ସପ୍ତଧାନ୍ଯସ୍ଥିତାନ୍କୃତ୍ଵା ଵସ୍ତ୍ରଗଂଧାନୁଲେପନୈଃ। କୁଂଭାନ୍ସର୍ଵେଷୁ ଵୃକ୍ଷେଷୁ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵାଵନୀଶ୍ଵର
ସାତ ପ୍ରକାର ଧାନ୍ୟ, ସୁଗନ୍ଧିତ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ, ଏହାକୁ କୁମ୍ଭରେ ରଖି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଛ ତଳେ ରଖିବା ଉଚିତ, ହେ ଭୂମିପତି।
ପୂଜଯିତ୍ଵା ଦିନାଂତେ ଚ କୃତ୍ଵା ବଲିନିଵେଦନମ୍। ଯଥାଵଲ୍ଲୋକପାଲାନାମିଂଦ୍ରାଦୀନାଂ ଵିଧାନତଃ
ପୂଜା କରି, ଦିନ ଶେଷରେ ବଳି ନିବେଦନ କରି, ଲୋକପାଳମାନେ ଯେପରିକି ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଵନସ୍ପତେରଧିଵାସ ଏଵଂ କାର୍ଯୋ ଦ୍ଵିଜାତିଭିଃ। ତତଃ ଶୁକ୍ଲାଂବରଧରାନ୍ସୌଵର୍ଣକୃତମେଖଲାନ୍
ଏହିପରି ଦ୍ୱିଜମାନେ ଗଛମାନଙ୍କର ଅଧିବାସ କରିବା ଉଚିତ; ତାପରେ, ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଓ ସୁନାର ମେଖଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଲୋକମାନେ—
ସକାଂସ୍ଯଦୋହାଂ ସୌଵର୍ଣଶୃଂଗାଭ୍ଯାମତିଶାଲିନୀଂ। ପଯସ୍ଵିନୀଂ ଵୃକ୍ଷମଧ୍ଯାଦୁତ୍ସୃଜେଦ୍ଗାମୁଦଙ୍ମୁଖୀମ୍
କାଂସ୍ୟ ପାତ୍ର ଓ ସୁନାର ସିଂଗ ଥିବା, ଦୁଧରେ ପ୍ରଚୁର ଓ ଉତ୍ତମ ଗାଈକୁ, ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ।
ତତୋଭିଷେକମଂତ୍ରେଣ ଵାଦ୍ଯମଂଗଲଗୀତକୈଃ। ଋଗ୍ଯଜୁଃସାମମଂତ୍ରୈଶ୍ଚ ଵାରୁଣୈରଭିତସ୍ତଦା
ତାପରେ, ଅଭିଷେକ ମନ୍ତ୍ର ଓ ସଙ୍ଗୀତ, ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ, ଋକ୍, ଯଜୁର୍, ସାମ ଓ ବାରୁଣ ମନ୍ତ୍ର ଚାରିପାଖରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତୈରେଵ କୁଂଭୈଃ ସ୍ନପନଂ କୁର୍ଯୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣପୁଂଗଵାଃ। ସ୍ନାତଃ ଶୁକ୍ଲାଂବରଧରୋ ଯଜମାନୋଭିପୂଜଯେତ୍
ସେଇ କୁମ୍ଭମାନେ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସ୍ନାନ କରାଇବେ; ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ନାନ କରି ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ପୂଜା କରିବେ।
ଗୋଭିର୍ଵିଭଵତଃ ସର୍ଵାନୃତ୍ଵିଜଃ ସସମାହିତାନ୍। ହେମସୂତ୍ରୈଃ ସକଟକୈରଂଗୁଲୀଯୈଃ ପଵିତ୍ରକୈଃ
ସମସ୍ତ ଋତ୍ୱିଜମାନେ, ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ବସିଥିବା, ସେମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଗାଈ, ସୁନା ତାର, କଙ୍ଗନ, ଅଙ୍ଗୁଠି ଓ ପବିତ୍ର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଵାସୋଭିଃ ଶଯନୀଯୈଶ୍ଚ ତଥୋପସ୍କରପାଦୁକୈଃ। କ୍ଷୀରାଭିଷେଚନଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଯାଵଦ୍ଦିନଚତୁଷ୍ଟଯମ୍
ବସ୍ତ୍ର, ଶୋଇବା ଜିନିଷ, ଉପକରଣ ଓ ପାଦୁକା ଦେଇ, ଚାରି ଦିନ ଧରି କ୍ଷୀର ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ।
ହୋମଶ୍ଚ ସର୍ପିଷା କାର୍ଯୋ ଯଵୈଃ କୃଷ୍ଣତିଲୈରପି। ପଲାଶସମିଧଃ ଶସ୍ତାଶ୍ଚତୁର୍ଥେଽହ୍ନି ତଥୋତ୍ସଵଃ
ଘିଅ, ଯବ ଓ କଳା ତିଳ ଦେଇ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ; ପଳାଶ କାଠି ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ଉତ୍ସବ ହେବା ଉଚିତ।
ଦକ୍ଷିଣା ଚ ପୁନସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ଦେଯା ତତ୍ରାପି ଶକ୍ତିତଃ। ଯଦ୍ଯଦିଷ୍ଟତମଂ କିଚିତ୍ତତ୍ତଦ୍ଦଦ୍ଯାଦମତ୍ସରୀ
ପୂର୍ବବତ୍ ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଅନୁଯାୟୀ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ; ଯାହା ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ, ତାହା ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି ଦେବା ଉଚିତ।
ଆଚାର୍ଯେ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଣିପତ୍ଯ କ୍ଷମାପଯେତ୍। ଅନେନ ଵିଧିନା ଯସ୍ତୁ କୁର୍ଯାଦ୍ଵୃକ୍ଷୋତ୍ସଵଂ ବୁଧଃ
ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦୁଇଗୁଣା ଦେଇ, ପାଦ ଶିରେ ଲାଗି କ୍ଷମା ଚାହିଁବା ଉଚିତ; ଯେଉଁ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଏହିପରି ଭାବେ ଗଛ ଉତ୍ସବ କରନ୍ତି—
ସର୍ଵାନ୍କାମାନଵାପ୍ନୋତି ପଦଂ ଚାନନ୍ତମଶ୍ନୁତେ। ଯଶ୍ଚୈଵମପି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଵୃକ୍ଷଂ ସଂସ୍ଥାପଯେଦ୍ବୁଧଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ଓ ଅନନ୍ତ ପଦ ଲାଭ କରନ୍ତି; ଏବଂ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଯେଉଁ ଜଣେ ଏହିପରି ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଗଛ ରୋପଣ କରନ୍ତି—
ସୋପି ସ୍ଵର୍ଗେ ଵସେଦ୍ରାଜନ୍ଯାଵଦିଂଦ୍ରାଯୁତତ୍ରଯମ୍। ଭୂତାନ୍ଭଵ୍ଯାଂଶ୍ଚ ମନୁଜାଂସ୍ତାରଯେଦ୍ରୋମସଂମିତାନ୍
ସେ ମଧ୍ୟ ତିରିସ ହଜାର ଇନ୍ଦ୍ର ଯେତେ ବର୍ଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହନ୍ତି, ସେତେ ବର୍ଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଦେହର ଲୋମ ସଂଖ୍ୟା ପରିମାଣର ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ ମଣିଷମାନେ ଉଦ୍ଧାର ପାଆନ୍ତି।
ପରମାଂ ସିଦ୍ଧିମାପ୍ନୋତି ପୁନରାଵୃତ୍ତିଦୁର୍ଲଭାମ୍। ଯ ଇଦଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ଶ୍ରାଵଯେଦ୍ଵାପି ମାନଵଃ
ସେ ପରମ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଯାହା ପୁନଃ ପାଇବା ଦୁର୍ଲଭ; ଯେଉଁ ମଣିଷ ଏହାକୁ ସଦା ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନେ ଶୁଣାନ୍ତି।
ସୋପି ସଂପୂଜ୍ଯତେ ଦେଵୈର୍ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ। ଅପୁତ୍ରସ୍ଯ ଚ ପୁତ୍ରିତ୍ଵଂ ପାଦପା ଏଵ କୁର୍ଵତେ
ସେଉଁଠି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ। ଯେଉଁଠାରେ ପୁଅ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ ପୁଅ ପରି ହୋଇଯାନ୍ତି।
ତୀର୍ଥେଷୁ ପିଂଡଦାନାଦୀନ୍ରୋପକାଣାଂ ଦଦଂତି ତେ। ଯତ୍ନେନାପି ଚ ରାଜେଂଦ୍ର ଅଶ୍ଵତ୍ଥାରୋପଣଂ କୁରୁ
ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀରେ ଏହି ଗଛମାନେ ପିଣ୍ଡଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହିଯୋଗୁଁ, ରାଜା, ଚେଷ୍ଟା କରି ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛ ଲଗାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।
ସ ତେ ପୁତ୍ରସହସ୍ରସ୍ଯ କୃତ୍ଯମେକଃ କରିଷ୍ଯତି। ଧନୀ ଚାଶ୍ଵତ୍ଥଵୃକ୍ଷେଣ ଅଶୋକଃ ଶୋକନାଶନଃ
ଏକ ଗଛ ତୁମ ପାଇଁ ହଜାର ପୁଅର କାମ କରିପାରିବ। ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଧନ ଦେଇଥାଏ, ଅଶୋକ ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ।
ପ୍ଲକ୍ଷୋ ଯଜ୍ଞପ୍ରଦଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ କ୍ଷୀରୀ ଚାଯୁଃପ୍ରଦଃ ସ୍ମୃତଃ। ଜଂବୁକୀ କନ୍ଯକାଦାତ୍ରୀ ଭାର୍ଯାଦା ଦାଡିମୀ ତଥା
ପ୍ଲକ୍ଷ ଗଛ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଇଥାଏ, କ୍ଷୀରୀ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଇଥାଏ। ଜାମୁ ଗଛ କନ୍ୟା ଦେଇଥାଏ, ଦାଡିମି ଗଛ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦେଇଥାଏ।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥୋ ରୋଗନାଶାଯ ପଲାଶୋ ବ୍ରହ୍ମଦସ୍ତଥା। ପ୍ରେତତ୍ଵଂ ଜାଯତେ ପୁଂସୋ ରୋପଯେଦ୍ଯୋ ଵିଭୀତକମ୍
ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ରୋଗ ଦୂର କରିଥାଏ, ପଳାଶ ଗଛ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ଦେଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ବିଭୀତକ ଲଗାଯାଏ, ସେଠାରେ ପ୍ରେତ ଅବସ୍ଥା ମିଳେ।
ଅଂକୋଲେ କୁଲଵୃଦ୍ଧିସ୍ତୁ ଖାଦିରେଣାପ୍ଯରୋଗିତା। ନିଂବପ୍ରରୋହକାଣାଂ ତୁ ନିତ୍ଯଂ ତୁଷ୍ଯେଦ୍ଦିଵାକରଃ
ଅଙ୍କୋଳ ଗଛ କୁଳ ବୃଦ୍ଧି କରେ, ଖାଦିର ଗଛ ନିରୋଗ କରେ। ନିମ୍ବ ଚାରା ଲଗାଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିତ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତି।
ଶ୍ରୀଵୃକ୍ଷେ ଶଂକରୋ ଦେଵଃ ପାଟଲାଯାଂ ତୁ ପାର୍ଵତୀ। ଶିଂଶପାଯାମପ୍ସରସଃ କୁଂଦେ ଗଂଧର୍ଵସତ୍ତମାଃ
ଶ୍ରୀ ଗଛରେ ଶିବ ଥାନ୍ତି, ପାଟଳା ଗଛରେ ପାର୍ବତୀ ଥାନ୍ତି। ଶିଂଶପା ଗଛରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ଓ କୁନ୍ଦ ଗଛରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ବସିଥାନ୍ତି।
ତିଂତିଡୀକେ ଦାସଵର୍ଗା ଵଂଜୁଲେ ଦସ୍ଯଵସ୍ତଥା। ପୁଣ୍ଯପ୍ରଦଃ ଶ୍ରୀପ୍ରଦଶ୍ଚ ଚଂଦନଃ ପନସସ୍ତଥା
ଟିଂଟିଡି ଗଛରେ ଦାସମାନେ ଓ ବଂଜୁଳ ଗଛରେ ଚୋରମାନେ ଥାନ୍ତି। ଚନ୍ଦନ ଓ ପନସ ଗଛ ପୁଣ୍ୟ ଓ ଶ୍ରୀ ଦେଇଥାଏ।
ସୌଭାଗ୍ଯଦଶ୍ଚଂପକଶ୍ଚ କରୀରଃ ପାରଦାରିକଃ। ଅପତ୍ଯନାଶକସ୍ତାଲୋ ବକୁଲଃ କୁଲଵର୍ଦ୍ଧନଃ
ଚମ୍ପକ ଗଛ ଭାଗ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, କରୀର ଗଛ ପରସ୍ତ୍ରୀର ରକ୍ଷାକାରୀ। ତାଳ ଗଛ ସନ୍ତାନ ନାଶ କରେ, ବକୁଳ ଗଛ କୁଳ ବୃଦ୍ଧି କରେ।
ବହୁଭାର୍ଯା ନାରିକେଲା ଦ୍ରାକ୍ଷା ସର୍ଵାଂଗସୁଂଦରୀ। ରତିପ୍ରଦା ତଥା କୋଲୀ କେତକୀ ଶତ୍ରୁନାଶିନୀ
ନାରିକେଳ ଗଛ ଅନେକ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦେଇଥାଏ, ଦ୍ରାକ୍ଷା ଶରୀରକୁ ସୁନ୍ଦର କରେ। କୋଳ ଗଛ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, କେତକୀ ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରେ।
ଏଵମାଦି ନଗାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଯେ ନୋକ୍ତାସ୍ତେପି ଦାଯକାଃ। ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ତେ ଗମିଷ୍ଯଂତି ଯୈସ୍ତୁ ଵୃକ୍ଷାଃ ପ୍ରରୋପିତାଃ
ଏଭଳି ଅନ୍ୟ ଯେଉଁ ଗଛମାନେ ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇନାହିଁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପକାର କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଗଛ ଲଗାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମ୍ମାନ ପାଆନ୍ତି।
ଏକୋନତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ । ପୁଲସ୍ତ୍ଯଉଵାଚ। ତଥୈଵାନ୍ଯତ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦମ୍। ସୌଭାଗ୍ଯଶଯନଂନାମ ଯତ୍ପୁରାଣଵିଦୋ ଵିଦୁଃ
ଏକୋନତ୍ରିଂଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ଏହିପରି ଆଉ ଏକ କଥା କହିବି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ—ଯାହାକୁ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀମାନେ 'ସୌଭାଗ୍ୟ ଶୟନ' ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
ପୁରା ଦଗ୍ଧେଷୁ ଲୋକେଷୁ ଭୂର୍ଭୁଵଃ ସ୍ଵର୍ମହାଦିଷୁ। ସୌଭାଗ୍ଯଂ ସର୍ଵଭୂତାନାମେକସ୍ଥମଭଵତ୍ତଦା
ପୂର୍ବେ ଯେତେବେଳେ ଭୂ, ଭୁଵ, ସ୍ୱର ଓ ମହାଦି ଲୋକ ଦହିଯାଇଥିଲା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ସୌଭାଗ୍ୟ ଏକଠି ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଵୈକୁଂଠଂ ସର୍ଵମାସାଦ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵକ୍ଷସ୍ଥଲେ ସ୍ଥିତମ୍। ତତଃ କାଲେନ କିଯତା ପୁନଃ ସର୍ଗଵିଧୌ ନୃପଃ
ସେଇ ସମସ୍ତ ସୌଭାଗ୍ୟ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଠାରେ ରହିଗଲା। ତାପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ, ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ—
ଅହଂକାରଵୃତେଲୋକେ ପ୍ରଧାନପୁରୁଷାନ୍ଵିତେ। ସ୍ପର୍ଦ୍ଧାଯାଂ ଚ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧାଯାଂ କମଲାସନକୃଷ୍ଣଯୋଃ
ଯେତେବେଳେ ଜଗତ ଅହଂକାରରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ ସହିତ, ଏବଂ କମଳାସନ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା ବଢ଼ିଗଲା—
ପିଂଗାକାରା ସମୁଦ୍ଭୂତା ଵହ୍ନିଜ୍ଵାଲାତିଭୀଷଣା। ତଯାଭିତପ୍ତସ୍ଯ ହରେର୍ଵକ୍ଷସସ୍ତଦ୍ଵିନିଃସୃତମ୍
ଏକ ପିଙ୍ଗଳ ଆକୃତି ଉପଜିଲା, ଯାହା ଅଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଳା ପରି ଭୟଙ୍କର। ସେଠାରେ ହରିଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ତାପିତ ହେଲା ଏବଂ ସେଠାରୁ ସେଇ (ସୌଭାଗ୍ୟ) ବାହାରିଲା।