ଯଜଦ୍ଧ୍ଵମିତି ତାନ୍ବ୍ରୂଯାଦାଚାର୍ଯମଭିପୂଜଯେତ୍। ବହ୍ଵୃଚୌ ପୂର୍ଵତଃ ସ୍ଥାପ୍ଯୌ ଦକ୍ଷିଣେନ ଯଜୁର୍ଵିଦୌ
ସେ ତାଙ୍କୁ କହିବେ, 'ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତୁ' ବୋଲି ଓ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବେ। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଋଗ୍ବେଦ ପାଠକମାନେ ବସିବେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଯଜୁର୍ବେଦ ପାଠକମାନେ ବସିବେ।
ସାମଗୌ ପଶ୍ଚିମେ ସ୍ଥାପ୍ଯାଵୁତ୍ତରେଣ ଅଥର୍ଵଣୌ। ଉଦଙ୍ମୁଖୋ ଦକ୍ଷିଣତୋ ଯଜମାନ ଉପାଵିଶେତ୍
ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ସାମବେଦ ପାଠକମାନେ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଅଥର୍ବବେଦ ପାଠକମାନେ ବସିବେ। ଯଜମାନ ଦକ୍ଷିଣ ପାଖରେ ବସି, ମୁହଁ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ରଖିବେ।
ଯଜଧ୍ଵମିତି ତାନ୍ବ୍ରୂଯାଦ୍ଯାଜକାନ୍ପୁନରେଵ ତାନ୍। ଉତ୍କୃଷ୍ଟମଂତ୍ରଜାପ୍ଯେନ ତିଷ୍ଠଧ୍ଵମିତି ଜାପକାନ୍
ସେ ପୁଣି ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପୁରୋହିତମାନେଙ୍କୁ 'ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତୁ' ବୋଲି କହିବେ। ମନ୍ତ୍ର ପାଠକମାନେଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ 'ଠିଆ ରୁହନ୍ତୁ' ବୋଲି କହିବେ।
ଏଵମାଦିଶ୍ଯ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସଂଧୁକ୍ଷ୍ଯାଗ୍ନିଂ ସମଂତ୍ରଵିତ୍। ଜୁହୁଯାଦାହୁତୀର୍ମଂତ୍ରୈରାଜ୍ଯଂ ଚ ସମିଧସ୍ତଥା
ଏଭଳି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ଅଗ୍ନି ଜାଳାଇବେ। ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ଘୃତ ଓ କାଠ ଆହୁତି ଦେବେ।
ଋତ୍ଵିଗ୍ଭିଶ୍ଚୈଵ ହୋତଵ୍ଯଂ ଵାରୁଣୈରେଵ ସର୍ଵତଃ। ଗ୍ରହେଭ୍ଯୋ ଵିଧିଵଦ୍ଧୁତ୍ଵା ତଥେଂଦ୍ରାଯେଶ୍ଵରାଯ ଚ
ପୁରୋହିତମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବାରୁଣ ପୁରୋହିତମାନେ ଆହୁତି ଦେବେ। ଗ୍ରହମାନେ ପାଇଁ ବିଧିମତ ଭାବେ ଆହୁତି ଦେଇ, ପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆହୁତି ଦେବେ।
ମରୁଦ୍ଭ୍ଯୋ ଲୋକପାଲେଭ୍ଯୋ ଵିଧିଵଦ୍ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣେ। ଶାନ୍ତିସୂକ୍ତଂ ଚ ରୌଦ୍ରଂ ଚ ପାଵମାନଂ ଚ ମଂଗଲମ୍
ମରୁତମାନେ, ଲୋକପାଳମାନେ ଓ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ବିଧିମତ ଭାବେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ। ଶାନ୍ତି ସୂକ୍ତ, ରୌଦ୍ର ସୂକ୍ତ, ପାବମାନ ସୂକ୍ତ ଓ ମଙ୍ଗଳ ସୂକ୍ତ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ।
ଜପେଚ୍ଚ ପୌରୁଷଂ ସୂକ୍ତଂ ପୂର୍ଵତୋ ବହ୍ଵୃଚଃ ପୃଥକ୍। ଶାକ୍ରଂ ରୌଦ୍ରଂ ଚ ସୌମ୍ଯଂ ଚ କୌଶ୍ମାଂଡଂ ଜାତଵେଦସମ୍
ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଥିବା ଋଗ୍ବେଦ ପାଠକ ଅଲଗା ଭାବରେ ପୁରୁଷ ସୂକ୍ତ ଓ ଶାକ୍ର, ରୌଦ୍ର, ସୌମ୍ୟ, କୌଶ୍ମାଣ୍ଡ ଓ ଜାତବେଦସ ସୂକ୍ତ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ।
ସୌରଂ ସୂକ୍ତଂ ଜପେଯୁସ୍ତେ ଦକ୍ଷିଣେନ ଯଜୁର୍ଵିଦଃ। ଵୈରାଜଂ ପୌରୁଷଂ ସୂକ୍ତଂ ସୌପର୍ଣଂ ରୁଦ୍ରସଂହିତମ୍
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଥିବା ଯଜୁର୍ବେଦ ପାଠକମାନେ ସୌର ସୂକ୍ତ ଓ ବୈରାଜ, ପୁରୁଷ ସୂକ୍ତ, ସୌପର୍ଣ୍ଣ ଓ ରୁଦ୍ର ସଂହିତା ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ।
ଶୈଶଵଂ ପଂଚନିଧନଂ ଗାଯତ୍ରଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠସାମ ଚ। ଵାମଦେଵ୍ଯଂ ବୃହତ୍ସାମ ରୌରଵଂ ଚ ରଥଂତରମ୍
ଶୈଶବ, ପଞ୍ଚନିଧନ, ଗାୟତ୍ରୀ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ସାମ, ବାମଦେବ, ବୃହତ୍ ସାମ, ରୌରବ ଓ ରଥନ୍ତର ସୂକ୍ତ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ।
ଗଵାଂ ଵ୍ରତଂ ଵିକୀର୍ଣଂ ଚ ରକ୍ଷୋଘ୍ନଂ ଚ ଯମଂ ତଥା। ଗାଯେଯୁଃ ସାମଗା ରାଜନ୍ପଶ୍ଚିମଦ୍ଵାରମାଶ୍ରିତାଃ
ଗୋମାନ୍ୟ ନିୟମ, ବିକୀର୍ଣ୍ଣ, ରକ୍ଷୋଘ୍ନ ଓ ଯମ ସୂକ୍ତ ଗାଇବେ। ରାଜା, ସାମବେଦ ପାଠକମାନେ ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାରରେ ଏହିମାନେ ଗାଇବେ।
ଆଥର୍ଵଣାଶ୍ଚୋତ୍ତରତଃ ଶାଂତିକଂ ପୌଷ୍ଟିକଂ ତଥା। ଜପେଯୁର୍ମନସା ଦେଵମାଶ୍ରିତା ଵରୁଣଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଅଥର୍ବବେଦ ପାଠକମାନେ ମନରେ ଶାନ୍ତି ଓ ପୌଷ୍ଟିକ ସୂକ୍ତ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ, ଭଗବାନ ବରୁଣଙ୍କ ଶରଣ ନେଇ।
ପୂର୍ଵେ ଦ୍ଯୁରଭିତୋ ରାତ୍ରାଵେଵଂ କୃତ୍ଵାଧିଵାସନମ୍। ଗଜାଶ୍ଵରଥଵଲ୍ମୀକ ସଂଗମାଦ୍ଵ୍ରଜଗୋକୁଲାତ୍
ପୂର୍ବରୁ ଦିନ ଓ ରାତିରେ ଏଭଳି ଅଧିବାସ କରି, ହାତୀ, ଘୋଡା, ରଥ, ବିଲା ଏବଂ ଗାଈ ଥିବା ସ୍ଥାନରୁ—
ମୃଦମାଦାଯ କୁଂଭେଷୁ ପ୍ରକ୍ଷିପେଦୋଷଧୀସ୍ତଥା। ରୋଚନାଂ ଚ ସସିଦ୍ଧାର୍ଥାଂ ଗଂଧାନ୍ଗୁଗ୍ଗୁଲୁମେଵ ଚ
ମାଟି ନେଇ କୁମ୍ଭରେ ରଖିବେ, ଔଷଧିମୂଳ ମଧ୍ୟ ଦେବେ। ରୋଚନା, ସିଦ୍ଧାର୍ଥ, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଗୁଗୁଳୁ ମଧ୍ୟ ଦେବେ।
ସ୍ନାପନଂ ତସ୍ଯ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ପଂଚଗଵ୍ଯସମନ୍ଵିତଂ। ପୂର୍ଵଂ କର୍ତୁର୍ମହାମଂତ୍ରୈରେଵଂ କୃତ୍ଵା ଵିଧାନତଃ
ଗୋମାତାର ପଞ୍ଚ ପଦାର୍ଥ ମିଶାଇ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ କର୍ତ୍ତା ମହାମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ଏହା କରିବେ।
ଅତିଵାହ୍ଯ କ୍ଷପାମେଵଂ ଵିଧିଯୁକ୍ତେନ କର୍ମଣା। ତତଃ ପ୍ରଭାତେ ଵିମଲେ ସଂଜାତେ ତୁ ଶତଂ ଗଵାଂ
ଏଭଳି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ରାତି କାଟିବା ପରେ, ପ୍ରଭାତରେ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶତଟି ଗାଈ—
ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯମଷ୍ଟଷଷ୍ଟ୍ଯଥଵା ପୁନଃ। ପଂଚାଶଦ୍ଵାଥ ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ପଂଚଵିଂଶତି ଵା ପୁନଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟି, କିମ୍ବା ପୁଣି ପଞ୍ଚାଶି, କିମ୍ବା ଛଅତିରିଶି, କିମ୍ବା ପଞ୍ଚବିଶି ଦେବା ଉଚିତ।
ତତଶ୍ଚାଵସରପ୍ରାପ୍ତେ ଶୁଦ୍ଧେ ଲଗ୍ନେ ସୁଶୋଭନେ। ଵେଦଶବ୍ଦୈଃ ସଗଂଧର୍ଵୈର୍ଵାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈଃ ପୁନଃ
ତାପରେ ଯେତେବେଳେ ଶୁଭ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଲଗ୍ନ ଆସେ, ବେଦ ଉଚ୍ଚାରଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ ସଙ୍ଗୀତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଧ୍ୱନି ସହିତ—
କନକାଲଂକୃତାଂ କୃତ୍ଵା ଜଲେ ଗାମଵତାରଯେତ୍। ସାମଗାଯ ଚ ସା ଦେଯା ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ଵିଶାଂପତେ
ସୁନାର ଗହଣା ପିନ୍ଧାଇ ଗାଈକୁ ଜଳରେ ନେଇଯିବେ। ସେଇ ଗାଈ ସାମବେଦ ପାଠକ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ, ହେ ରାଜା।
ପାତ୍ରୀମାଦାଯ ସୌଵର୍ଣୀ ପଂଚରତ୍ନସମନ୍ଵିତାମ୍। ତତୋ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ମକରାନ୍ମତ୍ସ୍ଯାଦୀଂଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଶଃ
ସୁନାର ବାତି ନେଇ, ତାହାକୁ ପାଞ୍ଚଟି ମଣିରେ ସଜାଇ, ପରେ ସେଠାରେ ମଗର, ମାଛ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାଣିପ୍ରାଣୀମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣଭାବେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଧୃତାଂ ଚତୁର୍ଭିର୍ଵିପ୍ରୈଶ୍ଚ ଵେଦଵେଦାଂଗପାରଗୈଃ। ମହାନଦୀଜଲୋପେତାଂ ଦଧ୍ଯକ୍ଷତଵିଭୂଷିତାମ୍
ଏହି ବାତିକୁ ଚାରିଜଣ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧରିଥିବେ, ବଡ଼ ନଦୀର ପାଣି ଭରାଯିବ, ଦହି ଓ ଅଖଣ୍ଡ ଚାଉଳରେ ଶୋଭିତ ହେବ।
ଉତ୍ତରାଭିମୁଖାଂ ନ୍ଯୁବ୍ଜାଂ ଜଲମଧ୍ଯେ ତୁ କାରଯେତ୍। ଆଥର୍ଵଣେନ ସୁସ୍ନାତାଂ ପୁନର୍ମାଯାଂ ତଥୈଵ ଚ
ଏହି ବାତିକୁ ଉତ୍ତରମୁଖୀ ଭାବେ ଜଳମଧ୍ୟରେ ରଖିବା ଦରକାର, ଆଥର୍ବଣ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସ୍ନାନ କରିବା ପରେ, ପୁନି ମାୟା ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଆପୋହିଷ୍ଠେତି ମଂତ୍ରେଣ କ୍ଷିପ୍ତ୍ଵାଗତ୍ଯ ଚ ମଂଡପଂ। ପୂଜଯିତ୍ଵା ସଦସ୍ଯାନ୍ଵୈ ବଲିଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ସମଂତତଃ
‘ଆପୋହିଷ୍ଠ’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ବାତିକୁ ରଖି ମଣ୍ଡପକୁ ଫେରି, ସଭ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ।
ପୁନର୍ଦିନାନି ହୋତଵ୍ଯଂ ଚତ୍ଵାରି ରାଜସତ୍ତମ। ଚତୁର୍ଥୀକର୍ମ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଦେଯଂ ତତ୍ରାପି ଶକ୍ତିତଃ1.27.
ହେ ରାଜା, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଚାରିଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରିବା ଦରକାର; ଚତୁର୍ଥ ଦିନର କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ସେଠାରେ ଯେତେ ସମ୍ଭବ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।
କୃତ୍ଵା ତୁ ଯଜ୍ଞପାତ୍ରାଣି ଯଜ୍ଞୋପକରଣାନି ଚ। ଋତ୍ଵିଗ୍ଭ୍ଯସ୍ତୁ ସମଂ ଦଦ୍ଯାନ୍ମଂଡପଂ ଵିଭଜେତ୍ପୁନଃ
ଯଜ୍ଞର ବାତି ଓ ଉପକରଣ ତିଆରି କରି, ସେଗୁଡିକୁ ଋତ୍ବିଜମାନେଙ୍କୁ ସମଭାଗରେ ଦେଇ, ପୁନି ମଣ୍ଡପକୁ ବାଣ୍ଟିବା ଉଚିତ।
ହେମପାତ୍ରୀଂ ଚ ଶଯ୍ଯାଂ ଚ ଵିପ୍ରାଯ ଚ ନିଵେଦଯେତ୍। ତତଃ ସହସ୍ରଂ ଵିପ୍ରାଣାମଥଵାଽଷ୍ଟଶତଂ ତଥା
ସୁନାର ବାତି ଓ ଶଯ୍ୟା ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ; ତାପରେ ହଜାରଟି ବ୍ରାହ୍ମଣ, କିମ୍ବା ଆଠଶେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ
ଭୋଜନୀଯଂ ଯଥାଶକ୍ତି ପଂଚାଶଦ୍ଵାଥ ଵିଂଶତିଃ। ଏଵମେଷ ପୁରାଣେଷୁ ତଟାକଵିଧିରୁଚ୍ଯତେ
ଯେତେ ସମ୍ଭବ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ, ପଚାଶ କିମ୍ବା କିଶିଏ ବିଶି; ଏହିପରି ତଟାଗର ବିଧି ପୁରାଣରେ କହାଯାଇଛି।
କୂପଵାପୀଷୁ ସର୍ଵାସୁ ତଥା ପୁଷ୍କରିଣୀଷୁ ଚ। ଏଷ ଏଵ ଵିଧିର୍ଦୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠାସୁ ତଥୈଵ ଚ
ଏହି ଏକାଇ ବିଧି କୂଆ, ଭଣ୍ଡାର, ଓ ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠାରେ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ ହୁଏ।
ମଂତ୍ରତସ୍ତୁ ଵିଶେଷଃ ସ୍ଯାତ୍ପ୍ରାସାଦୋଦ୍ଯାନଭୂମିଷୁ। ଅଯଂ ତ୍ଵଶକ୍ତାଵର୍ଧେନ ଵିଧିର୍ଦୃଷ୍ଟଃ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା
ମନ୍ଦିର ଓ ଉଦ୍ୟାନ ଭୂମି ପାଇଁ ବିଶେଷ ମନ୍ତ୍ର ଅଛି; ଏହି ବିଧି ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
ସ୍ଵଲ୍ପେଷ୍ଵେକାଗ୍ନିଵତ୍କାର୍ଯୋ ଵିତ୍ତଶାଠ୍ଯଵିଵର୍ଜିତୈଃ। ପ୍ରାଵୃଟ୍କାଲେ ସ୍ଥିତଂ ତୋଯମଗ୍ନିଷ୍ଟୋମସମଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଛୋଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏକାଗ୍ନି ଯଜ୍ଞ ପରି କରିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁମାନେ ମନରେ କଞ୍ଚସାଳି ନୁହଁନ୍ତି; ବର୍ଷାକାଳରେ ଥିବା ପାଣିକୁ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞ ସମାନ ମନାଯାଏ।
ଶରତ୍କାଲସ୍ଥିତଂ ଯତ୍ସ୍ଯାତ୍ତଦୁକ୍ତଫଲଦାଯକମ୍। ଵାଜପେଯାତିରାତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ହେମଂତେ ଶିଶିରେ ସ୍ଥିତମ୍
ଶରତ୍କାଳରେ ଥିବା ପାଣି ଉଲ୍ଲିଖିତ ଫଳ ଦେଉଛି; ହେମନ୍ତ ଓ ଶୀତକାଳରେ ବାଜପେୟ ଓ ଅତିରାତ୍ର ଯଜ୍ଞ ସହିତ,