ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଧିପତିର୍ଭୂତ୍ଵା ସପ୍ତକଲ୍ପଶତତ୍ରଯମ୍। ଚଂଦ୍ରଲୋକମଵାପ୍ନୋତି ପୁନରାଵୃତ୍ତିଦୁର୍ଲଭମ୍
ତିନି ଲୋକର ଅଧିପତି ହୋଇ, ସାତ ଶତ କଳ୍ପ ତିନି ଶତ ଅର୍ଥାତ୍ ତିନି ଶତ ସାତ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଚନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଯେଉଁଠାରେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ଦୁର୍ଲଭ।
ନାରୀ ଵା ରୋହିଣୀଚଂଦ୍ରଶଯନଂ ଯା ସମାଚରେତ୍। ସାପି ତତ୍ଫଲମାପ୍ନୋତି ପୁନରାଵୃତ୍ତିଦୁର୍ଲଭମ୍
ଯେ କୌଣସି ଜଣେ ଜନୀ ରୋହିଣୀ-ଚନ୍ଦ୍ର ଶୟନ କ୍ରିୟା କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଫଳ ପାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ପୁନଃ ଆସିବା କଠିନ।
ଇତି ପଠତି ଶୃଣୋତି ଵା ଯ ଇତ୍ଥଂ ମଧୁମଥନାର୍ଚନମିଂଦୁକୀର୍ତନେନ। ମତିମପି ଚ ଦଦାତି ସୋପି ଶୌରେର୍ଭଵନଗତଃ ପରିପୂଜ୍ଯତେମରୌଘୈଃ
ଯିଏ ଏହିପରି ମଧୁମଥନଙ୍କ ପୂଜା ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗୁଣଗାନ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ଏବଂ ମନ ଦେଇଥାଏ, ସେ ମଧ୍ୟ ଶୌରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଏ।
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ। ତଟାକାରାମକୂପେଷୁ ଵାପୀଷୁ ନଲିନୀଷୁ ଚ। ଵିଧିଂ ଵଦସ୍ଵ ମେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଦେଵତାଯତନେଷୁ ଚ
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ତାଳା, ବଗିଚା, କୁଆଁ, ଭଣ୍ଡାର, ଏବଂ ପଦ୍ମପୁଷ୍କରୀ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ କେମିତି ବିଧି ଅଛି, ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
କେ ତତ୍ର ଋତ୍ଵିଜୋ ଵିପ୍ରା ଵେଦୀ ଵା କୀଦୃଶୀ ଭଵେତ୍। ଦକ୍ଷିଣାବଲଯଃ କାଲଃ ସ୍ଥାନମାଚାର୍ଯ ଏଵ ଚ
ସେଠାରେ କିଏ ଋତ୍ବିଜ୍, କେମିତି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦରକାର, ବେଦି କେମିତି ହେବା ଉଚିତ, ଦାନ, ଶକ୍ତି, ସମୟ, ସ୍ଥାନ ଓ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କିଏ ହେବେ?
ଦ୍ରଵ୍ଯାଣି କାନି ଶସ୍ତାନି ସର୍ଵମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସୁଵ୍ରତ। ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ମହାବାହୋ ତଟାକାଦିଷୁ ଯୋ ଵିଧିଃ
କେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ, ସବୁ କଥା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ, ହେ ସୁବ୍ରତ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ହେ ବଳଶାଳୀ ରାଜା, ତାଳା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନର ବିଧି ଶୁଣ।
ପୁରାଣେଷ୍ଵିତିହାସୋଯଂ ପଠ୍ଯତେ ରାଜସତ୍ତମ। ପ୍ରାପ୍ଯ ପକ୍ଷଂ ଶୁଭଂ ଶୁକ୍ଲଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଚୋତ୍ତରାଯଣେ
ପୁରାଣରେ ଏହି ଇତିହାସ ପଢ଼ାଯାଏ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା। ଶୁଭ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ଓ ଉତ୍ତରାୟଣ ଆସିଲେ ଏହି ବିଧି କରାଯାଏ।
ପୁଣ୍ଯେହ୍ନି ଵିପ୍ରୈଃ କଥିତେ କୃତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣଵାଚନମ୍। ଅଶୁଭୈର୍ଵର୍ଜିତେ ଦେଶେ ତଟାକସ୍ଯ ସମୀପତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ଦିନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତି, ସେହି ଦିନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଠ କରି, ଅଶୁଭ ହୀନ ସ୍ଥାନରେ, ତାଳା ନିକଟରେ କରାଯିବ।
ଚତୁର୍ହସ୍ତାଂ ସମାଂ ଵେଦୀଂ ଚତୁରଶ୍ରାଂ ଚତୁର୍ମୁଖୀମ୍। ତଥା ଷୋଡଶହସ୍ତଃ ସ୍ଯାନ୍ମଂଡପଶ୍ଚ ଚତୁର୍ମୁଖଃ
ବେଦି ଚାରି ହସ୍ତ ଲମ୍ବା, ଚତୁର୍ଭୁଜ ଓ ଚାରି ମୁହଁ ଥିବା ହେବା ଉଚିତ। ଏହିପରି, ମଣ୍ଡପ ଷୋଳହ ହସ୍ତ ଲମ୍ବା ଓ ଚାରି ମୁହଁ ହେବା ଉଚିତ।
ଵେଦ୍ଯାସ୍ତୁ ପରିତୋ ଗର୍ତାରତ୍ନିମାତ୍ରାସ୍ତ୍ରିମେଖଲାଃ। ନଵ ସପ୍ତାଥ ଵା ପଂଚ ଋଜୁଵକ୍ତ୍ରା ନୃପାତ୍ମଜ
ବେଦି ଚାରିପାଖରେ ଏକ ହାତ ଚଉଡ଼ା ତଳ, ତିନିଟି ମେଖଳା ଥିବା ଉଚିତ। ନଅ, ସାତ କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚଟି ସିଧା ମୁହଁ ଥିବା ହେବା ଉଚିତ, ହେ ରାଜପୁତ୍ର।
ଵିତସ୍ତିମାତ୍ରା ଯୋନିଃ ସ୍ଯାତ୍ଷଟ୍ସପ୍ତାଂଗୁଲି ଵିସ୍ତୃତା। ଗର୍ତାଶ୍ଚ ହସ୍ତମାତ୍ରାଃ ସ୍ଯୁସ୍ତ୍ରିପର୍ଵୋଚ୍ଛ୍ରିତମେଖଲାଃ
ଯୋନି ଏକ ଭୂଜ ଲମ୍ବା, ଛଅ କିମ୍ବା ସାତ ଆଙ୍ଗୁଠି ଚଉଡ଼ା ହେବା ଉଚିତ। ତଳଗୁଡ଼ିକ ଏକ ହାତ ଲମ୍ବା ଏବଂ ତିନିଟି ମେଖଳା ଉଚ୍ଚ ହେବା ଉଚିତ।
ସର୍ଵତସ୍ତୁ ସଵର୍ଣାଃ ସ୍ଯୁଃ ପତାକାଧ୍ଵଜସଂଯୁତାଃ। ଅଶ୍ଵତ୍ଥୋଦୁଂବରପ୍ଲକ୍ଷଵଟଶାଖାକୃତାନି ତୁ
ସମସ୍ତ ଏକ ରଙ୍ଗର ହେବା ଉଚିତ, ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜ ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ। ଏହା ଅଶ୍ୱଥ, ଉଦୁମ୍ବର, ପ୍ଲକ୍ଷ ଓ ବଟ ଗଛର ଡାଳି ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହେବା ଉଚିତ।
ମଂଡପସ୍ଯ ପ୍ରତିଦିଶଂ ଦ୍ଵାରାଣ୍ଯେତାନି କାରଯେତ୍। ଶୁଭାସ୍ତତ୍ରାଷ୍ଟହୋତାରୋ ଦ୍ଵାରପାଲାସ୍ତଥାଷ୍ଟ ଵୈ
ମଣ୍ଡପର ଚାରିପଟେ ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାର ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍। ସେଠି ଆଠଜଣ ଶୁଭ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୂଜାରୀ ଏବଂ ଏହିପରି ଆଠଜଣ ଦ୍ୱାରପାଳ ରଖିବା ଦରକାର।
ଅଷ୍ଟୌ ତୁ ଜାପକାଃ କାର୍ଯା ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵେଦପାରଗାଃ। ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂପୂର୍ଣାନ୍ମଂତ୍ରଜ୍ଞାନ୍ଵିଜିତେଂଦ୍ରିଯାନ୍
ଏହିପରି ଆଠଜଣ ଜାପକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ୍, ଯେଉଁମାନେ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ, ମନ୍ତ୍ର ଜାଣନ୍ତି ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖନ୍ତି।
କୁଲଶୀଲସମାଯୁକ୍ତାନ୍ସ୍ଥାପଯେଦ୍ଵୈ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାନ୍। ପ୍ରତିଗର୍ତେଷୁ କଲଶା ଯଜ୍ଞୋପକରଣାନି ଚ
ଉତ୍ତମ କୁଳ ଓ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ୍। ଚାରିପଟି ଖୋଦା ଖାଲିରେ କଳଶ ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ସାମଗ୍ରୀ ରଖିବା ଦରକାର।
ଵ୍ଯଜନେ ଚାସନଂ ଶୁଭ୍ରଂ ତାମ୍ରପାତ୍ରଂ ସୁଵିସ୍ତରମ୍। ତତସ୍ତ୍ଵନେକଵର୍ଣାସ୍ଯୁର୍ବଲଯଃ ପ୍ରତିଦୈଵତମ୍
ଏକ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଆସନ, ପଖା ଏବଂ ଏକ ବଡ଼ ତାମାର ପାତ୍ର ରଖିବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବତା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉପହାର ଦେବା ଦରକାର।
ଆଚାର୍ଯଃ ପ୍ରକ୍ଷିପେଦ୍ଭୂମାଵନୁମଂତ୍ର୍ଯ ଵିଚକ୍ଷଣଃ। ଅରତ୍ନିମାତ୍ରୋ ଯୂପଃ ସ୍ଯାତ୍କ୍ଷୀରଵୃକ୍ଷଵିନିର୍ମିତଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଉପଦେଶ ନେଇ ଯଜ୍ଞ ଖୁଟି ଭୂମିରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍। ଏହା ଏକ ହାତ ଲମ୍ବା ଏବଂ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗଛର କାଠରେ ତିଆରି ହେବା ଦରକାର।
ଯଜମାନପ୍ରମାଣୋ ଵା ସଂସ୍ଥାପ୍ଯୋ ଭୂତିମିଚ୍ଛତା। ହେମାଲଂକାରିଣଃ କାର୍ଯାଃ ପଂଚଵିଂଶତି ଋତ୍ଵିଜଃ
କିମ୍ବା ଯଜମାନଙ୍କ ମାପ ଅନୁଯାୟୀ ଖୁଟି ରଖିବା ଉଚିତ୍, ଯିଏ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଚାହାଏ। ପଚିଶଜଣ ସୁନା ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିବା ପୂଜାରୀ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଦରକାର।
କୁଂଡଲାନି ଚ ହୈମାନି କେଯୂରକଟକାନି ଚ। ତଥାଂଗୁଲିପଵିତ୍ରାଣି ଵାସାଂସି ଵିଵିଧାନି ଚ
ସୁନାର କଣଫୁଲ, ବାହୁବନ୍ଧ, କଙ୍କଣ, ଉଙ୍ଗୁଳିର ଅଙ୍ଗୁଠି ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପୋଶାକ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଦଦ୍ଯାତ୍ସମାନି ସର୍ଵେଷାମାଚାର୍ଯେ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ସ୍ମୃତମ୍। ଦଦ୍ଯାଚ୍ଛଯ(ପ)ନସଂଯୁକ୍ତମାତ୍ମନଶ୍ଚାପି ଯତ୍ପ୍ରିଯମ୍
ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍, ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦୁଇଗୁଣା ଦେବା ନିୟମ। ଏହା ସହିତ ଏକ ଶୟ୍ୟା, ଛତା ଏବଂ ନିଜ ପସନ୍ଦର ଜିନିଷ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ସୌଵର୍ଣୌ କୂର୍ମମକରୌ ରାଜତୌ ମତ୍ସ୍ଯଡୁଣ୍ଡୁଭୌ। ତାମ୍ରୌ କୁଂଭୀରମଂଡୂକା ଵାଯସଃ ଶିଂଶୁମାରକଃ
ସୁନାର କୁମ୍ଭୀର ଓ କଚ୍ଛପ, ଚାଁଦିର ମାଛ ଓ ଢୋଳ, ତାମାର ଘଡ଼ା, ବାଙ୍ଗ, କାଉଁ ଓ ଶିଶୁମାର ଦେବା ଦରକାର।
ଏଵମାସାଦ୍ଯ ତତ୍ସର୍ଵମାଦାଵେଵ ଵିଶାଂପତେ। ଶୁକ୍ଲମାଲ୍ଯାମ୍ବରଧରଃ ଶୁକ୍ଲଂଗଂଧାନୁଲେପନଃ
ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଆରମ୍ଭରେ ସଂଗ୍ରହ କରି, ମଣିଷ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଜମାନ ଧଳା ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ପୂଜା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅନ୍ତି।
ସର୍ଵୌଷଧ୍ଯୁଦକୈଃ ସର୍ଵୈଃ ସ୍ନାପିତୋ ଵେଦପାରଗୈଃ। ଯଜମାନଃ ସପତ୍ନୀକଃ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରସମନ୍ଵିତଃ
ବେଦ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମସ୍ତ ଔଷଧ ମିଶିତ ଜଳରେ ଯଜମାନଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାନ୍ତି। ଯଜମାନ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ ଓ ନାତିମାନେ ସହିତ ଥାନ୍ତି।
ପଶ୍ଚିମଦ୍ଵାରମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରଵିଶେଦ୍ଯାଗମଂଡପମ୍। ତତୋ ମଂଗଲଶବ୍ଦେନ ଭେରୀଣାଂ ନିଃସ୍ଵନେନ ଚ
ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାର ଦେଖି, ଯଜମାନ ଯଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ତାପରେ ମଙ୍ଗଳ ଶବ୍ଦ ଓ ଢୋଳର ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଏ।
ରଜସା ମଂଡଲଂ କୁର୍ଯାତ୍ପଂଚଵର୍ଣେନ ତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍। ଷୋଡଶାରଂ ତତଶ୍ଚକ୍ରଂ ପଦ୍ମଗର୍ଭଂ ଚତୁର୍ମୁଖମ୍
ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଞ୍ଚରଙ୍ଗ ଗୁଧିକାରେ ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ ଷୋଡଶାର ଚକ୍ର, ଚାରିମୁଖ ଓ ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟ ତିଆରି କରିବା ଦରକାର।
ଚତୁରଶ୍ରଂ ତୁ ପରିତୋ ଵୃତ୍ତଂ ମଧ୍ଯେ ସୁଶୋଭନମ୍। ଵେଦ୍ଯାଶ୍ଚୋପରିତଃ କୃତ୍ଵା ଗ୍ରହାନ୍ଲୋକପତୀଂସ୍ତତଃ
ଚାରିପଟେ ଚତୁରସ୍ର ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ବୃତ୍ତ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍। ବେଦି ଉପରେ ଗ୍ରହ ଓ ଲୋକପାଳମାନେକୁ ବସାଇବା ଦରକାର।
ସଂନ୍ଯସେନ୍ମଂତ୍ରତଃ ସର୍ଵାନ୍ପ୍ରତିଦିକ୍ଷୁ ଵିଚକ୍ଷଣଃ। କଲଶଂ ସ୍ଥାପଯେନ୍ମଧ୍ଯେ ଵାରୁଣଂ ମଂତ୍ରମାଶ୍ରିତମ୍
ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବସାଇବା ଉଚିତ୍। ମଧ୍ୟରେ ବାରୁଣୀ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରାଯାଇଥିବା କଳଶ ରଖିବା ଦରକାର।
ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଚ ଶିଵଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ତତ୍ରୈଵ ସ୍ଥାପଯେଦ୍ବୁଧଃ। ଵିନାଯକଂ ଚ ଵିନ୍ଯସ୍ଯ କମଲାମଂବିକାଂ ତଥା
ସେଠି ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁ, ବିନାୟକ, କମଳା ଓ ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ବସାଇବା ଉଚିତ୍।
ଶାଂତ୍ଯର୍ଥଂ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ଭୂତଗ୍ରାମଂ ନ୍ଯସେତ୍ତତଃ। ପୁଷ୍ପଭକ୍ଷ୍ଯଫଲୈର୍ଯୁକ୍ତମେଵଂ କୃତ୍ଵାଧିଵାସନମ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ, ପରେ ଭୂତଗଣଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପ, ଭୋଜ୍ୟ ଓ ଫଳ ସହିତ ବସାଇ ଏଭଳି ଅଧିବାସ କରିବା ଦରକାର।
କୁଂଭାଂଶ୍ଚ ରତ୍ନଗର୍ଭାଂସ୍ତାନ୍ଵାସୋଭିଃ ପରିଵେଷ୍ଟଯେତ୍। ପୁଷ୍ପଗଂଧୈରଲଂକୃତ୍ଯ ଦ୍ଵାରପାଲାନ୍ସମଂତତଃ
ମଣିରେ ଭରିଥିବା କଳଶଗୁଡ଼ିକୁ ବସ୍ତ୍ରରେ ମୁଡ଼ିବା ଉଚିତ୍। ଦ୍ୱାରପାଳମାନେକୁ ଚାରିପଟେ ପୁଷ୍ପ ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଶୃଙ୍ଗାର କରିବା ଦରକାର।