂଦ୍ରଂ ପୁରାଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦାନଵେଂଦ୍ରାଯ ପାର୍ଥିଵ
ତିନି ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରିବାର ଶକ୍ତି ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ଆସି ଦାନବରାଜଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ।
ଇଦମୂଚୁସ୍ତଦାଗତ୍ଵା ଦାନଵା ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦାଃ। ଆଶ୍ଚର୍ଯମିତି ଵୈ କୃତ୍ଵା ଇଂଦ୍ରୋଭ୍ଯେତି ପୁରୀଂ ତଵ1.30.
ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ ଦାନବମାନେ କହିଲେ, 'ଏହା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ — ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜେ ତୁମର ନଗରକୁ ଆସୁଛନ୍ତି ।'
ଏକାକୀ ଦ୍ଵିଜମୁଖ୍ଯେନ ଵାମନେନ ସହ ପ୍ରଭୋ। ଅସ୍ମାଭିର୍ଯଦନୁଷ୍ଠେଯଂ ସାଂପ୍ରତଂ ନୋ ଵଦସ୍ଵ ରାଟ୍
ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଏକାକି ବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବାମନ ସହିତ ଅଛୁ । ଏହି ସମୟରେ ଆମେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ, ରାଜା, ଆପଣ କହନ୍ତୁ ।
ଦାନଵାନବ୍ରଵୀତ୍ସର୍ଵାନ୍ପୁରେ ତିଷ୍ଠତ ସଂକୁଲଂ। ପ୍ରଵେଶ୍ଯତାଂ ଦେଵରାଜଃ ପୂଜ୍ଯଃ ସ ତୁ ମମାଦ୍ଯ ଵୈ
ସେ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ କୁ କହିଲେ, 'ତମେ ସମସ୍ତେ ନଗରରେ ଥିବା; ଦେବରାଜ ଭିତରକୁ ଆସନ୍ତୁ, ଆଜି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବି ।'
ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ଵାମନଃ ସ ଚ ଵାସଵଃ। ଆଗତୌ ଦନୁନାଥେନ ପ୍ରେମ୍ଣା ଚୈଵାଵଲୋକିତୌ
ଏହି ସମୟରେ ବାମନ ଓ ବାସବ ଆସିଲେ, ଏବଂ ଦାନବନାଥ ଭଲପାଇ ସେମାନେକୁ ଦେଖିଲେ ।
କୃତାର୍ଥଂ ମନ୍ଯତାତ୍ମାନଂ ପ୍ରଣିପାତପୁରଃସରମ୍। ଉଵାଚ ଵଚନଂ ରାଜା ଦାନଵାନାଂ ଧୁରଂଧରଃ
ନିଜକୁ ସଫଳ ଭାବି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ ନମସ୍କାର କରି, ଦାନବମାନଙ୍କ ଭାର ବହୁଥିବା ରାଜା ଏହି କଥା କହିଲେ ।
ଅଦ୍ଯ ଵୈ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ନାସ୍ତି ଧନ୍ଯତରୋ ମଯା। ଯୋହଂ ଶ୍ରିଯାଵୃତଃ ଶକ୍ରଂ ପଶ୍ଯାମି ଗୃହମାଗତମ୍
ଆଜି ତିନି ଲୋକରେ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ଧନ୍ୟ ନାହାନ୍ତି, କାରଣ ମୁଁ ଶ୍ରୀରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଶକ୍ରଙ୍କୁ ନିଜ ଘରକୁ ଆସିଥିବା ଦେଖୁଛି ।
ଅର୍ଥିତ୍ଵକାମ୍ଯଯା ଯସ୍ତୁ ମାମଯଂ ଯାଚଯିଷ୍ଯତି। ଗୃହାଗତସ୍ଯ ତସ୍ଯାହଂ ଦାସ୍ଯେ ପ୍ରାଣାନପି ଧ୍ରୁଵମ୍
ଯେଉଁଠାରେ କେହି ମୋ ଘରକୁ ଆସି ଆବଶ୍ୟକତା ବା ଇଚ୍ଛାରେ ମୋତେ କିଛି ମାଗିବେ, ସେଉଁଠାରେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ତାଙ୍କୁ ମୋ ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ଦେଇଦେବି ।
ଦାରାନ୍ପୁତ୍ରାଂସ୍ତଥାଗାରଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ କା କଥା ମମ। ଆଗତ୍ଯ ସଂମୁଖଂ ତସ୍ଯ ଅଂକମାନୀଯ ସାଦରମ୍
ତିନି ଲୋକରେ ମୋ ପାଇଁ ଜନାନୀ, ସନ୍ତାନ ବା ଘରର କ’ଣ ଆବଶ୍ୟକତା? ସେ ଆସି ମୋ ସାମ୍ନାରେ ବସିଲେ, ମୁଁ ସମ୍ମାନ ସହ ତାଙ୍କୁ ମୋ ଆଂକ ଉପରେ ବସାଇଲି ।