ପଦାନି କୃତଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵିସ୍ତରାନ୍ମମ କୀର୍ତଯ। ଶ୍ରୁତେନ ସର୍ଵପାପସ୍ଯ ନାଶୋ ଵୈ ଭଵିତା ଧ୍ରୁଵମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ କିପରି ଏଠାରେ ପଦ ରଖିଥିଲେ ତାହା ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହ। ଏହା ଶୁଣିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହେବ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ସମ୍ଯକ୍ପୃଚ୍ଛସି ଭୋସ୍ତ୍ଵଂ ଯତ୍ସଂଶୃଣୁ ତ୍ଵଂ ସମାହିତଃ। ଯଥାପୂର୍ଵଂ ପଦନ୍ଯାସଃ କୃତୋ ଦେଵେନ ଵିଷ୍ଣୁନା
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଭଲ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ। ଏବେ ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣ, ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁ କିପରି ପଦ ରଖିଥିଲେ।
ଯଜ୍ଞପର୍ଵତମାସାଦ୍ଯ ଶିଲାପର୍ଵତରୋଧସି। ପୁରା କୃତଯୁଗେ ଭୀଷ୍ମ ଦେଵକାର୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ
କୃତଯୁଗରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର କାମ ସାଧନ ପାଇଁ, ଭୀଷ୍ମ, ବିଷ୍ଣୁ ଶିଳାପର୍ବତର ଢାଳ ଉପରେ ଥିବା ଯଜ୍ଞପର୍ବତକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁନା ଚ କୃତଂ ପୂର୍ଵଂ ପୃଥିଵ୍ଯର୍ଥେ ପରଂତପ। ତ୍ରିଦିଵଂ ସର୍ଵମାନୀତଂ ଦାନଵୈର୍ବଲଵତ୍ତରୈଃ
ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ, ପୂର୍ବରୁ ବିଷ୍ଣୁ ପୃଥିବୀ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, କାରଣ ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗ ବଳଶାଳୀ ଦାନବମାନେ ଦଳି ନେଇଥିଲେ।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଵଶମାନୀଯ ଜିତ୍ଵା ଦେଵାନ୍ସଵାସଵାନ୍। ଦାନଵା ଯଜ୍ଞଭୋକ୍ତାରସ୍ତତ୍ରାସନ୍ବଲଵତ୍ତରାଃ
ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜିତି, ଦାନବମାନେ ତିନି ଲୋକକୁ ନିଜ ଅଧୀନରେ ନେଇଥିଲେ; ସେଠାରେ ସେମାନେ ବଳବାନ ଦାନବମାନେ ଯଜ୍ଞର ଉପଭୋକ୍ତା ହୋଇଥିଲେ।
କୃତା ବାଷ୍କଲିନା ସର୍ଵେ ଦାନଵେନ ବଲୀଯସା। ଏଵଂଭୂତେ ତଦା ଲୋକେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସଚରାଚରେ
ଏହି ସବୁ କାମ ବଳଶାଳୀ ବାଷ୍କଲି ଦାନବ କରିଥିଲେ; ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ, ସମସ୍ତ ଚରାଚର ସହିତ ତିନି ଲୋକରେ—
ପରମାର୍ତିଂ ଯଯୌ ଶକ୍ରୋ ନିରାଶୋ ଜୀଵିତେ କୃତଃ। ସ ବାଷ୍କଲିର୍ଦାନଵେଂଦ୍ରୋଽଵଧ୍ଯୋଯଂ ମମ ସଂଯୁଗେ
ଇନ୍ଦ୍ର ଅତି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ, ଜୀବନର ଆଶା ଛାଡ଼ିଦେଲେ: 'ଏହି ବାଷ୍କଲି ଦାନବରାଜ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ପାଇଁ ଅଜୟ।'
ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵରଦାନେନ ସର୍ଵେଷାଂ ତୁ ଦିଵୌକସାମ୍। ତଦହଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଲୋକେ ଵୃତଃ ସର୍ଵୈର୍ଦିଵୌକସୈଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଇଛନ୍ତି; ଏହିପରି, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବରୁଦ୍ଧ।
ଵ୍ରଜାମି ଶରଣଂ ଦେଵଂ ଗତିରନ୍ଯା ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ଏଵଂ ଵିଚିଂତ୍ଯ ଦେଵେଂଦ୍ରୋ ଵୃତଃ ସର୍ଵୈର୍ଦିଵୌକସୈଃ
ମୁଁ ଦେବଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଉଛି; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ଦେବତାମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ଦେବେଶ—
ଜଗାମ ତ୍ଵରିତୋ ଭୀଷ୍ମ ଯତ୍ର ଦେଵଃ ପିତାମହଃ। ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସ ପଦଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵୃତସ୍ତୈଶ୍ଚ ଦିଵୌକସୈଃ
ଭୀଷ୍ମ, ସେ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ହୋଇ ଯେଉଁଠାରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଚରଣ ପାଇଁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଜ୍ଜଗତଃ କାର୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତାମାପଦମୁତ୍ତମାମ୍। କିଂ ନ ଜାନାସି ଵୈ ଦେଵ ଯତୋ ନୋ ଭଯମାଗତମ୍
ସେ ଜଗତର ଦୁଃଖ ଓ ଉତ୍କଟ ବିପଦ ବିଷୟରେ କହିଲେ: 'ହେ ଦେବ, ଆମେ ଯାହା ପାଇଁ ଭୟଭୀତ, ତାହା କି ତୁମେ ଜାଣୁନାହାଁ?'
ଦୈତ୍ଯୈର୍ଯଦାହୃତଂ ସର୍ଵଂ ଵରଦାନାଚ୍ଚ ତେ ପ୍ରଭୋ। କଥିତଂ ଵୈ ମଯା ସର୍ଵଂ ବାଷ୍କଲେଶ୍ଚ ଦୁରାତ୍ମନଃ
ଦୈତ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ କିଛି ଦଳି ନେଇଛନ୍ତି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମ ଦିଆ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦ୍ୱାରା; ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା, ବାଷ୍କଲିଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟତା ସହିତ, ତୁମକୁ କହିଛି।
କ୍ରିଯତାଂ ଚାଵିଲଂବେନ ପିତା ତ୍ଵଂ ନଃ ପିତାମହଃ। ତତ୍ତ୍ଵଂ ଚିଂତଯ ଦେଵେଶ ଶାଂତ୍ଯର୍ଥଂ ଜଗତସ୍ତ୍ଵିହ
ବିଳମ୍ବ ଛାଡ଼ି କାର୍ଯ୍ୟ କର, ହେ ପିତା, ଆମ ପିତାମହ; ହେ ଦେବେଶ, ଏଠାରେ ଜଗତର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ କଣ କରିବା ଉଚିତ ଭାବିବା।
ତେଷାଂ ଚ ପଶ୍ଯତାଂ କିଂଚିଚ୍ଛ୍ରୌତସ୍ମାର୍ତାଦିକାଃ କ୍ରିଯାଃ। ନ ପ୍ରାଵର୍ତନ୍ତ ହାନିସ୍ତୁ ତୈରସ୍ମାକଂ ଦିନେଦିନେ
ସେମାନେ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ, ଶ୍ରୌତ, ସ୍ମାର୍ତ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟାମାନେ ଚାଲିନଥିଲା; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଆମର କ୍ଷତି ପ୍ରତିଦିନ ବଢ଼ୁଥିଲା।
ଯଥା ହି ପ୍ରାକୃତଃ କଶ୍ଚିତ୍ସ୍ଵାର୍ଥମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଭାଷତେ। ଵିଜ୍ଞାପ୍ଯସେ ତଥାସ୍ମାଭିର୍ନିରସ୍ତୋପକୃତୈଃ ସଦା
ଯେପରି ଏକ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ନିଜ ଲାଭକୁ ଭାବି କଥା କହେ, ସେପରି ଆମେ ମଧ୍ୟ ସଦା ନିଷ୍ପକ୍ଷ ଭାବେ ତୁମକୁ ଏହି କଥା ଜଣାଇଛୁ।
ଯଦ୍ଯେନୋପକୃତଂ ଯସ୍ଯ ସହସ୍ରଗୁଣିତଂ ପୁନଃ। ଯୋ ନ ତସ୍ଯୋପକାରାଯ ତତ୍କରୋତି ଵୃଥା ମତିଃ
ଯଦି କେହି ଅନ୍ୟରୁ ଉପକାର ପାଇଛି, ଏବଂ ସେ ଏହାକୁ ହଜାର ଗୁଣ ଫେରାଇ ଦେଉନାହିଁ, ତେବେ ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଅକାର୍ଯ୍ୟକାରୀ।
ତସ୍ଯୋପକାରଦଗ୍ଧସ୍ଯ ନିସ୍ତ୍ରପସ୍ଯାସତଃ ପୁନଃ। ନରକେଷ୍ଵପି ସଂଵାସସ୍ତସ୍ଯ ଦୁଷ୍କୃତକାରିଣଃ
ଯିଏ ଅନ୍ୟର ଉପକାରରେ ଲଜ୍ଜା ନ ହୋଇ, ମିଥ୍ୟା ଓ ଦୁଷ୍ଟ କାମ କରେ, ସେ ନରକରେ ବସିବାକୁ ବାଧ୍ୟ।
ନୈତାଵତୈଵ ସାଧୁତ୍ଵଂ କୃତେ ଯାତୁ ପ୍ରତିକ୍ରିଯା। ସ୍ଵାର୍ଥୈକନିଷ୍ଠବୁଦ୍ଧୀନାମେତନ୍ନାପି ପ୍ରଵର୍ତତେ
କେବଳ ପ୍ରତିଦାନ କଲେ ମାତ୍ର ଭଲମଣିଷ ହେବାଯାଏ ନାହିଁ; ଯେଉଁମାନେ ସବୁବେଳେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏପରି କାମ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯଦ୍ଯସ୍ଯ ନାଭଵତ୍ସ୍ଥାନଂ ଜଗତୋ ହ୍ଯତ୍ର ଦୁଃଖଦଂ। ଶତଧା ହୃଦଯଂ ଦୀର୍ଣଂ ତନ୍ନ ତୃପ୍ତିମୁପାଗତମ୍
ଏହି ଦୁଃଖଦାୟକ ଜଗତରେ ଯଦି କାହାର ସ୍ଥାନ ମିଳିଲା ନାହିଁ, ତେବେ ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଶତ ଭାଗରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ତୃପ୍ତି ପାଉନାହାନ୍ତି।
ତତ୍ର ଵା ଯତ୍ର ଗଂତାସ୍ମି ନିମଗ୍ନାନୁଦ୍ଧରସ୍ଵ ନଃ। ଉପାଯକଥନେନାସ୍ଯ ଯେନ ତେଜଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ମୁଁ ଯେଉଁଠି ଯିବି, ଆମେ ଯେଉଁଠି ଡୁବିଯାଇଛୁ, ସେଠାରୁ ଆମକୁ ଉଦ୍ଧାର କର; ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି କିପରି ଚଳିତ ହେବ, ସେ ଉପାୟ କହିଦିଅ।
ଯଥାଖ୍ଯାତଂ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ଜଗତ୍ତତ୍ସ୍ଥମଵେକ୍ଷ୍ଯ ତାମ୍। ନିଃସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଵଷଟ୍କାରଂ ନିଵୃତ୍ତୋତ୍ସଵମଂଗଲମ୍
ମୁଁ ଯେପରି ଦେଖିଛି ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି, ସେପରି ଏହି ଜଗତକୁ ଦେଖିଲି; ଏଠାରେ ପାଠ ପଢିବା ଓ ଯଜ୍ଞ ଉଚ୍ଚାରଣ ନାହିଁ, ଉତ୍ସବ ଓ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଛି।
ତ୍ଯକ୍ତାଧ୍ଯଯନସଂଯୋଗଂ ମୁକ୍ତଵାର୍ତା ପରିଗ୍ରହମ୍। ଦଂଡନୀତ୍ଯା ପରିତ୍ଯକ୍ତଂ ଶ୍ଵାସମାତ୍ରାଵଶେଷିତମ୍
ଅଧ୍ୟୟନ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଚର୍ଚ୍ଚା ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ନୀତି ଓ ଶାସନ ଛାଡ଼ାଯାଇଛି, କେବଳ ଶ୍ୱାସ ଅଛି।
ଜଗଦାର୍ତିମପି ପ୍ରାପ୍ତଂ ପୁନଃ କଷ୍ଟତରାଂ ଦଶାଂ। ଏତାଵତା ହି କାଲେନ ଵଯଂ ଗ୍ଲାନିମୁପାଗତାଃ
ଜଗତ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛି, ପୁଣି ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ କଷ୍ଟରେ ଅଛି; ଏପରି ସମୟରେ ଆମେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଛୁ।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ଜାନାମି ବାଷ୍କଲିଂ ତଂ ତୁ ଵରଦାନାଚ୍ଚ ଗର୍ଵିତମ୍। ଅଜେଯଂ ଭଵତାଂ ମନ୍ଯେ ଵିଷ୍ଣୁସାଧ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ମୁଁ ବାଷ୍କଳିଙ୍କୁ ଜାଣେ, ସେ ଦାନ ପାଇଁ ଗର୍ବିତ; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ, କେବଳ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ।
ନିରୁଧ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଭାଵଂ ତତ୍ଵମଯଂ ତଦା। ସମାଧିସ୍ଥସ୍ଯ ତସ୍ଯୈଵ ଧ୍ଯାନମାତ୍ରାଚ୍ଚତୁର୍ଭୁଜଃ
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ଧ୍ୟାନରୁ ଚାରିଭୁଜା ଠାକୁର ଦର୍ଶନ ଦେଲେ।
ସ୍ତୋକେନୈଵ ହି କାଲେନ ଚିଂତ୍ଯମାନଃ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା। ଆଜଗାମ ମୁହୂର୍ତେନ ସର୍ଵେଷାମେଵ ପଶ୍ଯତାମ୍
ଅତି କମ ସମୟରେ, ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଧ୍ୟାନରେ ଥିବାବେଳେ, ସେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିସାମ୍ନାରେ ଆସିଗଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ। ଭୋ ଭୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନିଵର୍ତ୍ତସ୍ଵ ଧ୍ଯାନାଦସ୍ମାନ୍ନିଵାରିତଃ। ଯଦର୍ଥମିଷ୍ଯତେ ଧ୍ଯାନଂ ସୋହଂ ତ୍ଵାଂ ସମୁପାଗତଃ
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ତୁମେ ଧ୍ୟାନରୁ ବାହାରିଯାଅ; ତୁମ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି; ଯେହେତୁ ତୁମେ ଯେଉଁ କାମ ପାଇଁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲ, ସେଇ କାରଣରେ ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ମହାପ୍ରସାଦ ଏଷୋଽତ୍ର ସ୍ଵାମିନୋ ହି ପ୍ରଦର୍ଶନମ୍। କସ୍ଯାନ୍ଯସ୍ଯ ଭଵେଚ୍ଚୈଷା ଚିନ୍ତା ଯା ଜଗତଃ ପ୍ରଭୋ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଏହା ଏଠାରେ ବଡ଼ କୃପା, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ ମିଳିଲା; ଏହି ଜଗତ ପାଇଁ ଏପରି ଚିନ୍ତା ଆଉ କାହା ପାଖରେ ହେବ? ହେ ପ୍ରଭୁ!
ମମୈଵ ତାଵଦୁତ୍ପତ୍ତିର୍ଜଗଦର୍ଥେ ଵିନିର୍ମିତା। ଜଗଦେତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଥୀଯଂ ତତ୍ତ୍ଵତୋ ନାସ୍ତି ଵିସ୍ମଯଃ
ମୋର ସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ଏହି ଜଗତ ପାଇଁ ହୋଇଛି; ଏହି ଜଗତ ସତ୍ୟରେ ତୁମର, ତେଣୁ ଏଠାରେ କୌଣସି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ।
ଭଵତା ପାଲନଂ କାର୍ଯଂ ସଂହରେଦ୍ରୁଦ୍ର ଏଵ ତୁ। ଏଵଂଭୂତେ ଜଗତ୍ଯସ୍ମିନ୍ଶକ୍ରସ୍ଯାସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ତୁମେ ଏହି ଜଗତକୁ ରକ୍ଷା କର; ବିନାଶ କେବଳ ରୁଦ୍ର କରିବେ। ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ଏହି ମହାତ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ—