ଅବ୍ରଵୀଜ୍ଜଗତଃ କାର୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତାମାପଦମୁତ୍ତମାମ୍। କିଂ ନ ଜାନାସି ଵୈ ଦେଵ ଯତୋ ନୋ ଭଯମାଗତମ୍
ସେ ଜଗତର ଦୁଃଖ ଓ ଉତ୍କଟ ବିପଦ ବିଷୟରେ କହିଲେ: 'ହେ ଦେବ, ଆମେ ଯାହା ପାଇଁ ଭୟଭୀତ, ତାହା କି ତୁମେ ଜାଣୁନାହାଁ?'
ଦୈତ୍ଯୈର୍ଯଦାହୃତଂ ସର୍ଵଂ ଵରଦାନାଚ୍ଚ ତେ ପ୍ରଭୋ। କଥିତଂ ଵୈ ମଯା ସର୍ଵଂ ବାଷ୍କଲେଶ୍ଚ ଦୁରାତ୍ମନଃ
ଦୈତ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ କିଛି ଦଳି ନେଇଛନ୍ତି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମ ଦିଆ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦ୍ୱାରା; ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା, ବାଷ୍କଲିଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟତା ସହିତ, ତୁମକୁ କହିଛି।
କ୍ରିଯତାଂ ଚାଵିଲଂବେନ ପିତା ତ୍ଵଂ ନଃ ପିତାମହଃ। ତତ୍ତ୍ଵଂ ଚିଂତଯ ଦେଵେଶ ଶାଂତ୍ଯର୍ଥଂ ଜଗତସ୍ତ୍ଵିହ
ବିଳମ୍ବ ଛାଡ଼ି କାର୍ଯ୍ୟ କର, ହେ ପିତା, ଆମ ପିତାମହ; ହେ ଦେବେଶ, ଏଠାରେ ଜଗତର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ କଣ କରିବା ଉଚିତ ଭାବିବା।
ତେଷାଂ ଚ ପଶ୍ଯତାଂ କିଂଚିଚ୍ଛ୍ରୌତସ୍ମାର୍ତାଦିକାଃ କ୍ରିଯାଃ। ନ ପ୍ରାଵର୍ତନ୍ତ ହାନିସ୍ତୁ ତୈରସ୍ମାକଂ ଦିନେଦିନେ
ସେମାନେ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ, ଶ୍ରୌତ, ସ୍ମାର୍ତ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟାମାନେ ଚାଲିନଥିଲା; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଆମର କ୍ଷତି ପ୍ରତିଦିନ ବଢ଼ୁଥିଲା।
ଯଥା ହି ପ୍ରାକୃତଃ କଶ୍ଚିତ୍ସ୍ଵାର୍ଥମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଭାଷତେ। ଵିଜ୍ଞାପ୍ଯସେ ତଥାସ୍ମାଭିର୍ନିରସ୍ତୋପକୃତୈଃ ସଦା
ଯେପରି ଏକ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ନିଜ ଲାଭକୁ ଭାବି କଥା କହେ, ସେପରି ଆମେ ମଧ୍ୟ ସଦା ନିଷ୍ପକ୍ଷ ଭାବେ ତୁମକୁ ଏହି କଥା ଜଣାଇଛୁ।
ଯଦ୍ଯେନୋପକୃତଂ ଯସ୍ଯ ସହସ୍ରଗୁଣିତଂ ପୁନଃ। ଯୋ ନ ତସ୍ଯୋପକାରାଯ ତତ୍କରୋତି ଵୃଥା ମତିଃ
ଯଦି କେହି ଅନ୍ୟରୁ ଉପକାର ପାଇଛି, ଏବଂ ସେ ଏହାକୁ ହଜାର ଗୁଣ ଫେରାଇ ଦେଉନାହିଁ, ତେବେ ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଅକାର୍ଯ୍ୟକାରୀ।
ତସ୍ଯୋପକାରଦଗ୍ଧସ୍ଯ ନିସ୍ତ୍ରପସ୍ଯାସତଃ ପୁନଃ। ନରକେଷ୍ଵପି ସଂଵାସସ୍ତସ୍ଯ ଦୁଷ୍କୃତକାରିଣଃ
ଯିଏ ଅନ୍ୟର ଉପକାରରେ ଲଜ୍ଜା ନ ହୋଇ, ମିଥ୍ୟା ଓ ଦୁଷ୍ଟ କାମ କରେ, ସେ ନରକରେ ବସିବାକୁ ବାଧ୍ୟ।
ନୈତାଵତୈଵ ସାଧୁତ୍ଵଂ କୃତେ ଯାତୁ ପ୍ରତିକ୍ରିଯା। ସ୍ଵାର୍ଥୈକନିଷ୍ଠବୁଦ୍ଧୀନାମେତନ୍ନାପି ପ୍ରଵର୍ତତେ
କେବଳ ପ୍ରତିଦାନ କଲେ ମାତ୍ର ଭଲମଣିଷ ହେବାଯାଏ ନାହିଁ; ଯେଉଁମାନେ ସବୁବେଳେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏପରି କାମ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯଦ୍ଯସ୍ଯ ନାଭଵତ୍ସ୍ଥାନଂ ଜଗତୋ ହ୍ଯତ୍ର ଦୁଃଖଦଂ। ଶତଧା ହୃଦଯଂ ଦୀର୍ଣଂ ତନ୍ନ ତୃପ୍ତିମୁପାଗତମ୍
ଏହି ଦୁଃଖଦାୟକ ଜଗତରେ ଯଦି କାହାର ସ୍ଥାନ ମିଳିଲା ନାହିଁ, ତେବେ ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଶତ ଭାଗରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ତୃପ୍ତି ପାଉନାହାନ୍ତି।
ତତ୍ର ଵା ଯତ୍ର ଗଂତାସ୍ମି ନିମଗ୍ନାନୁଦ୍ଧରସ୍ଵ ନଃ। ଉପାଯକଥନେନାସ୍ଯ ଯେନ ତେଜଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ମୁଁ ଯେଉଁଠି ଯିବି, ଆମେ ଯେଉଁଠି ଡୁବିଯାଇଛୁ, ସେଠାରୁ ଆମକୁ ଉଦ୍ଧାର କର; ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି କିପରି ଚଳିତ ହେବ, ସେ ଉପାୟ କହିଦିଅ।
ଯଥାଖ୍ଯାତଂ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ଜଗତ୍ତତ୍ସ୍ଥମଵେକ୍ଷ୍ଯ ତାମ୍। ନିଃସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଵଷଟ୍କାରଂ ନିଵୃତ୍ତୋତ୍ସଵମଂଗଲମ୍
ମୁଁ ଯେପରି ଦେଖିଛି ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି, ସେପରି ଏହି ଜଗତକୁ ଦେଖିଲି; ଏଠାରେ ପାଠ ପଢିବା ଓ ଯଜ୍ଞ ଉଚ୍ଚାରଣ ନାହିଁ, ଉତ୍ସବ ଓ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଛି।
ତ୍ଯକ୍ତାଧ୍ଯଯନସଂଯୋଗଂ ମୁକ୍ତଵାର୍ତା ପରିଗ୍ରହମ୍। ଦଂଡନୀତ୍ଯା ପରିତ୍ଯକ୍ତଂ ଶ୍ଵାସମାତ୍ରାଵଶେଷିତମ୍
ଅଧ୍ୟୟନ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଚର୍ଚ୍ଚା ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ନୀତି ଓ ଶାସନ ଛାଡ଼ାଯାଇଛି, କେବଳ ଶ୍ୱାସ ଅଛି।
ଜଗଦାର୍ତିମପି ପ୍ରାପ୍ତଂ ପୁନଃ କଷ୍ଟତରାଂ ଦଶାଂ। ଏତାଵତା ହି କାଲେନ ଵଯଂ ଗ୍ଲାନିମୁପାଗତାଃ
ଜଗତ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛି, ପୁଣି ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ କଷ୍ଟରେ ଅଛି; ଏପରି ସମୟରେ ଆମେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଛୁ।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ଜାନାମି ବାଷ୍କଲିଂ ତଂ ତୁ ଵରଦାନାଚ୍ଚ ଗର୍ଵିତମ୍। ଅଜେଯଂ ଭଵତାଂ ମନ୍ଯେ ଵିଷ୍ଣୁସାଧ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ମୁଁ ବାଷ୍କଳିଙ୍କୁ ଜାଣେ, ସେ ଦାନ ପାଇଁ ଗର୍ବିତ; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ, କେବଳ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ।
ନିରୁଧ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଭାଵଂ ତତ୍ଵମଯଂ ତଦା। ସମାଧିସ୍ଥସ୍ଯ ତସ୍ଯୈଵ ଧ୍ଯାନମାତ୍ରାଚ୍ଚତୁର୍ଭୁଜଃ
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ଧ୍ୟାନରୁ ଚାରିଭୁଜା ଠାକୁର ଦର୍ଶନ ଦେଲେ।
ସ୍ତୋକେନୈଵ ହି କାଲେନ ଚିଂତ୍ଯମାନଃ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା। ଆଜଗାମ ମୁହୂର୍ତେନ ସର୍ଵେଷାମେଵ ପଶ୍ଯତାମ୍
ଅତି କମ ସମୟରେ, ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଧ୍ୟାନରେ ଥିବାବେଳେ, ସେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିସାମ୍ନାରେ ଆସିଗଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ। ଭୋ ଭୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନିଵର୍ତ୍ତସ୍ଵ ଧ୍ଯାନାଦସ୍ମାନ୍ନିଵାରିତଃ। ଯଦର୍ଥମିଷ୍ଯତେ ଧ୍ଯାନଂ ସୋହଂ ତ୍ଵାଂ ସମୁପାଗତଃ
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ତୁମେ ଧ୍ୟାନରୁ ବାହାରିଯାଅ; ତୁମ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି; ଯେହେତୁ ତୁମେ ଯେଉଁ କାମ ପାଇଁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲ, ସେଇ କାରଣରେ ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ମହାପ୍ରସାଦ ଏଷୋଽତ୍ର ସ୍ଵାମିନୋ ହି ପ୍ରଦର୍ଶନମ୍। କସ୍ଯାନ୍ଯସ୍ଯ ଭଵେଚ୍ଚୈଷା ଚିନ୍ତା ଯା ଜଗତଃ ପ୍ରଭୋ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଏହା ଏଠାରେ ବଡ଼ କୃପା, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ ମିଳିଲା; ଏହି ଜଗତ ପାଇଁ ଏପରି ଚିନ୍ତା ଆଉ କାହା ପାଖରେ ହେବ? ହେ ପ୍ରଭୁ!
ମମୈଵ ତାଵଦୁତ୍ପତ୍ତିର୍ଜଗଦର୍ଥେ ଵିନିର୍ମିତା। ଜଗଦେତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଥୀଯଂ ତତ୍ତ୍ଵତୋ ନାସ୍ତି ଵିସ୍ମଯଃ
ମୋର ସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ଏହି ଜଗତ ପାଇଁ ହୋଇଛି; ଏହି ଜଗତ ସତ୍ୟରେ ତୁମର, ତେଣୁ ଏଠାରେ କୌଣସି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ।
ଭଵତା ପାଲନଂ କାର୍ଯଂ ସଂହରେଦ୍ରୁଦ୍ର ଏଵ ତୁ। ଏଵଂଭୂତେ ଜଗତ୍ଯସ୍ମିନ୍ଶକ୍ରସ୍ଯାସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ତୁମେ ଏହି ଜଗତକୁ ରକ୍ଷା କର; ବିନାଶ କେବଳ ରୁଦ୍ର କରିବେ। ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ଏହି ମହାତ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ—
ହୃତଂ ରାଜ୍ଯଂ ବାଷ୍କଲିନା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍। ଭୃତ୍ଯସ୍ଯ କ୍ରିଯତାଂ ସାହ୍ଯଂ ମଂତ୍ରଦାନେନ କେଶଵ
ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ଚରାଚର ସହିତ ରାଜ୍ୟ ବାଷ୍କଳି ଦ୍ୱାରା ଦଳିତ; ତୁମ ଦାସ ପାଇଁ, ହେ କେଶବ, ମନ୍ତ୍ର ଦେଇ ସାହାଯ୍ୟ କର।
ଵାସୁଦେଵ ଉଵାଚ। ଭଵତୋ ଵରଦାନେନ ଅଵଧ୍ଯଃ ସ ତୁ ସାଂପ୍ରତମ୍। ବୁଦ୍ଧିସାଧ୍ଯଃ ସ ଵୈ କାର୍ଯୋ ବଂଧନାଦିହ ଦାନଵଃ
ବାସୁଦେବ କହିଲେ: ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବର ଦ୍ୱାରା ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଅଜୟ; କିନ୍ତୁ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ସେକୁ ଜିତିବାକୁ ପଡ଼ିବ—ଏହି ଦାନବକୁ ଏଠାରେ ବାନ୍ଧିବା ଦରକାର।
ଵାମନୋହଂ ଭଵିଷ୍ଯାମି ଦାନଵାନାଂ ଵିନାଶକଃ। ମଯା ସହ ଵ୍ରଜତ୍ଵେଷ ବାଷ୍କଲେସ୍ତୁ ନିଵେଶନମ୍
ମୁଁ ବାମନ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଦାନବମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ୱନ କରିବି। ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ମୋ ସହିତ ବାଷ୍କଳଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଉ।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ଵରଂ ତ୍ଵେଷ ମଦର୍ଥେ ଯାଚତାମିମମ୍। ଵାମନସ୍ଯାସ୍ଯ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ଭୂମେ ରାଜନ୍ପଦତ୍ରଯମ୍
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ମୋ ପାଇଁ ବାମନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତିନି ପଦ ଜମି ଦେବା ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁ। ରାଜନ୍, ଏହି ଦାନ ମୋ ପାଇଁ ଚାହିଁବ।
ପ୍ରଯଚ୍ଛସ୍ଵ ମହାଭାଗ ଯାଚ୍ଞୈଷା ତୁ ମଯା କୃତା। ଶକ୍ରେଣୋକ୍ତୋ ଦାନଵେଂଦ୍ରୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ସ୍ଵମପି ଜୀଵିତମ୍
ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏହି ଅନୁରୋଧ ମୁଁ କରିଛି, ଦୟାକରି ଦେଖ। ଇନ୍ଦ୍ର କହିଛନ୍ତି, ଦାନବନାୟକ ନିଜ ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ଦେଇପାରିବେ।
ଗୃହ୍ଯ ପ୍ରତିଗ୍ରହଂ ତସ୍ଯ ଦାନଵସ୍ଯ ପିତାମହ। ତଂ ବଧ୍ଵା ଚ ତତୋ ଯତ୍ନାତ୍କୃତ୍ଵା ପାତାଲଵାସିନମ୍
ହେ ପିତାମହ, ସେଇ ଦାନବଙ୍କଠାରୁ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ଏବଂ ଚେଷ୍ଟା କରି ତାଙ୍କୁ ପାତାଳରେ ବସାଇଦିଅ।
ସୌକରଂ ରୂପମାସ୍ଥାଯ ଵଧାର୍ଥଂ ଚ ଦୁରାତ୍ମନଃ। ଭଵିଷ୍ଯାମି ନ ସଂଦେହୋ ଵ୍ରଜ ଶକ୍ର ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ
ମୁଁ ଶୂକର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ନଶ୍ୱନ କରିବି — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ।
ଵିରରାମ ତମୁକ୍ତ୍ଵୈଵମଂତର୍ଦ୍ଧାନଂ ଗତଶ୍ଚ ଵୈ। ଅଥ କାଲାଂତରେ ଵିଷ୍ଣାଵଦିତେର୍ଗର୍ଭତାଂ ଗତେ
ଏପରି କହି ସେ ନିର୍ବାଣ ହେଲେ ଏବଂ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ। ତାପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ନିମିତ୍ତାନ୍ଯତିଘୋରାଣି ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତାନ୍ଯନେକଶଃ। ସମସ୍ତଜଗଦାଧାରେ ଵିଷ୍ଣୌ ଗର୍ଭତ୍ଵମାଗତେ
ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ଆଧାର ବିଷ୍ଣୁ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାବେଳେ ଅନେକ ଭୟାନକ ଅପଶକୁନ ଦେଖାଦେଲା।
ଶୋଭନଂ ହି ତଦା ଜାତଂ ନିମିତ୍ତଂ ଚୈଵମୂର୍ଜିତମ୍। ମାଲତୀକୁସୁମାନାଂ ତୁ ସୁଗଂଧଃ ସୁରଭିର୍ଵଵୌ
ସେ ସମୟରେ ଏକ ଶୁଭ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶକୁନ ଦେଖାଗଲା — ମାଲତୀ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧି ହାଲୁକା ପବନରେ ବହୁଥିଲା।