ତତ୍ତଥା ହସିତଂ ତସ୍ଯ ପପ୍ରଚ୍ଛ ସୁରସୂଦନଃ। ବ୍ରହ୍ମନ୍କିମର୍ଥମେତତ୍ତେ ହାସ୍ଯଂ ଵୈ ମାମକଂ କୃତମ୍
ଏଭଳି ହସିବା ପରେ, ଦେବମାନେ ଯିଏଁ ଘାତ କରନ୍ତି ସେ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କାହିଁକି ତୁମେ ମୋତେ ଏହି ଭାବରେ ହସିଲ?'.
ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ମାମେଵମୁକ୍ତଵାଂସ୍ତ୍ଵଂ ଵଦସ୍ଵ ମେ। ତମେଵଂ ଵାଦିନଂ ଯୁକ୍ତମୁଵାଚ ଵଦତାଂ ଵରଃ
'ତୁମେ ମୋତେ “ଭଲ କଲ, ଭଲ କଲ” କହିଲ, ମୋତେ କାହିଁକି କହିଲ, ସେଥିର କାରଣ କହ।' ଏଭଳି ଯଥାଯଥ ଭାବେ କହୁଥିବା ତାଙ୍କୁ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉତ୍ତରଦାତା କହିଲେ:
ଵିସ୍ମଯାଦ୍ଵ୍ରତମାହାତ୍ମ୍ଯାଦ୍ଧାସ୍ଯମେତତ୍କୃତଂ ମଯା। ପୁରା ଦକ୍ଷଵିନାଶାଯ କୁପିତସ୍ଯ ତ୍ରିଶୂଲିନଃ
'ବ୍ରତର ମହିମା ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ମୁଁ ଏହି ହାସ୍ୟ କରିଥିଲି। ପୂର୍ବେ, ଡକ୍ଷଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ କ୍ରୋଧିତ ହେବାବେଳେ—'
ଅପତଦ୍ଭୀମଵକ୍ତ୍ରସ୍ଯ ସ୍ଵେଦବିଂଦୁର୍ଲଲାଟଜଃ। ଭିତ୍ଵା ସ ସପ୍ତପାତାଲାନଦହତ୍ସପ୍ତସାଗରାନ୍
'ଭୟଙ୍କର ମୁହଁର ଲଳାଟରୁ ଗୋଟିଏ ଘମ ବିନ୍ଦୁ ପଡ଼ିଲା। ସେଠାରୁ ତାହା ସାତଟି ପାତାଳ ଭେଦି, ସାତଟି ସାଗରକୁ ଜଳାଇଦେଲା।'
ଅନେକଵକ୍ତ୍ରନଯନୋଜ୍ଵଲଜ୍ଜ୍ଵଲନ ଭୀଷଣଃ। ଵୀରଭଦ୍ର ଇତି ଖ୍ଯାତଃ କରପାଦାଯୁତୈର୍ଯୁତଃ
ସେ, ଯାହାକୁ ବୀରଭଦ୍ର ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଏ, ଅନେକ ମୁହଁ ଏବଂ ଅନେକ ଆଖି ସହିତ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଶରୀରରୁ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ବିକିରଣ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଦଶ ହଜାର ହାତ ଓ ପାଦ ଥିଲା।
କୃତ୍ଵା ସ ଯଜ୍ଞମଥନଂ ପୁନର୍ଭୂତସ୍ଯ ସଂପ୍ଲଵଃ। ତ୍ରିଜଗଦ୍ଦହନାଦ୍ଭୂଯଃ ଶିଵେନ ଵିନିଵାରିତଃ
ସେ ଯଜ୍ଞକୁ ଧ୍ଵଂସ କରି, ପୁଣି ଏକ ବଡ଼ ଦୁର୍ଘଟନା ଘଟାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ତିନି ଜଗତ୍ର ଦାହନକୁ ଶିବ ଦ୍ୱାରା ରୋକାଯାଇଲା।
କୃତଂ ତ୍ଵଯା ଵୀରଭଦ୍ର ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞଵିନାଶନଂ। ଇଦାନୀମଲମେତେନ ଲୋକଦାହେନ କର୍ମଣା
ହେ ବୀରଭଦ୍ର, ତୁମେ ଡକ୍ଷର ଯଜ୍ଞକୁ ନଶ୍ଚିନ୍ନ କରିଛ, ଏବେ ଏହି ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ଜଳାଇବା ଦ୍ୱାରା ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଶାଂତିପ୍ରଦାନାତ୍ସର୍ଵେଷାଂ ଗ୍ରହଣାଂ ପ୍ରଥମୋ ଭଵ। ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଭିଜନାଃ ପୂଜାଂ କରିଷ୍ଯଂତି କୃତାତ୍ମନଃ
ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦେଇ, ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ହେଉ। ଉତ୍ତମ କୁଳର ଶୁଦ୍ଧ ମନ୍ତି ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ତୁମର ପୂଜା କରିବେ।
ଅଂଗାରକ ଇତି ଖ୍ଯାତିଂ ଗମିଷ୍ଯସି ଧରାତ୍ମଜ। ଦେଵଲୋକେ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଚ ତଵ ରୂପଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତୁମେ ଧରାପୁତ୍ର ଭାବେ ଅଙ୍ଗାରକ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲଭିବ। ଦେବଲୋକରେ ତୁମର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପ ହେବ।
ଯେ ଚ ତ୍ଵାଂ ପୂଜଯିଷ୍ଯଂତି ଚତୁର୍ଥ୍ଯାଂ ତୁ ଦିନେ ନରାଃ। ରୂପମାରୋଗ୍ଯମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ତେଷ୍ଵନଂତଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯେଉଁ ଲୋକେ ଚତୁର୍ଥୀ ତିଥିରେ ତୁମକୁ ପୂଜା କରିବେ, ସେମାନେ ଅନନ୍ତ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ପାଇବେ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତଃ ଶାଂତିମଗମତ୍କାମରୂପଧୃତ୍। ସ ଜାତସ୍ତତ୍କ୍ଷଣାଦ୍ରାଜନ୍ଗ୍ରହତ୍ଵମଗମତ୍ପୁନଃ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେ ଇଚ୍ଛାରୂପ ଧାରଣ କରି ଶାନ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ଏହି କ୍ଷଣରେ, ରାଜା, ସେ ପୁଣି ଗ୍ରହ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ସ କଦାଚିଦ୍ଭଵାଂସ୍ତସ୍ଯ ପୂଜାର୍ଘାଦିକମୁତ୍ତମଂ। ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍କ୍ରିଯମାଣଂ ଚ ଶୂଦ୍ରେଣ ତ୍ଵଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
କେବଳ ଏକଥର, ତୁମେ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ପୂଜା ଏବଂ ଅର୍ଘ୍ୟ ଏକ ଶୂଦ୍ର ଦ୍ୱାରା କରାଯାଉଥିବା ଦେଖିଥିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ତେନ ତ୍ଵଂ ରୂପଵାନ୍ଜାତୋ ସୁରଃ ଶତ୍ରୁକୁଲାଶନିଃ। ଵିଵିଧା ଚ ରୁଚିର୍ଜାତା ଯସ୍ମାତ୍ତଵ ଵିଦୂରଗା
ଏହି କାରଣରୁ, ତୁମେ ରୂପବାନ୍, ଦେବତା ଏବଂ ଶତ୍ରୁକୁଳ ପାଇଁ ବଜ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ବିଭିନ୍ନ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଗୁଣ ତୁମରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ଦୂରଦୂରନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଵିରୋଚନ ଇତି ପ୍ରାହୁସ୍ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ଵାଂ ଦେଵଦାନଵାଃ। ଶୂଦ୍ରେଣ କ୍ରିଯମାଣସ୍ଯ ଵ୍ରତସ୍ଯ ତଵ ଦର୍ଶନାତ୍
ଏହି କାରଣରୁ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ତୁମକୁ ବିରୋଚନ ବୋଲି କହନ୍ତି, କାରଣ ତୁମେ ଶୂଦ୍ର ଦ୍ୱାରା କରାଯାଉଥିବା ବ୍ରତ ଦେଖିଥିଲ।
ଈଦୃଶୀ ରୂପସଂପତ୍ତିରିତି ଵିସ୍ମିତଵାନହମ୍। ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ତେନୋକ୍ତମହୋ ମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମଂ
ଏପରି ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶ୍ରୀମତି ଦେଖି ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଥିଲି, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ 'ଭଲ, ଭଲ' କହିଲି, ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ଆହା, କେତେ ବଡ଼ ମହିମା!'
ପଶ୍ଯତୋପି ଭଵେଦ୍ରୂପମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ କିମୁ କୁର୍ଵତଃ। ଯସ୍ମାଚ୍ଚ ଭକ୍ତ୍ଯା ଧରଣୀସୁତସ୍ଯ ଵିନିଂଦ୍ଯମାନେନ ଗଵାଦିଦାନମ୍
କେବଳ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ରୂପ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ମିଳେ—ତେବେ କରିଲେ କିଏ ଜାଣେ କେତେ ଅଧିକ! ଏବଂ ଧରଣୀପୁତ୍ର ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ଗାଁଓ ଆଦି ଦାନ କଲେ ଯାହାକୁ ଅବମାନିତ କରାଯାଇଥିଲା—
ଆଲୋକିତଂ ତେନ ସୁରାରିଗର୍ଭେ ସଂଭୂତିରେଷା ତଵ ଦୈତ୍ଯ ଜାତା। ଅଥ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭାର୍ଗଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ତୁମର ଜନ୍ମ ଦେବଶତ୍ରୁର ଗର୍ଭରେ ହେଲା, ଏଭଳି ତୁମେ ଦାନବ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲ। ପରେ, ମହାତ୍ମା ଭାର୍ଗବଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି—
ପ୍ରହ୍ଲାଦନଂଦନୋ ଵୀରଃ ପୁନଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଭାର୍ଗଵମ୍। ଵିରୋଚନ ଉଵାଚ। ଭଗଵଂସ୍ତଦ୍ଵ୍ରତଂ ସମ୍ଯକ୍ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ଵତଃ
ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କର ପୁତ୍ର ବୀର ଆଉଥରେ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ। ବିରୋଚନ କହିଲେ: 'ଭଗବନ୍ତ, ସେ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ।'
ଦୀଯମାନଂ ତୁ ଯଦ୍ଦାନଂ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ଭଵାଂତରେ। ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଚ ଵିଧିଂ ତସ୍ଯ ଯଥାଵଦ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
'ମୁଁ ଆଗରୁ ଯେ ଜନ୍ମରେ ଦେଖିଥିଲି ସେ ଦାନ, ତାହାର ମହିମା ଓ ବିଧି—ସେଥିରେ ତୁମେ ଠିକ୍ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।'
ଇତି ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିପ୍ରଃ ପ୍ରୋଵାଚ ସାଦରଂ। ଚତୁର୍ଥ୍ଯଂଗାରକଦିନେ ଯଦା ଭଵତି ଦାନଵ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଦର ସହିତ କହିଲେ: 'ହେ ଦାନବ, ଯେତେବେଳେ ଅଙ୍ଗାରକ ଚତୁର୍ଥୀ ଦିନ ଆସେ—'
ମୃଦାସ୍ନାନଂ ତଦା କୁର୍ଯାତ୍ପଦ୍ମରାଗଵିଭୂଷିତଃ। ଅଗ୍ନିର୍ମୂର୍ଦ୍ଧାଦିଵୋ ମଂତ୍ରଂ ଜପେତ୍ସ୍ନାତ ଉଦଙ୍ମୁଖଃ
'ସେବେଳେ ମାଟିରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍, ପଦ୍ମରାଗ ମଣି ଧାରଣ କରି। ଉତ୍ତରଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ସ୍ନାନ କରି ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍।'
ଶୂଦ୍ରସ୍ତୂଷ୍ଣୀଂ ସ୍ମରନ୍ଭୌମମାସ୍ତାଂ ଭୋଗଵିଵର୍ଜିତଃ। ଅଥାସ୍ତମିତ ଆଦିତ୍ଯେ ଗୋମଯେନାନୁଲେପଯେତ୍
'ଶୂଦ୍ର ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ଚୁପଚାପ ଭୌମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ୍, ଭୋଗବିଲାସ ଛାଡ଼ି। ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲେ, ଗୋମୟ ଲଗାଇବା ଉଚିତ୍।'
ପ୍ରାଂଗଣଂ ପୁଷ୍ପମାଲାଭିରକ୍ଷତାଦ୍ଭିଃ ସମଂତତଃ। ତଦଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯାଲିଖେତ୍ପଦ୍ମଂ କୁଂକୁମେନାଷ୍ଟପତ୍ରକମ୍
ଫୁଲମାଳାରେ ଚାରିପାଖରେ ଅଳଙ୍କୃତ କରି, ସେଇ ମଣ୍ଡପରେ ପୂଜା କରିବା ପରେ, କୁଙ୍କୁମ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଅଷ୍ଟପତ୍ର ପଦ୍ମ ଆଙ୍କିବା ଉଚିତ।
କୁଂକୁମସ୍ଯାପ୍ଯଭାଵେନ ରକ୍ତଚଂଦନମିଷ୍ଯତେ। ଚତ୍ଵାରଃ କରକାଃ କାର୍ଯାଃ ଭକ୍ଷ୍ଯଭୋଜ୍ଯସମନ୍ଵିତାଃ
କୁଙ୍କୁମ ମିଳିଲେ ଭଲ, ନାହିଁ ହେଲେ ଲାଲ୍ ଚନ୍ଦନ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଯୋଗ୍ୟ। ଚାରିଟି ହାତର ଆକୃତିରେ ଭୋଜ୍ୟପଦାର୍ଥ ସହିତ ନିବେଶ କରିବା ଦରକାର।
ତଂଡୁଲୈ ରକ୍ତଶାଲେଯୈଃ ପଦ୍ମରାଗୈଶ୍ଚ ସଂଯୁତାଃ। ଚତୁଃକୋଣେଷୁ ତାନ୍କୃତ୍ଵା ଫଲାନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ଲାଲ୍ ଧାନ ଓ ପଦ୍ମରାଗ ମିଶାଇ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଚାରିଟି କୋଣରେ ରଖିବା ଉଚିତ, ସହିତ ନାନା ପ୍ରକାର ଫଳ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଦରକାର।
ଗଂଧମାଲ୍ଯାଦିକଂ ସର୍ଵଂ ତଥୈଵ ଵିନିଵେଶଯେତ୍। ସୁଵର୍ଣଶୃଂଗାଂ କପିଲାମଥାର୍ଚ୍ଯ ରୌପ୍ଯୈଃ ଖୁରୈଃ କାଂସ୍ଯଦୋହାଂ ସଵସ୍ତ୍ରାମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଗନ୍ଧ, ମାଳା ଓ ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଏଭଳି ଭାବେ ରଖିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ସୁନା ଶିଙ୍ଗ, ଚାଁଦିର ଖୁର ଓ କାଂସ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ଦୁଧ ଦେଇ, ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇଥିବା ଗାଈକୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର।
ଧୁରଂଧରଂ ରକ୍ତଖୁରଂ ଚ ସୌମ୍ଯଂ ଧାନ୍ଯାନି ସପ୍ତାଂବରସଂଯୁତାନି। ଅଂଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରଂ ପୁରୁଷଂ ତଥୈଵ ସୌଵର୍ଣମପ୍ଯାଯତବାହୁଦଂଡମ୍ 1.24.
ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଲାଲ୍ ଖୁର ଥିବା, ଶାନ୍ତ ବୃଷ ଏବଂ ସାତ ପ୍ରକାର ଧାନ୍ୟ ଜାତିକୁ ବସ୍ତ୍ରରେ ବାନ୍ଧି ଦେବା ଉଚିତ। ଏହିପରି, ବଡ଼ ହାତ ଥିବା, ଅଙ୍ଗୁଠି ପରିମାଣର ସୁନାର ମଣିଷ ମୂର୍ତ୍ତି ମଧ୍ୟ ତିଆରି କରିବା ଦରକାର।
ଚତୁର୍ଭୁଜଂ ହେମମଯଂ ଚ ତାମ୍ରପାତ୍ରେ ଗୁଡସ୍ଯୋପରି ସର୍ପିଯୁକ୍ତମ୍। ସାମସ୍ଵରଜ୍ଞାଯ ଜିତେଂଦ୍ରିଯାଯ ଵାଗ୍ରୂପଶୀଲାନ୍ଵଯସଂଯୁତାଯ
ଚାରିଟି ହାତ ଥିବା ସୁନାର ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ତାମ୍ବା ପାତ୍ରରେ, ଗୁଡ଼ ଓ ଘିଅ ମିଶାଇ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏହା ସେଇ ଯିଏ ସାମଗାନ ଜାଣନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ଭଲ କଥାବାର୍ତ୍ତା, ରୂପ ଓ ଆଚରଣ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ।
ଦାତଵ୍ଯମେତତ୍ସକଲଂ ଦ୍ଵିଜାଯ କୁଟୁମ୍ବିନେ ନୈଵ ତୁ ଦଂଭଯୁକ୍ତେ। ଭୂମିପୁତ୍ର ମହାଭାଗ ସ୍ଵେଦୋଦ୍ଭଵ ପିନାକିନଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନ ଦ୍ୱିଜ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ କପଟ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ କେବେ ନୁହେଁ। ଭୂମିପୁତ୍ର, ଏହି ହେଉଛି ପିନାକୀଙ୍କର ସ୍ୱେଦ ଜନିତ ଦାନ।
ରୂପାର୍ଥୀ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରପନ୍ନୋହଂ ଗୃହାଣାର୍ଘ୍ଯଂ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ। ମଂତ୍ରେଣାନେନ ଦତ୍ଵାର୍ଘ୍ଯଂ ରକ୍ତଚଂଦନଵାରିଣା
ମୁଁ ରୂପ ଆଶା କରି ତୁମ ଶରଣ ନେଇଛି; ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଓ ଲାଲ୍ ଚନ୍ଦନ ମିଶା ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ—