ହୃତଂ ରାଜ୍ଯଂ ବାଷ୍କଲିନା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍। ଭୃତ୍ଯସ୍ଯ କ୍ରିଯତାଂ ସାହ୍ଯଂ ମଂତ୍ରଦାନେନ କେଶଵ
ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ଚରାଚର ସହିତ ରାଜ୍ୟ ବାଷ୍କଳି ଦ୍ୱାରା ଦଳିତ; ତୁମ ଦାସ ପାଇଁ, ହେ କେଶବ, ମନ୍ତ୍ର ଦେଇ ସାହାଯ୍ୟ କର।
ଵାସୁଦେଵ ଉଵାଚ। ଭଵତୋ ଵରଦାନେନ ଅଵଧ୍ଯଃ ସ ତୁ ସାଂପ୍ରତମ୍। ବୁଦ୍ଧିସାଧ୍ଯଃ ସ ଵୈ କାର୍ଯୋ ବଂଧନାଦିହ ଦାନଵଃ
ବାସୁଦେବ କହିଲେ: ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବର ଦ୍ୱାରା ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଅଜୟ; କିନ୍ତୁ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ସେକୁ ଜିତିବାକୁ ପଡ଼ିବ—ଏହି ଦାନବକୁ ଏଠାରେ ବାନ୍ଧିବା ଦରକାର।
ଵାମନୋହଂ ଭଵିଷ୍ଯାମି ଦାନଵାନାଂ ଵିନାଶକଃ। ମଯା ସହ ଵ୍ରଜତ୍ଵେଷ ବାଷ୍କଲେସ୍ତୁ ନିଵେଶନମ୍
ମୁଁ ବାମନ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଦାନବମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ୱନ କରିବି। ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ମୋ ସହିତ ବାଷ୍କଳଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଉ।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ଵରଂ ତ୍ଵେଷ ମଦର୍ଥେ ଯାଚତାମିମମ୍। ଵାମନସ୍ଯାସ୍ଯ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ଭୂମେ ରାଜନ୍ପଦତ୍ରଯମ୍
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ମୋ ପାଇଁ ବାମନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତିନି ପଦ ଜମି ଦେବା ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁ। ରାଜନ୍, ଏହି ଦାନ ମୋ ପାଇଁ ଚାହିଁବ।
ପ୍ରଯଚ୍ଛସ୍ଵ ମହାଭାଗ ଯାଚ୍ଞୈଷା ତୁ ମଯା କୃତା। ଶକ୍ରେଣୋକ୍ତୋ ଦାନଵେଂଦ୍ରୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ସ୍ଵମପି ଜୀଵିତମ୍
ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏହି ଅନୁରୋଧ ମୁଁ କରିଛି, ଦୟାକରି ଦେଖ। ଇନ୍ଦ୍ର କହିଛନ୍ତି, ଦାନବନାୟକ ନିଜ ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ଦେଇପାରିବେ।
ଗୃହ୍ଯ ପ୍ରତିଗ୍ରହଂ ତସ୍ଯ ଦାନଵସ୍ଯ ପିତାମହ। ତଂ ବଧ୍ଵା ଚ ତତୋ ଯତ୍ନାତ୍କୃତ୍ଵା ପାତାଲଵାସିନମ୍
ହେ ପିତାମହ, ସେଇ ଦାନବଙ୍କଠାରୁ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ଏବଂ ଚେଷ୍ଟା କରି ତାଙ୍କୁ ପାତାଳରେ ବସାଇଦିଅ।
ସୌକରଂ ରୂପମାସ୍ଥାଯ ଵଧାର୍ଥଂ ଚ ଦୁରାତ୍ମନଃ। ଭଵିଷ୍ଯାମି ନ ସଂଦେହୋ ଵ୍ରଜ ଶକ୍ର ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ
ମୁଁ ଶୂକର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ନଶ୍ୱନ କରିବି — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ।
ଵିରରାମ ତମୁକ୍ତ୍ଵୈଵମଂତର୍ଦ୍ଧାନଂ ଗତଶ୍ଚ ଵୈ। ଅଥ କାଲାଂତରେ ଵିଷ୍ଣାଵଦିତେର୍ଗର୍ଭତାଂ ଗତେ
ଏପରି କହି ସେ ନିର୍ବାଣ ହେଲେ ଏବଂ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ। ତାପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ନିମିତ୍ତାନ୍ଯତିଘୋରାଣି ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତାନ୍ଯନେକଶଃ। ସମସ୍ତଜଗଦାଧାରେ ଵିଷ୍ଣୌ ଗର୍ଭତ୍ଵମାଗତେ
ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ଆଧାର ବିଷ୍ଣୁ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାବେଳେ ଅନେକ ଭୟାନକ ଅପଶକୁନ ଦେଖାଦେଲା।
ଶୋଭନଂ ହି ତଦା ଜାତଂ ନିମିତ୍ତଂ ଚୈଵମୂର୍ଜିତମ୍। ମାଲତୀକୁସୁମାନାଂ ତୁ ସୁଗଂଧଃ ସୁରଭିର୍ଵଵୌ
ସେ ସମୟରେ ଏକ ଶୁଭ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶକୁନ ଦେଖାଗଲା — ମାଲତୀ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧି ହାଲୁକା ପବନରେ ବହୁଥିଲା।
ଅଥ ଵିହିତଵିଧାନଂ କାଲମାସାଦ୍ଯ ଦେଵସ୍ତ୍ରିଦଶଗଣହିତାର୍ଥଂ ସର୍ଵଭୂତାନୁକଂପୀ। ଵିମଲ ଵିରଲ କେଶଶ୍ଚଂଦ୍ରଶଂଖୋଦଯଶ୍ରୀରଦିତିତନଯଭାଵଂ ଦେଵଦେଵଶ୍ଚକାର
ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଆସିଲାପରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳାର୍ଥ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କରୁଣା କରି, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଶଂଖ ପରି ଧଳା ଚମକ ଓ ସ୍ୱଚ୍ଛ କେଶ ସହିତ, ଦେବଦେବୀ ଅଦିତିଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଅଵତରତି ଚ ଵିଷ୍ଣୌ ସିଦ୍ଧଦେଵାସୁରାଣାମନିମିଷନଯନାନାଂ ଵିପ୍ରସେଦୁର୍ମୁଖାନି। ଅତିଵିରତରଜୋଭିର୍ଵାଯୁଭିଃ ସଂଵହଦ୍ଭିର୍ଦିନମପି ଚ ତଦାସୀଜ୍ଜନ୍ମ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସୁଗର୍ଭେ
ବିଷ୍ଣୁ ଅବତରଣ କରିବାବେଳେ, ସିଦ୍ଧ, ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ଜଗମଗାଉଥିଲା। ବାୟୁ ଧୂଳିକୁ ଦୂର କରିଥିଲା, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେବା ସମୟରେ ଦିନଟି ମଧ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା।
ଅଦିତିରଜନଗର୍ଭା ସାପି ଦେଵୀ ପ୍ରଯାଂତୀ ନତଜଘନଭରାର୍ତ୍ତା ମଂଦସଂଚାରରମ୍ଯା। ଅଲସଵଦନଖେଦଂ ପାଂଡୁଭାଵଂ ଵହଂତୀ ଗୁରୁତରମଵଗାଢଂ ଗର୍ଭମେଵୋଦ୍ଵହଂତୀ1.30.
ଅଦିତି ରାଜନୀ, ଦେବଶିଶୁ ଗର୍ଭରେ ନେଇ, ଭାରରେ ଦବାଯାଇ ଧୀରେ ଚାଲୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଚାଲି ମୃଦୁ, ମୁହଁ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଫିକା, ଭାରି ଗର୍ଭ ଭୋଗୁଥିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟେ ଖଲୁ ଗର୍ଭଵାସଂ ନାରାଯଣେ ଭୂତଭଵିଷ୍ଯଯୋଗାତ୍। ଵିନାପଦଂ ପ୍ରାପ୍ତମନୋରଥାନି ଭୂତାନି ସର୍ଵାଣି ତଦା ବଭୂଵୁଃ
ନାରାୟଣ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାପରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତା ସମୟରେ ଚେଷ୍ଟା ବିନା ନିଜ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରିଲେ।
ସମୀରଣୋ ଵାତି ଚ ମଂଦମଂଦଂ ପତତ୍ସୁ ଵର୍ଷେଷୁ ନଗୋଦ୍ଭଵେଷୁ। ଵିଵିକ୍ତମାର୍ଗେଷୁ ଦିଗଂତରେଷୁ ଜନେଷୁ ଵୈ ସତ୍ଯମୁପାଗତେଷୁ
ହଳୁକା ପବନ ବହୁଥିଲା, ବର୍ଷା ପଡୁଥିଲା, ପାହାଡ଼ ଉଠୁଥିଲା। ନିର୍ଜନ ପଥରେ, ଦୂର ଦିଗରେ ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟ ରହିଥିଲା।
ଵିମୁଚ୍ଯମାନେ ଗଗନେ ରଜୋଭିଃ ଶନୈଶ୍ଶନୈର୍ନଶ୍ଯତି ଚାଂଧକାରେ। ଉଦରାଂତର୍ଗତେ ଵିଷ୍ଣୌ ଦ୍ରୋହବୁଦ୍ଧିସ୍ତଦାଭଵତ୍
ଆକାଶରେ ଧୂଳି ଉଡୁଥିଲା, ଅନ୍ଧାର ଦୀରେ-ଦୀରେ ହଟିଯାଉଥିଲା। ବିଷ୍ଣୁ ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ ଦ୍ୱେଷର ଭାବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ତାଂ ନିଶାମଯ ରାଜେଂଦ୍ର ଦେଵମାତୁର୍ଯଥାକ୍ରମମ୍। କିମନୁକ୍ରମଣେନୈଵ ଲଂଘଯାମି ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଦେବମାତାଙ୍କ କ୍ରମ ଦେଖ। କାହିଁକି ଏହାକୁ ଅନୁକ୍ରମରେ କହିବି? ମୁଁ ତିନି ଲୋକ ଅଟକାଇଯିବି।
ବାଷ୍କଲିଂ ଦାନଵେଂଦ୍ରଂ ତଂ କୁର୍ଯାଂ ପାତାଲଵାସିନମ୍। ଶକ୍ରସ୍ଯ ତୁ ମଯା ଦତ୍ତଂ ଧନଂ ଲାଵଣ୍ଯମେଵ ଚ
ମୁଁ ସେଇ ବାଷ୍କଳ ଦାନବନାୟକଙ୍କୁ ପାତାଳରେ ବସାଇଦେବି। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମୁଁ ଧନ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଦେଇଛି।
ଦାନଵାନାଂ ଵିନାଶାଯ ଏକୈଵ ପ୍ରଭଵାମ୍ଯହମ୍। କ୍ଷିପାମି ଶରଜାଲାନି ଚକ୍ରଯାନାନ୍ଯନେକଶଃ
ଦାନବମାନଙ୍କ ନଶ୍ୱନ ପାଇଁ ମୁଁ ଏକା ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ମୁଁ ଅନେକ ତୀର ବର୍ଷା ଓ ଚକ୍ର ରଥ ଫିଙ୍ଗିବି।
ଗଦାଵ୍ରାତାଂଶ୍ଚ ଵିଵିଧାନ୍ଦାନଵାନାଂ ଵିନାଶନେ। ଵିବୁଧାନ୍ଦେଵଲୋକସ୍ଥାନଧୋଭୂମେସ୍ତୁ ଦାନଵାନ୍
ଦାନବମାନଙ୍କ ନଶ୍ୱନ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଗଦା ଦଳ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ଦେବମାନେ ଦେବଲୋକରେ ଓ ଦାନବମାନେ ତଳ ଭୂମିରେ ବସିଛନ୍ତି।
କରୋମି କାଲଯୋଗେନ ତତ୍ତୁ କାର୍ଯଂ ଵ୍ରତେନ ମେ। ନିସ୍ସୃତା ସହସା ଵାଣୀ ଵକ୍ତ୍ରମେଵାଭିସଂସ୍ଥିତା
ମୁଁ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ ସମୟରେ ଏହି କାମ କରେଁ; କିନ୍ତୁ ହଠାତ୍ ମୋ ମୁଁହରୁ ଏକ କଥା ବେରିଗଲା ଏବଂ ମୁଁହେ ରୁହିଗଲା।
ଯେନେଦଂ ଚିନ୍ତ୍ଯତେ ପୂର୍ଵଂ ଯନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟଂ ନ ଚ ଶ୍ରୁତମ୍। ବଂଧଂ ଵୈ ଦନୁମୁଖ୍ଯସ୍ଯ କୃତଂ କୋପେନ ପଶ୍ଯ ମେ
ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ମନେ ଆସିଥିଲା, ଯାହାକୁ ଦେଖିନଥିଲି, ଶୁଣିନଥିଲି—ଦେଖ, କ୍ରୋଧରେ ମୁଁ ଦାନବମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଦେଲି।
କଶ୍ଯପାଯ ପୁରା ଦତ୍ତଂ ଧନଂ ଲାଵଣ୍ଯମେଵ ଚ। କିମଯଂ ଵିଗତୋତ୍ସାହୋ ଵାଯଵୋଥ ସମାକୁଲାଃ
କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଧନ ଓ ଲାଳିତ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା—ଏହି ବାୟୁ କି ଶକ୍ତି ହରାଇଦେଇଛି, କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ବାୟୁ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି?
ଭ୍ରମତୀଵ ହି ମେ ଦୃଷ୍ଟିର୍ମୈତଦ୍ରୂପଂ ପ୍ରଚିଂତିତମ୍। ଆଵିଷ୍ଟା କିମହଂ ଵଚ୍ମି କେନାପ୍ଯସଦୃଶଂ ଵଚଃ
ମୋ ଦୃଷ୍ଟି ମନେ ହୁଏ ଭ୍ରମିତ ହେଉଛି, ଯାହା ମନେ ଆସିଥିଲା ତାହା ଆକାର ନେଇଛି; ମୁଁ କ'ଣ କହିବି, କିଏ ଜଣେ ଅନୁଚିତ କଥା ମୋ ମୁଁହରୁ କହାଯାଇଛି।
ଵିକଲ୍ପଵଶମାପନ୍ନାଽଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ ହୃଦିମମର୍ଶ ସା। ଦଧାର ଦିଵ୍ଯଂ ଵର୍ଷାଣାଂ ସହସ୍ରଂ ଦିଵ୍ଯମୀଶ୍ଵରମ୍
ସନ୍ଦେହରେ ପଡ଼ି, ସେ ଅନ୍ତରେ ଅନ୍ତର୍ବେଦନା ସହିତ ଦେବତାଙ୍କୁ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଧରି ଧାରଣ କଲେ।
ତତଃ ସମଭଵତ୍ତସ୍ଯାଂ ଵାମନୋ ଭୂତଵାମନଃ। ଜାତେନ ଯେନ ଚକ୍ଷୂଂଷି ଦାନଵାନାଂ ହୃତାନି ଵୈ
ତାପରେ, ସେଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ବାମନ, ଅଦ୍ଭୁତ ବାମନ ଅବତାର; ଯାଙ୍କ ଜନ୍ମରେ ଦାନବମାନଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ଧାରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ଜାତମାତ୍ରେ ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ଦେଵଦେଵେ ଜନାର୍ଦନେ। ନଦ୍ଯଃ ସ୍ଵଚ୍ଛାଂବୁଵାହିନ୍ଯୋ ଵଵୌ ଗଂଧଵହୋଽନିଲଃ
ଯେତେବେଳେ ସେ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ନଦୀମାନେ ପବିତ୍ର ଜଳ ବହାଇଲେ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ପବନ ବହିଲା।
କଶ୍ଯପୋପି ସୁଖଂ ଲେଭେ ତେନ ପୁତ୍ରେଣ ଭାସ୍ଵତା। ସର୍ଵେଷାଂ ମାନସୋତ୍ସାହସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଂତରଵାସିନାମ୍
କଶ୍ୟପ ମଧ୍ୟ ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ସୁଖ ପାଇଲେ; ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଉଲ୍ଲାସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲା।
ସଂଜାତମାତ୍ରେ ତୁ ତତୋ ଜନାଧିପଜନାର୍ଦନେ। ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ଦୁଂଦୁଭଯୋ ଵିନେଦୁସ୍ତୈଶ୍ଚ ତାଡିତାଃ
ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଭୁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତାମାନେ ଡମ୍ବ ମାରିଲେ, ଏହି ଶବ୍ଦ ଚାରିପାଖରେ ଗୁଞ୍ଜିଲା।
ଅତିପ୍ରହର୍ଷାତ୍ତୁ ଜଗତ୍ତ୍ରଯସ୍ଯ ମୋହଶ୍ଚ ଦୁଃଖାନି ଚ ନାଶମୀଯୁଃ। ଜଗୋ ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵଗଣୋତିମାତ୍ରଂ ଭାଵସ୍ଵରୈର୍ଭର୍ତୃଵିମିଶ୍ରିତାଶ୍ଚ
ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରୁ ତିନି ଲୋକର ମୋହ ଓ ଦୁଃଖ ଶେଷ ହେଲା; ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଭକ୍ତିରେ ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଦେବତାମାନେ ସହ ମିଶିଲେ।