ଆଚାର୍ଯେ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଣିପତ୍ଯ କ୍ଷମାପଯେତ୍। ଅନେନ ଵିଧିନା ଯସ୍ତୁ କୁର୍ଯାଦ୍ଵୃକ୍ଷୋତ୍ସଵଂ ବୁଧଃ
ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦୁଇଗୁଣା ଦେଇ, ପାଦ ଶିରେ ଲାଗି କ୍ଷମା ଚାହିଁବା ଉଚିତ; ଯେଉଁ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଏହିପରି ଭାବେ ଗଛ ଉତ୍ସବ କରନ୍ତି—
ସର୍ଵାନ୍କାମାନଵାପ୍ନୋତି ପଦଂ ଚାନନ୍ତମଶ୍ନୁତେ। ଯଶ୍ଚୈଵମପି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଵୃକ୍ଷଂ ସଂସ୍ଥାପଯେଦ୍ବୁଧଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ଓ ଅନନ୍ତ ପଦ ଲାଭ କରନ୍ତି; ଏବଂ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଯେଉଁ ଜଣେ ଏହିପରି ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଗଛ ରୋପଣ କରନ୍ତି—
ସୋପି ସ୍ଵର୍ଗେ ଵସେଦ୍ରାଜନ୍ଯାଵଦିଂଦ୍ରାଯୁତତ୍ରଯମ୍। ଭୂତାନ୍ଭଵ୍ଯାଂଶ୍ଚ ମନୁଜାଂସ୍ତାରଯେଦ୍ରୋମସଂମିତାନ୍
ସେ ମଧ୍ୟ ତିରିସ ହଜାର ଇନ୍ଦ୍ର ଯେତେ ବର୍ଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହନ୍ତି, ସେତେ ବର୍ଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଦେହର ଲୋମ ସଂଖ୍ୟା ପରିମାଣର ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ ମଣିଷମାନେ ଉଦ୍ଧାର ପାଆନ୍ତି।
ପରମାଂ ସିଦ୍ଧିମାପ୍ନୋତି ପୁନରାଵୃତ୍ତିଦୁର୍ଲଭାମ୍। ଯ ଇଦଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ଶ୍ରାଵଯେଦ୍ଵାପି ମାନଵଃ
ସେ ପରମ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଯାହା ପୁନଃ ପାଇବା ଦୁର୍ଲଭ; ଯେଉଁ ମଣିଷ ଏହାକୁ ସଦା ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନେ ଶୁଣାନ୍ତି।
ସୋପି ସଂପୂଜ୍ଯତେ ଦେଵୈର୍ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ। ଅପୁତ୍ରସ୍ଯ ଚ ପୁତ୍ରିତ୍ଵଂ ପାଦପା ଏଵ କୁର୍ଵତେ
ସେଉଁଠି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ। ଯେଉଁଠାରେ ପୁଅ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ ପୁଅ ପରି ହୋଇଯାନ୍ତି।
ତୀର୍ଥେଷୁ ପିଂଡଦାନାଦୀନ୍ରୋପକାଣାଂ ଦଦଂତି ତେ। ଯତ୍ନେନାପି ଚ ରାଜେଂଦ୍ର ଅଶ୍ଵତ୍ଥାରୋପଣଂ କୁରୁ
ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀରେ ଏହି ଗଛମାନେ ପିଣ୍ଡଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହିଯୋଗୁଁ, ରାଜା, ଚେଷ୍ଟା କରି ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛ ଲଗାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।
ସ ତେ ପୁତ୍ରସହସ୍ରସ୍ଯ କୃତ୍ଯମେକଃ କରିଷ୍ଯତି। ଧନୀ ଚାଶ୍ଵତ୍ଥଵୃକ୍ଷେଣ ଅଶୋକଃ ଶୋକନାଶନଃ
ଏକ ଗଛ ତୁମ ପାଇଁ ହଜାର ପୁଅର କାମ କରିପାରିବ। ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଧନ ଦେଇଥାଏ, ଅଶୋକ ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ।
ପ୍ଲକ୍ଷୋ ଯଜ୍ଞପ୍ରଦଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ କ୍ଷୀରୀ ଚାଯୁଃପ୍ରଦଃ ସ୍ମୃତଃ। ଜଂବୁକୀ କନ୍ଯକାଦାତ୍ରୀ ଭାର୍ଯାଦା ଦାଡିମୀ ତଥା
ପ୍ଲକ୍ଷ ଗଛ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଇଥାଏ, କ୍ଷୀରୀ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଇଥାଏ। ଜାମୁ ଗଛ କନ୍ୟା ଦେଇଥାଏ, ଦାଡିମି ଗଛ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦେଇଥାଏ।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥୋ ରୋଗନାଶାଯ ପଲାଶୋ ବ୍ରହ୍ମଦସ୍ତଥା। ପ୍ରେତତ୍ଵଂ ଜାଯତେ ପୁଂସୋ ରୋପଯେଦ୍ଯୋ ଵିଭୀତକମ୍
ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ରୋଗ ଦୂର କରିଥାଏ, ପଳାଶ ଗଛ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ଦେଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ବିଭୀତକ ଲଗାଯାଏ, ସେଠାରେ ପ୍ରେତ ଅବସ୍ଥା ମିଳେ।
ଅଂକୋଲେ କୁଲଵୃଦ୍ଧିସ୍ତୁ ଖାଦିରେଣାପ୍ଯରୋଗିତା। ନିଂବପ୍ରରୋହକାଣାଂ ତୁ ନିତ୍ଯଂ ତୁଷ୍ଯେଦ୍ଦିଵାକରଃ
ଅଙ୍କୋଳ ଗଛ କୁଳ ବୃଦ୍ଧି କରେ, ଖାଦିର ଗଛ ନିରୋଗ କରେ। ନିମ୍ବ ଚାରା ଲଗାଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିତ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତି।
ଶ୍ରୀଵୃକ୍ଷେ ଶଂକରୋ ଦେଵଃ ପାଟଲାଯାଂ ତୁ ପାର୍ଵତୀ। ଶିଂଶପାଯାମପ୍ସରସଃ କୁଂଦେ ଗଂଧର୍ଵସତ୍ତମାଃ
ଶ୍ରୀ ଗଛରେ ଶିବ ଥାନ୍ତି, ପାଟଳା ଗଛରେ ପାର୍ବତୀ ଥାନ୍ତି। ଶିଂଶପା ଗଛରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ଓ କୁନ୍ଦ ଗଛରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ବସିଥାନ୍ତି।
ତିଂତିଡୀକେ ଦାସଵର୍ଗା ଵଂଜୁଲେ ଦସ୍ଯଵସ୍ତଥା। ପୁଣ୍ଯପ୍ରଦଃ ଶ୍ରୀପ୍ରଦଶ୍ଚ ଚଂଦନଃ ପନସସ୍ତଥା
ଟିଂଟିଡି ଗଛରେ ଦାସମାନେ ଓ ବଂଜୁଳ ଗଛରେ ଚୋରମାନେ ଥାନ୍ତି। ଚନ୍ଦନ ଓ ପନସ ଗଛ ପୁଣ୍ୟ ଓ ଶ୍ରୀ ଦେଇଥାଏ।
ସୌଭାଗ୍ଯଦଶ୍ଚଂପକଶ୍ଚ କରୀରଃ ପାରଦାରିକଃ। ଅପତ୍ଯନାଶକସ୍ତାଲୋ ବକୁଲଃ କୁଲଵର୍ଦ୍ଧନଃ
ଚମ୍ପକ ଗଛ ଭାଗ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, କରୀର ଗଛ ପରସ୍ତ୍ରୀର ରକ୍ଷାକାରୀ। ତାଳ ଗଛ ସନ୍ତାନ ନାଶ କରେ, ବକୁଳ ଗଛ କୁଳ ବୃଦ୍ଧି କରେ।
ବହୁଭାର୍ଯା ନାରିକେଲା ଦ୍ରାକ୍ଷା ସର୍ଵାଂଗସୁଂଦରୀ। ରତିପ୍ରଦା ତଥା କୋଲୀ କେତକୀ ଶତ୍ରୁନାଶିନୀ
ନାରିକେଳ ଗଛ ଅନେକ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦେଇଥାଏ, ଦ୍ରାକ୍ଷା ଶରୀରକୁ ସୁନ୍ଦର କରେ। କୋଳ ଗଛ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, କେତକୀ ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରେ।
ଏଵମାଦି ନଗାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଯେ ନୋକ୍ତାସ୍ତେପି ଦାଯକାଃ। ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ତେ ଗମିଷ୍ଯଂତି ଯୈସ୍ତୁ ଵୃକ୍ଷାଃ ପ୍ରରୋପିତାଃ
ଏଭଳି ଅନ୍ୟ ଯେଉଁ ଗଛମାନେ ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇନାହିଁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପକାର କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଗଛ ଲଗାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମ୍ମାନ ପାଆନ୍ତି।
ଏକୋନତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ । ପୁଲସ୍ତ୍ଯଉଵାଚ। ତଥୈଵାନ୍ଯତ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦମ୍। ସୌଭାଗ୍ଯଶଯନଂନାମ ଯତ୍ପୁରାଣଵିଦୋ ଵିଦୁଃ
ଏକୋନତ୍ରିଂଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ଏହିପରି ଆଉ ଏକ କଥା କହିବି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ—ଯାହାକୁ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀମାନେ 'ସୌଭାଗ୍ୟ ଶୟନ' ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
ପୁରା ଦଗ୍ଧେଷୁ ଲୋକେଷୁ ଭୂର୍ଭୁଵଃ ସ୍ଵର୍ମହାଦିଷୁ। ସୌଭାଗ୍ଯଂ ସର୍ଵଭୂତାନାମେକସ୍ଥମଭଵତ୍ତଦା
ପୂର୍ବେ ଯେତେବେଳେ ଭୂ, ଭୁଵ, ସ୍ୱର ଓ ମହାଦି ଲୋକ ଦହିଯାଇଥିଲା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ସୌଭାଗ୍ୟ ଏକଠି ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଵୈକୁଂଠଂ ସର୍ଵମାସାଦ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵକ୍ଷସ୍ଥଲେ ସ୍ଥିତମ୍। ତତଃ କାଲେନ କିଯତା ପୁନଃ ସର୍ଗଵିଧୌ ନୃପଃ
ସେଇ ସମସ୍ତ ସୌଭାଗ୍ୟ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଠାରେ ରହିଗଲା। ତାପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ, ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ—
ଅହଂକାରଵୃତେଲୋକେ ପ୍ରଧାନପୁରୁଷାନ୍ଵିତେ। ସ୍ପର୍ଦ୍ଧାଯାଂ ଚ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧାଯାଂ କମଲାସନକୃଷ୍ଣଯୋଃ
ଯେତେବେଳେ ଜଗତ ଅହଂକାରରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ ସହିତ, ଏବଂ କମଳାସନ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା ବଢ଼ିଗଲା—
ପିଂଗାକାରା ସମୁଦ୍ଭୂତା ଵହ୍ନିଜ୍ଵାଲାତିଭୀଷଣା। ତଯାଭିତପ୍ତସ୍ଯ ହରେର୍ଵକ୍ଷସସ୍ତଦ୍ଵିନିଃସୃତମ୍
ଏକ ପିଙ୍ଗଳ ଆକୃତି ଉପଜିଲା, ଯାହା ଅଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଳା ପରି ଭୟଙ୍କର। ସେଠାରେ ହରିଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ତାପିତ ହେଲା ଏବଂ ସେଠାରୁ ସେଇ (ସୌଭାଗ୍ୟ) ବାହାରିଲା।
ଯଦ୍ଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସୌଭାଗ୍ଯମାସ୍ଥିତମ୍। ରସରୂପଂ ନ ତଦ୍ଯାଵଦାପ୍ନୋତି ଵସୁଧାତଲେ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଅଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ସେଇ ସୌଭାଗ୍ୟ ଭୂମିରେ ପହଞ୍ଚିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରସରୂପ ନେଇନଥିଲା।
ଉତ୍କ୍ଷିପ୍ତମଂତରିକ୍ଷାତ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରେଣ ଧୀମତା। ଦକ୍ଷେଣ ପୀତମାତ୍ରଂ ତଦ୍ରୂପଲାଵଣ୍ଯକାରକମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ଡକ୍ଷ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୋଇ ଏହାକୁ ଆକାଶରୁ ଉଠାଇଲେ, ଏବଂ ପିଇଲେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କର ରୂପ ଓ ଲାଭଣ୍ୟ ହେବାର କାରଣ ହେଲା।
ବଲଂତେଜୋମହଜ୍ଜାତଂ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ପରମେଷ୍ଠିନଃ। ଶେଷଂ ଯଦପତଦ୍ଭୂମାଵଷ୍ଟଧା ତଦ୍ଵ୍ଯଜାଯତ
ଦକ୍ଷ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କର ଅପାର ଶକ୍ତି ଓ ତେଜ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଶେଷ ରୂପେ ଉପଜିଲା, ଏହି ଶେଷରୁ ଆଠ ପ୍ରକାର ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଲା।
ତତସ୍ତ୍ଵୋଷଧଯୋ ଜାତାଃ ସପ୍ତ ସୌଭାଗ୍ଯଦାଯିକାଃ। ଇକ୍ଷଵସ୍ତରୁରାଜଶ୍ଚ ନିଷ୍ପଵାଵଶ୍ଶାଲିଧାନ୍ଯକମ୍
ତାପରେ ସାତିଟି ଶୁଭ ଔଷଧି ଜନ୍ମିଲା: ଇଖୁ, ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କର ରାଜା, ନିଷ୍ପବ, ଶାଳି ଧାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧାନ୍ୟ।
ଵିକାରଵଚ୍ଚ ଗୋକ୍ଷୀରଂ କୁସୁଂଭଂ କୁସୁମଂ ତଥା। ଲଵଣଂ ଚାଷ୍ଟମଂ ତଦ୍ଵତ୍ସୌଭାଗ୍ଯାଷ୍ଟକମୁଚ୍ଯତେ
ଏହା ସହିତ, ଗାଈର ଦୁଧ, କୁସୁମ୍ଭ ଓ ଫୁଲ, ଏବଂ ଆଠମ ଭାବେ ଲୁଣ ଉପଜିଲା; ଏହିଗୁଡ଼ିକୁ ଆଠଟି ଶୁଭ ବସ୍ତୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପୀତଂ ଯଦ୍ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରେଣ ଯୋଗଜ୍ଞାନଵିଦା ପୁରା। ଦୁହିତା ସାଭଵତ୍ତସ୍ମାଦ୍ଯା ସତୀତ୍ଯଭିଧୀଯତେ
ଯାହାକି ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଯୋଗ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ପିଇଥିଲେ, ସେହିଠାରୁ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଲେ, ଯାହାକୁ ସତୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଲୋକାନତୀତ୍ଯ ଲାଲିତ୍ଯାଲ୍ଲଲିତା ତେନ ଚୋଚ୍ଯତେ। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସୁଂଦରୀଂ ଦେଵୀମୁପଯେମେ ପିନାକଧୃତ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଚାଉଁଥିବା ଲାଲିତ୍ୟରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଲଳିତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତିନି ଲୋକର ସବୁଠାରୁ ସୁନ୍ଦରୀ ଏହି ଦେବୀଙ୍କୁ ପିନାକଧାରୀ ଶିବ ବିବାହ କରିଥିଲେ।
ତ୍ରିଵିଶ୍ଵସୌଭାଗ୍ଯମଯୀଂ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଫଲପ୍ରଦାମ୍। ତାମାରାଧ୍ଯ ପୁମାନ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ନାରୀ ଵା କିଂ ନ ଵିଂଦତି
ସେ ତିନି ଜଗତର ସମ୍ପଦର ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ଭୋଗ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିଲେ, ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନାରୀ କିଏ ନାହିଁ ଯିଏ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଉନଥାଏ?
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ। କଥମାରାଧନଂ ତସ୍ଯା ଲଲିତାଯା ମୁନେ ଵଦ। ଯଦ୍ଵିଧାନଂ ଚ ଜଗତଃ ଶାଂତଯେ ତଦ୍ଵଦସ୍ଵ ମେ
ଭୀଷ୍ମ ପଚାରିଲେ: ମୁନି, ଏହି ଲଳିତାଙ୍କୁ କିପରି ପୂଜିବା ଯାଉଚି, ଏବଂ କେଉଁ ପ୍ରକାରେ ଜଗତର ଶାନ୍ତି ହୁଏ, ମୋତେ କହ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ଵସଂତମାସମାସାଦ୍ଯ ତୃତୀଯାଯାଂ ଜନପ୍ରିଯଃ। ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷସ୍ଯ ପୂର୍ଵାହ୍ଣେ ତିଲୈଃ ସ୍ନାନଂ ସମାଚରେତ୍
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ବସନ୍ତ ମାସ ଆସିଲେ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ତୃତୀୟା ଦିନ ଯାହା ଲୋକମାନେ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି, ସେ ଦିନ ପ୍ରଭାତରେ ତିଳ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।