ସୁରାଙ୍ଗନାଶ୍ଚାପି ଚ ଭାଵଯୁକ୍ତା ନୃତ୍ଯଂତି ତତ୍ରାପ୍ସରସାଂ ସମୂହାଃ। ତଥୈଵ ଵିଦ୍ଯାଧରସିଦ୍ଧସଂଘା ଵିମାନଯାନୈର୍ମୁଦିତା ଭ୍ରମଂତି
ଦେବାଙ୍ଗନାମାନେ ଭାବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ତାଳେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସମୂହ ସହ; ଏହିପରି ଭାବେ ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ଉଡ଼ନ୍ତା ରଥରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଵଦଂତି ସତ୍ଯାନୃତକାର୍ଯନିର୍ଣଯଂ ତଥାଭିରଂଗଂ ପ୍ରତିଦର୍ଶଯଂତି। ଗାଯଂତି ଗେଯଂ ଵିନିଵୃତ୍ତରାଗା ମୁହୁର୍ମୁହୁର୍ଦୁଃଖସୁଖପ୍ରଭୂତାଃ
ସେମାନେ ସତ୍ୟ ଓ ମିଥ୍ୟା ବିଷୟରେ ଚର୍ଚ୍ଚା କରି, ନିଜ ଦକ୍ଷତା ଦେଖାଇଲେ; ରାଗ ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ସୁର ମଧୁର ଗୀତ ଗାଇଲେ, ପୁନିପୁନି ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖରେ ଭାସିଗଲେ।
ନୃତ୍ଯଂତି ଵୈ ସ୍ଵର୍ଗଗତାଶ୍ଚ ତେ ତୁ ଧର୍ମାର୍ଜିତଂ ସ୍ଵର୍ଗମିତୋ ଵ୍ରଜଂତି। ଇତି ଵିଗତଵିଷାଦେ ନିର୍ମଲେ ଜୀଵଲୋକେ ତିମିରନିକରମୁକ୍ତା ନିର୍ଵୃତିଂ ପ୍ରାପ୍ତୁକାମାଃ
ଯେମାନେ ଧର୍ମରେ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇଥିଲେ ସେମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଏଠାରୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ; ଏଭଳି ଭାବେ ଦୁଃଖ ହୀନ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଜୀବଲୋକରେ, ଅନ୍ଧକାରରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନେ ନିଜର ଶାନ୍ତି ପାଇବାକୁ ଆଶା କଲେ।
ତତ୍ରୋଚୁଃ କେଚିଦୁର୍ଵ୍ଯାଂ ଜଯଜଯ ଭଗଵନ୍ସଂପ୍ରହୃଷ୍ଟାଶ୍ଚ କେଚିତ୍। ତ୍ଵେଵଂ ପ୍ରୋକ୍ତପ୍ରଣାଦୈରଵିରଲ ମନସଶ୍ଚାନୁଵାଦୈସ୍ତଥାନ୍ଯୈଃ। ଧ୍ଯାଯଂତେନ୍ଯେ ନିଗୂଢଂ ଜନନଭଯ ଜରାମୃତ୍ଯୁଵିଚ୍ଛେଦହେତୋ-। ରିତ୍ଯେଵଂ କୃତ୍ସ୍ନମାସୀଜ୍ଜଗଦିଦମଖିଲଂ ସର୍ଵତଃ ସଂପୃହୃଷ୍ଟମ୍
ସେଠାରେ କିଛି ଜଣେ ଆକାଶରେ 'ଜୟ ହେଉ, ଭଗବାନ!' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଅନ୍ୟେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ; ଏଭଳି ଅବିରତ ଧ୍ୱନି ଓ ହୃଦୟର ଗୁଞ୍ଜନ ସହିତ, କିଛି ଲୋକ ଗୁପ୍ତରେ ଜନ୍ମ, ଭୟ, ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ନାଶକାରଣ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ—ଏଭଳି ଭାବେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲା।
ପରମାସାଦ୍ଯ ଯଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ବ୍ରହ୍ମାହ ଜଗତଃ କୃତେ। ଜାତୋଯଂ ଭଵତାମର୍ଥେ ଵାମନୋ ଯଦପୀଶ୍ଵରଃ
ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କହିଲେ: 'ଏହି ବାମନ, ଯଦିଓ ସ୍ୱାମୀ, ତଥାପି ତୁମ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି।'
ଏଷ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ଏଷ ଏଵ ମହେଶ୍ଵରଃ। ଏଷ ଵେଦାଶ୍ଚ ଯଜ୍ଞାଶ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଗଶ୍ଚୈଷ ନ ସଂଶଯଃ
ଏହିଁ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର; ଏହିଁ ବେଦ, ଯଜ୍ଞ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଵିଷ୍ଣୁଵ୍ଯାପ୍ତମିଦଂ ସର୍ଵଂ ଜଗତ୍ସ୍ଥାଵରଜଂଗମମ୍। ଏକଃ ସ ତୁ ପୃଥ୍କ୍ତ୍ଵେନ ସ୍ଵଯଂଭୂରିତି ଵିଶ୍ରୁତଃ
ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ—ଚଳାଚଳ—କୁ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି; ସେ ଏକ, କିନ୍ତୁ ନାନା ରୂପେ ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି, ସ୍ୱୟଂଭୂ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଯଥାର୍ଥଵର୍ଣକେ ସ୍ଥାନେ ଵିଚିତ୍ରଃ ସ୍ଫାଟିକୋ ମଣିଃ। ତତୋ ଗୁଣଵଶାତ୍ତସ୍ଯ ସ୍ଵଯଂଭୋରନୁଵର୍ତ୍ତନମ୍
ଯେପରି ଏକ ରଙ୍ଗିନ କ୍ରିଷ୍ଟଳ ମଣି ନିଜ ଚାରିପାଖର ରଙ୍ଗ ଧରେ, ସେପରି ସ୍ୱୟଂଭୂ ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି।
ଯଥା ହି ଗାର୍ହପତ୍ଯୋଗ୍ନିରନ୍ଯସଂଜ୍ଞାଂ ପୁନର୍ଵ୍ରଜେତ୍। ଲଭେତ ସଂଜ୍ଞାଂ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରାହ୍ମାଦିଷୁ ତଥା ହ୍ଯସୌ
ଯେପରି ଗୃହସ୍ଥ ଅଗ୍ନି ଅନ୍ୟ ନାମ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପୁନି ନିଜ ପ୍ରାଚୀନ ନାମକୁ ପାଇଁଥାଏ, ସେପରି ଭଗବାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ନାମକୁ ପୁନି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ସର୍ଵଥା ଵାମନୋ ଦେଵୋ ଦେଵକାର୍ଯଂ କରିଷ୍ଯତି। ଏଵଂ ଚିଂତଯତାଂ ତେଷାଂ ଭାଵିତାନାଂ ଦିଵୌକସାମ୍
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବାମନ ଦେବ ଦେବତାମାନଙ୍କ କାମ ସଫଳ କରିବେ ବୋଲି, ସେହି ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ଭକ୍ତମାନେ ଏହିପରି ଭାବିଥିଲେ।
ଜଗାମ ଶକ୍ରସହିତୋ ବାଷ୍କଲେଶ୍ଚ ନିଵେଶନମ୍। ଦୂରାଦେଵ ଚ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁରୀଂ ତସ୍ଯ ସମାଵୃତାମ୍
ଶକ୍ରଙ୍କ ସହିତ ସେ ବାଷ୍କଳଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ। ଦୂରରୁ ଏହି ସହରକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘେରି ରହିଥିଲା।
ପାଂଡୁରୈଃ ଖଗମାଗମ୍ଯୈଃ ସର୍ଵରତ୍ନୋପଶୋଭିତୈଃ। ଶୋଭିତାଂ ଭଵନୈର୍ମୁଖ୍ଯୈସ୍ସୁଵିଭକ୍ତମହାପଥୈଃ
ଉଡ଼ିବା ଯୋଗ୍ୟ ଫିକା ରଙ୍ଗର ପକ୍ଷୀ, ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ, ମୁଖ୍ୟ ମହଳ ଓ ଭଲ ଭାଗ ହୋଇଥିବା ବଡ଼ ରାସ୍ତା ଦ୍ୱାରା ସହରଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭା ପାଇଥିଲା।
ନିତ୍ଯପ୍ରଭିନ୍ନୈର୍ମାତଂଗୈରଂଜନାଚଲସନ୍ନିଭୈଃ। ଦେଵନାଗକୁଲୋତ୍ପନ୍ନୈଃ ଶତସଂଖ୍ଯୈର୍ଵିରାଜିତାମ୍
ସେଠାରେ ସଦା ମଦ ଭରିଥିବା, ଅଞ୍ଜନ ପାହାଡ଼ ପରି କଳା ଦେବ ହାତୀମାନେ, ଶତଶଃ ସଂଖ୍ୟାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ନିର୍ମାଂସଗାତ୍ରୈସ୍ତୁରଗୈରଲ୍ପକର୍ଣୈର୍ମନୋଜଵୈଃ। ଦୀର୍ଘଗ୍ରୀଵାକ୍ଷିକୂଟୈଶ୍ଚ ମନୋଜ୍ଞୈରୁପଶୋଭିତାମ୍
ଅତି କମ ମାଂସ ଥିବା ଦେହ, ଛୋଟ କାନ, ମନ ଭଳି ଦ୍ରୁତ ଗତି, ଲମ୍ବା ଗଳା ଓ ଉଚ୍ଚ କପାଳ ଥିବା ଆକର୍ଷଣୀୟ ଘୋଡ଼ାମାନେ ସହରକୁ ଅଧିକ ଶୋଭା ଦେଇଥିଲେ।
ପଦ୍ମଗର୍ଭସୁଵର୍ଣାଭାଃ ପୂର୍ଣଚଂଦ୍ରନିଭାନନାଃ। ସଂଲ୍ଲାପୋଲ୍ଲାପକୁଶଲାସ୍ତତ୍ର ଵେଶ୍ଯାଃ ସହସ୍ରଶଃ
ସେଠାରେ ହଜାର-ହଜାର ବେଶ୍ୟା, ପଦ୍ମ ମନ୍ଦାର ପରି ସୁନା ରଙ୍ଗର, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁ, ହସି-ମଜାକରେ ପ୍ରବୀଣ ଥିଲେ।
ନ ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ନ ସା ଵିଦ୍ଯା ନ ତଚ୍ଛିଲ୍ପଂ ନ ସା କଲା। ବାଷ୍କଲେର୍ନ ପୁରେଽସ୍ଯାଥ ନିଵାସଂ ପ୍ରତିଗଚ୍ଛତି
ବାଷ୍କଳଙ୍କ ସହରରେ ଏମିତି କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ, କଳା କିମ୍ବା ଶିଳ୍ପ ନାହିଁ ଯାହା ଏଠି ବାସ କରୁନାହିଁ।
ଉଦ୍ଯାନଶତସଂବାଧଂ ସମାଜୋତ୍ସଵମାଲିନି। ଅନ୍ଵିତେ ଦନୁମୁଖ୍ଯୈଶ୍ଚ ସର୍ଵୈରଂତକଵର୍ଜିତୈଃ
ସେଠାରେ ଶତଶଃ ଉଦ୍ୟାନ, ଉତ୍ସବ ଓ ସମାବେଶର ମାଳା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରଧାନ ଦାନବମାନେ, କେବଳ ତାଙ୍କ ଶେଷ ନାହିଁ, ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଵୀଣାଵେଣୁମୃଦଂଗାନାଂ ଶବ୍ଦୈଃ ସର୍ଵତ୍ର ନାଦିତେ। ସଦା ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ଦନୁଜା ବହୁରତ୍ନୋପଶୋଭିତାଃ
ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ବୀଣା, ବାଁଶୀ ଓ ମୃଦଙ୍ଗର ଶବ୍ଦ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା। ସେଠାରେ ଦାନବମାନେ ସଦା ଆନନ୍ଦିତ ଓ ବହୁ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
କ୍ରୀଡମାନାଃ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯଂତେ ମେରାଵିଵ ଯଥାମରାଃ। ବ୍ରହ୍ମଘୋଷୋ ମହାଂସ୍ତତ୍ର ଦନୁଵୃଦ୍ଧୈରୁଦୀରିତଃ
ସେମାନେ ମେରୁ ପର୍ବତରେ ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ଖେଳନ୍ତି, ସେପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେଠାରେ ବୃଦ୍ଧ ଦାନବମାନେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ ବେଦ ପାଠ କରୁଥିଲେ।
ସାଜ୍ଯଧୂମେନ ଚାଗ୍ନୀନାଂ ଵାଯୁନା ନଷ୍ଟକିଲ୍ବିଷେ। ସୁଗଂଧଧୂପଵିକ୍ଷେପ ସୁରଭୀକୃତମାରୁତେ
ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିର ଧୂଆଁ, ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ପାପ ଦୂର, ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧ ଧୂପର ଚିତ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା ପବନ ମଧୁର ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ସୁଗଂଧିଦନୁଜାକୀର୍ଣେ ପୁରେ ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ବାଷ୍କଲି। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ତୁ ଵଶେ କୃତ୍ଵା ସୁଖେନାସ୍ତେ ସ ଦାନଵଃ
ସେଇ ସୁଗନ୍ଧି ଦାନବମାନେ ଭରିଥିବା ବାଷ୍କଳ ସହରରେ, ସେ ଦାନବ ତିନି ଲୋକକୁ ନିଜ ଅଧୀନ କରି ସୁଖରେ ବସିଥିଲେ।
ତତ୍ରସ୍ଥଃ ପାଲଯନ୍ନାସ୍ତେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରଂ। ଧର୍ମଜ୍ଞଶ୍ଚ କୃତଜ୍ଞଶ୍ଚ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ
ସେଠାରେ ବସି ସେ ଚରାଚର ସହିତ ତିନି ଲୋକର ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସେ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, କୃତଜ୍ଞ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିବା।
ସୁଦର୍ଶଃ ପୂର୍ଵଦେଵାନାଂ ନଯାନଯଵିଚକ୍ଷଣଃ। ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଶ୍ଚ ଶରଣ୍ଯଶ୍ଚ ଦୀନାନାମନୁକଂପକଃ
ପୂର୍ବ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର, ନୀତି ଓ ଅନୀତିରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରେମୀ, ଶରଣଦାତା ଓ ଦୁଃଖିମାନେ ପ୍ରତି କୃପାଳୁ।
ଵେଦମଂତ୍ରପ୍ରଭୂତ୍ସାହ ସର୍ଵଶକ୍ତିସମନ୍ଵିତଃ। ଷାଡ୍ଗୁଣ୍ଯଵିଷଯୋତ୍ସାହଃ ସ୍ମିତପୂର୍ଵାଭିଭାଷିତଃ
ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅପାର ଶକ୍ତିର ଧାରକ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଷଡ୍ଗୁଣ ନୀତିରେ ଉତ୍ସାହୀ, ହସି ଦେଇ କଥା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି।
ଵେଦଵେଦାଂଗତତ୍ଵଜ୍ଞୋ ଯଜ୍ଞଯାଜୀ ତପୋରତଃ। ନ ଚ ଦୁଃଶୀଲନିରତଃ ସ ସର୍ଵତ୍ରାଵିହିଂସକଃ
ବେଦ ଓ ତାହାର ଅଙ୍ଗ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ, ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ନୁହଁନ୍ତି, ସମସ୍ତଠାରେ ଅହିଂସକ।
ମାନ୍ଯମାନଯିତା ଶୁଦ୍ଧଃ ସୁମୁଖଃ ପୂଜ୍ଯପୂଜକଃ। ସର୍ଵାର୍ଥଵିଦନାଧୃଷ୍ଯଃ ସୁଭଗଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନଃ
ମାନ୍ୟ ଓ ମାନ୍ୟଦାନ କରନ୍ତି, ପବିତ୍ର, ସୁମୁଖ, ପୂଜ୍ୟ ଓ ପୂଜକ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ, କେହି ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ମନୋହର ଦେଖାଯାଉଥିବା।
ବହୁଧାନ୍ଯୋ ବହୁଧନୋ ବହୁଯାନଶ୍ଚ ଦାନଵଃ। ତ୍ରିଵର୍ଗସାଧକୋ ନିତ୍ଯଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ଵରପୂରୁଷଃ
ସେ ଦାନବଟିଏ ଅନେକ ଧାନ-ଧାନ୍ୟ, ଅନେକ ଧନ-ଦୌଳତ, ଏବଂ ଅନେକ ଯାନ ରେ ଭରପୂର ଥିଲେ । ସେ ସବୁବେଳେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ — ଏଇ ତିନିଟି ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ତିନି ଲୋକରେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଥିଲେ ।
ସ୍ଵପୁରୀନିଲଯୋ ନିତ୍ଯଂ ଦେଵଦାନଵଦର୍ପହା। ସ ଚୈଵଂ ପାଲଯାମାସ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସକଲାଃ ପ୍ରଜାଃ
ସେ ସବୁବେଳେ ନିଜ ନଗରରେ ବସିଥିଲେ, ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କର ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ । ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଉଥିଲେ ।
ନାଧମଃ କଶ୍ଚିଦପ୍ଯାସ୍ତେ ତସ୍ମିନ୍ରାଜନି ଦାନଵେ। ଦୀନୋ ଵା ଵ୍ଯଧିତୋ ଵାପି ଅଲ୍ପାଯୁର୍ଵାଥ ଦୁଃଖିତଃ
ତାଙ୍କର ଶାସନରେ କେହି ଦୁର୍ବଳ, ଦୁଃଖୀ, ରୋଗୀ, ଅଳ୍ପଆୟୁ ବା ଅପମାନିତ ଦାନବ ଥିଲେ ନାହିଁ ।
ମୂର୍ଖୋ ଵା ମଂଦରୂପୋ ଵା ଦୁର୍ଭଗୋ ଵା ନିରାକୃତଃ। ଏଵଂ ଯୁତଂ ତଂ ଵିମଲୈର୍ଗୁଣୌଘୈର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ମତ୍ଵା ଚ ନିଵିଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିଂ
କେହି ମୂର୍ଖ, କୁବିଶ, ଅଭାଗା ବା ତ୍ୟାଗିତ ଥିଲେ ନାହିଁ । ସେ ନିର୍ମଳ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ମନ ଥିବା ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ।