ଆଥର୍ଵଣାଶ୍ଚୋତ୍ତରତଃ ଶାଂତିକଂ ପୌଷ୍ଟିକଂ ତଥା। ଜପେଯୁର୍ମନସା ଦେଵମାଶ୍ରିତା ଵରୁଣଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଅଥର୍ବବେଦ ପାଠକମାନେ ମନରେ ଶାନ୍ତି ଓ ପୌଷ୍ଟିକ ସୂକ୍ତ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ, ଭଗବାନ ବରୁଣଙ୍କ ଶରଣ ନେଇ।
ପୂର୍ଵେ ଦ୍ଯୁରଭିତୋ ରାତ୍ରାଵେଵଂ କୃତ୍ଵାଧିଵାସନମ୍। ଗଜାଶ୍ଵରଥଵଲ୍ମୀକ ସଂଗମାଦ୍ଵ୍ରଜଗୋକୁଲାତ୍
ପୂର୍ବରୁ ଦିନ ଓ ରାତିରେ ଏଭଳି ଅଧିବାସ କରି, ହାତୀ, ଘୋଡା, ରଥ, ବିଲା ଏବଂ ଗାଈ ଥିବା ସ୍ଥାନରୁ—
ମୃଦମାଦାଯ କୁଂଭେଷୁ ପ୍ରକ୍ଷିପେଦୋଷଧୀସ୍ତଥା। ରୋଚନାଂ ଚ ସସିଦ୍ଧାର୍ଥାଂ ଗଂଧାନ୍ଗୁଗ୍ଗୁଲୁମେଵ ଚ
ମାଟି ନେଇ କୁମ୍ଭରେ ରଖିବେ, ଔଷଧିମୂଳ ମଧ୍ୟ ଦେବେ। ରୋଚନା, ସିଦ୍ଧାର୍ଥ, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଗୁଗୁଳୁ ମଧ୍ୟ ଦେବେ।
ସ୍ନାପନଂ ତସ୍ଯ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ପଂଚଗଵ୍ଯସମନ୍ଵିତଂ। ପୂର୍ଵଂ କର୍ତୁର୍ମହାମଂତ୍ରୈରେଵଂ କୃତ୍ଵା ଵିଧାନତଃ
ଗୋମାତାର ପଞ୍ଚ ପଦାର୍ଥ ମିଶାଇ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ କର୍ତ୍ତା ମହାମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ଏହା କରିବେ।
ଅତିଵାହ୍ଯ କ୍ଷପାମେଵଂ ଵିଧିଯୁକ୍ତେନ କର୍ମଣା। ତତଃ ପ୍ରଭାତେ ଵିମଲେ ସଂଜାତେ ତୁ ଶତଂ ଗଵାଂ
ଏଭଳି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ରାତି କାଟିବା ପରେ, ପ୍ରଭାତରେ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶତଟି ଗାଈ—
ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯମଷ୍ଟଷଷ୍ଟ୍ଯଥଵା ପୁନଃ। ପଂଚାଶଦ୍ଵାଥ ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ପଂଚଵିଂଶତି ଵା ପୁନଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟି, କିମ୍ବା ପୁଣି ପଞ୍ଚାଶି, କିମ୍ବା ଛଅତିରିଶି, କିମ୍ବା ପଞ୍ଚବିଶି ଦେବା ଉଚିତ।
ତତଶ୍ଚାଵସରପ୍ରାପ୍ତେ ଶୁଦ୍ଧେ ଲଗ୍ନେ ସୁଶୋଭନେ। ଵେଦଶବ୍ଦୈଃ ସଗଂଧର୍ଵୈର୍ଵାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈଃ ପୁନଃ
ତାପରେ ଯେତେବେଳେ ଶୁଭ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଲଗ୍ନ ଆସେ, ବେଦ ଉଚ୍ଚାରଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ ସଙ୍ଗୀତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଧ୍ୱନି ସହିତ—
କନକାଲଂକୃତାଂ କୃତ୍ଵା ଜଲେ ଗାମଵତାରଯେତ୍। ସାମଗାଯ ଚ ସା ଦେଯା ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ଵିଶାଂପତେ
ସୁନାର ଗହଣା ପିନ୍ଧାଇ ଗାଈକୁ ଜଳରେ ନେଇଯିବେ। ସେଇ ଗାଈ ସାମବେଦ ପାଠକ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ, ହେ ରାଜା।
ପାତ୍ରୀମାଦାଯ ସୌଵର୍ଣୀ ପଂଚରତ୍ନସମନ୍ଵିତାମ୍। ତତୋ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ମକରାନ୍ମତ୍ସ୍ଯାଦୀଂଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଶଃ
ସୁନାର ବାତି ନେଇ, ତାହାକୁ ପାଞ୍ଚଟି ମଣିରେ ସଜାଇ, ପରେ ସେଠାରେ ମଗର, ମାଛ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାଣିପ୍ରାଣୀମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣଭାବେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଧୃତାଂ ଚତୁର୍ଭିର୍ଵିପ୍ରୈଶ୍ଚ ଵେଦଵେଦାଂଗପାରଗୈଃ। ମହାନଦୀଜଲୋପେତାଂ ଦଧ୍ଯକ୍ଷତଵିଭୂଷିତାମ୍
ଏହି ବାତିକୁ ଚାରିଜଣ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧରିଥିବେ, ବଡ଼ ନଦୀର ପାଣି ଭରାଯିବ, ଦହି ଓ ଅଖଣ୍ଡ ଚାଉଳରେ ଶୋଭିତ ହେବ।
ଉତ୍ତରାଭିମୁଖାଂ ନ୍ଯୁବ୍ଜାଂ ଜଲମଧ୍ଯେ ତୁ କାରଯେତ୍। ଆଥର୍ଵଣେନ ସୁସ୍ନାତାଂ ପୁନର୍ମାଯାଂ ତଥୈଵ ଚ
ଏହି ବାତିକୁ ଉତ୍ତରମୁଖୀ ଭାବେ ଜଳମଧ୍ୟରେ ରଖିବା ଦରକାର, ଆଥର୍ବଣ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସ୍ନାନ କରିବା ପରେ, ପୁନି ମାୟା ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଆପୋହିଷ୍ଠେତି ମଂତ୍ରେଣ କ୍ଷିପ୍ତ୍ଵାଗତ୍ଯ ଚ ମଂଡପଂ। ପୂଜଯିତ୍ଵା ସଦସ୍ଯାନ୍ଵୈ ବଲିଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ସମଂତତଃ
‘ଆପୋହିଷ୍ଠ’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ବାତିକୁ ରଖି ମଣ୍ଡପକୁ ଫେରି, ସଭ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ।
ପୁନର୍ଦିନାନି ହୋତଵ୍ଯଂ ଚତ୍ଵାରି ରାଜସତ୍ତମ। ଚତୁର୍ଥୀକର୍ମ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଦେଯଂ ତତ୍ରାପି ଶକ୍ତିତଃ1.27.
ହେ ରାଜା, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଚାରିଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରିବା ଦରକାର; ଚତୁର୍ଥ ଦିନର କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ସେଠାରେ ଯେତେ ସମ୍ଭବ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।
କୃତ୍ଵା ତୁ ଯଜ୍ଞପାତ୍ରାଣି ଯଜ୍ଞୋପକରଣାନି ଚ। ଋତ୍ଵିଗ୍ଭ୍ଯସ୍ତୁ ସମଂ ଦଦ୍ଯାନ୍ମଂଡପଂ ଵିଭଜେତ୍ପୁନଃ
ଯଜ୍ଞର ବାତି ଓ ଉପକରଣ ତିଆରି କରି, ସେଗୁଡିକୁ ଋତ୍ବିଜମାନେଙ୍କୁ ସମଭାଗରେ ଦେଇ, ପୁନି ମଣ୍ଡପକୁ ବାଣ୍ଟିବା ଉଚିତ।
ହେମପାତ୍ରୀଂ ଚ ଶଯ୍ଯାଂ ଚ ଵିପ୍ରାଯ ଚ ନିଵେଦଯେତ୍। ତତଃ ସହସ୍ରଂ ଵିପ୍ରାଣାମଥଵାଽଷ୍ଟଶତଂ ତଥା
ସୁନାର ବାତି ଓ ଶଯ୍ୟା ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ; ତାପରେ ହଜାରଟି ବ୍ରାହ୍ମଣ, କିମ୍ବା ଆଠଶେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ
ଭୋଜନୀଯଂ ଯଥାଶକ୍ତି ପଂଚାଶଦ୍ଵାଥ ଵିଂଶତିଃ। ଏଵମେଷ ପୁରାଣେଷୁ ତଟାକଵିଧିରୁଚ୍ଯତେ
ଯେତେ ସମ୍ଭବ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ, ପଚାଶ କିମ୍ବା କିଶିଏ ବିଶି; ଏହିପରି ତଟାଗର ବିଧି ପୁରାଣରେ କହାଯାଇଛି।
କୂପଵାପୀଷୁ ସର୍ଵାସୁ ତଥା ପୁଷ୍କରିଣୀଷୁ ଚ। ଏଷ ଏଵ ଵିଧିର୍ଦୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠାସୁ ତଥୈଵ ଚ
ଏହି ଏକାଇ ବିଧି କୂଆ, ଭଣ୍ଡାର, ଓ ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠାରେ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ ହୁଏ।
ମଂତ୍ରତସ୍ତୁ ଵିଶେଷଃ ସ୍ଯାତ୍ପ୍ରାସାଦୋଦ୍ଯାନଭୂମିଷୁ। ଅଯଂ ତ୍ଵଶକ୍ତାଵର୍ଧେନ ଵିଧିର୍ଦୃଷ୍ଟଃ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା
ମନ୍ଦିର ଓ ଉଦ୍ୟାନ ଭୂମି ପାଇଁ ବିଶେଷ ମନ୍ତ୍ର ଅଛି; ଏହି ବିଧି ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
ସ୍ଵଲ୍ପେଷ୍ଵେକାଗ୍ନିଵତ୍କାର୍ଯୋ ଵିତ୍ତଶାଠ୍ଯଵିଵର୍ଜିତୈଃ। ପ୍ରାଵୃଟ୍କାଲେ ସ୍ଥିତଂ ତୋଯମଗ୍ନିଷ୍ଟୋମସମଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଛୋଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏକାଗ୍ନି ଯଜ୍ଞ ପରି କରିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁମାନେ ମନରେ କଞ୍ଚସାଳି ନୁହଁନ୍ତି; ବର୍ଷାକାଳରେ ଥିବା ପାଣିକୁ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞ ସମାନ ମନାଯାଏ।
ଶରତ୍କାଲସ୍ଥିତଂ ଯତ୍ସ୍ଯାତ୍ତଦୁକ୍ତଫଲଦାଯକମ୍। ଵାଜପେଯାତିରାତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ହେମଂତେ ଶିଶିରେ ସ୍ଥିତମ୍
ଶରତ୍କାଳରେ ଥିବା ପାଣି ଉଲ୍ଲିଖିତ ଫଳ ଦେଉଛି; ହେମନ୍ତ ଓ ଶୀତକାଳରେ ବାଜପେୟ ଓ ଅତିରାତ୍ର ଯଜ୍ଞ ସହିତ,
ଅଶ୍ଵମେଧସମଂ ପ୍ରାହୁର୍ଵସଂତସମଯେ ସ୍ଥିତମ୍। ଗ୍ରୀଷ୍ମେପି ଯତ୍ସ୍ଥିତଂ ତୋଯଂ ରାଜସୂଯାଦ୍ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ବସନ୍ତକାଳରେ ଥିବା ପାଣି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମାନ ମନାଯାଏ; ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ଥିବା ପାଣି ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞଠାରୁ ଅଧିକ ଫଳଦାୟକ।
ଏତାନ୍ମହାରାଜ ଵିଶେଷଧର୍ମାନ୍କରୋତି ଚୋର୍ଵ୍ଯାମତିଶୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧିଃ। ସ ଯାତି ବ୍ରହ୍ମାଲଯମେଵ ଶୁଦ୍ଧଃ କଲ୍ପାନନେକାନ୍ଦିଵି ମୋଦତେ ଚ
ହେ ମହାରାଜ, ଯେଉଁଠି ମନ ଶୁଦ୍ଧ ରଖି ଏହି ବିଶେଷ କର୍ମଗୁଡିକୁ କରେ, ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ ଓ ଅନେକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରେ।
ଅନେକଲୋକାନ୍ଵିଚରନ୍ସ୍ଵରାଦୀନ୍ଭୁକ୍ତ୍ଵା ପରାର୍ଧଦ୍ଵଯମଙ୍ଗନାଭିଃ। ସହୈଵ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦଂ ଯତ୍ପ୍ରାପ୍ନୋତି ତଦ୍ଯୋଗବଲେନ ଭୂଯଃ
ଅନେକ ଲୋକରେ ଘୁରି, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକର ଭୋଗ କରି, ଦୁଇ ପରାର୍ଧ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବୀମାନେ ସହିତ ରହି, ପରେ ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ। ପାଦପାନାଂ ଵିଧିଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଯଥାଵଦ୍ଵିସ୍ତରାଦ୍ଵଦ। ଵିଧିନା ଯେନ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ପାଦପାରୋପଣଂ ବୁଧୈଃ
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗଛ ଲଗାଇବାର ବିଧିଟି ଯଥାଯଥ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହ, ଯେଉଁ ବିଧିରେ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଗଛ ରୋପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଯେ ଚ ଲୋକାଃ ସ୍ମୃତା ଯେଷାଂ ତାନିଦାନୀଂ ଵଦସ୍ଵ ମେ। ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ପାଦପାନାଂ ଵିଧିଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ତଥୈଵୋଦ୍ଯାନଭୂମିଷୁ
ଏବଂ ଏହା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଲୋକ ଉଲ୍ଲିଖିତ ହୋଇଛି, ସେଗୁଡିକୁ ମଧ୍ୟ ଏବେ ମୋତେ କହ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ମୁଁ ଗଛ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ଭୂମିର ବିଧି କହିବି।
ତଟାକଵିଧିଵତ୍ସର୍ଵଂ ସମାପ୍ଯ ଜଗତୀଶ୍ଵର। ଋତ୍ଵିଙ୍ମଂଡପସଂଭାରମାଚାର୍ଯଂ ଚାପି ତଦ୍ଵିଧଂ
ହେ ଜଗତ୍ନାଥ, ତଟାଗ ବିଧି ପରି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ, ଋତ୍ବିଜ, ମଣ୍ଡପ ଓ ଏହି ପ୍ରକାର ଆଚାର୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ।
ପୂଜଯେଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଂସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ଧେମଵସ୍ତ୍ରାନୁଲେପନୈଃ। ସର୍ଵୌଷଧ୍ଯୁଦକୈଃ ସିକ୍ତାନ୍ଦଧ୍ଯକ୍ଷତଵିଭୂଷିତାନ୍
ସେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଏହିପରି ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ, ସୁନା, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଉତ୍ତମ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ, ସମସ୍ତ ଔଷଧ ମିଶିତ ପାଣି ଛିଟିଇ, ଦହି, ଅଖଣ୍ଡ ଧାନ୍ୟ ଓ ଗହଣା ଦ୍ୱାରା ସଜାଇ।
ଵୃକ୍ଷାନ୍ମାଲ୍ଯୈରଲଂକୃତ୍ଯ ଵାସୋଭିରଭିଵେଷ୍ଟଯେତ୍। ସୂଚ୍ଯା ସୌଵର୍ଣଯା କାର୍ଯଂ ସର୍ଵେଷାଂ କର୍ଣଵେଧନଂ
ଗଛମାନଙ୍କୁ ମାଳା ଦେଇ ଶୃଙ୍ଗାର କରିବା ଓ ବସ୍ତ୍ର ରେ ମୁଡ଼ିବା ଉଚିତ; ସମସ୍ତଙ୍କ କାନ ଛିଦ୍ର କାମ ସୁନା ଶୁଇଁରେ କରାଯିବ।
ଅଂଜନଂ ଚାପି ଦାତଵ୍ଯଂ ତଦ୍ଵଦ୍ଧେମଶଲାକଯା। ଫଲାନି ସପ୍ତ ଚାଷ୍ଟୌ ଵା କାଲଧୌତାନି କାରଯେତ୍
ଏହିପରି, ସୁନା ଛଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ଅଞ୍ଜନ ଦେବା ଉଚିତ; ସାତ କିମ୍ବା ଆଠଟି ଫଳ, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ସଫା କରି, ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ସର୍ଵଵୃକ୍ଷାଣାଂ ଵେଦ୍ଯାଂତାନ୍ଯଧିଵାସଯେତ୍। ଧୂପୋତ୍ର ଗୁଗ୍ଗୁଲୁଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତାମ୍ରପାତ୍ରେଷ୍ଵଧିଷ୍ଠିତାନ୍
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଛ ପାଖରେ ବେଦୀ ଉପରେ ନିବେଦନ ରଖିବା ଉଚିତ; ଧୂପ ମଧ୍ୟରୁ ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାହା କାଂସ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ରଖିବା ଉଚିତ।