ଦାତଵ୍ଯା ଵେଦଵିଦୁଷେ ନ ଵଂଧ୍ଯାପତଯେ କ୍ଵଚିତ୍। ତତ୍ରୋପଵେଶ୍ଯ ଦାଂପତ୍ଯମଲଂକୃତ୍ଯ ଵିଧାନତଃ
ଏହା ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ, କେବେ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଧ୍ୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିବା ପୁରୁଷଙ୍କୁ ନୁହେଁ। ସେଠାରେ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ବସାଇ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଶୋଭା ଦେବା ଉଚିତ।
ପତ୍ନ୍ଯାସ୍ତୁ ଭାଜନଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଭକ୍ଷ୍ଯଭୋଜ୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯାପି ସୌଵର୍ଣୀମୁପସ୍କରସମନ୍ଵିତାମ୍
ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ମିଠା ଦ୍ରବ୍ୟ ଭରା ପାତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁନାର ପାତ୍ର ସହିତ ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ ଦେବା ଉଚିତ।
ପ୍ରତିମାଂ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ସୋଦକୁଂଭାଂ ନିଵେଦଯେତ୍। ଏଵଂ ଯସ୍ତୁ ପୁମାନ୍କୁର୍ଯାଦଶୂନ୍ଯଶଯନଂ ହରେଃ
ଦେବଦେବଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ଜଳଘଟ ସହିତ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ଯିଏ ହରିଙ୍କ ପାଇଁ 'ଅଶୂନ୍ୟ ଶଯ୍ୟା' ବ୍ରତ କରେ—
ଵିତ୍ତଶାଠ୍ଯେନ ରହିତୋ ନାରାଯଣପରାଯଣଃ। ନ ତସ୍ଯ ପତ୍ନ୍ଯା ଵିରହଃ କଦାଚିଦପି ଜାଯତେ
ଯେଉଁଜଣ ବିତ୍ତରେ କଞ୍ଜୁସି ନାହିଁ, ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଅତି ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ କେବେ ମଧ୍ୟ ବିୟୋଗ ହୁଏ ନାହିଁ।
ନାରୀ ଵା ଵିଧଵା ବ୍ରହ୍ମନ୍ଯାଵଚ୍ଚଂଦ୍ରାର୍କତାରକଂ। ନ ଵିରୂପୌ ନ ଶୋକାର୍ତୌ ଦଂପତୀ ଭଵତଃ କ୍ଵଚିତ୍
ଏହିପରି ନାରୀ କେବେ ବିଧବା ହୁଏ ନାହିଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରା ଅଛନ୍ତି। ଦମ୍ପତି କେବେ ବିକଳାଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଦୁଃଖିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
ନ ପୁତ୍ରପଶୁରତ୍ନାନି କ୍ଷଯଂ ଯାଂତି ପିତାମହ। ସପ୍ତକଲ୍ପସହସ୍ରାଣି ସପ୍ତକଲ୍ପଶତାନି ଚ
ତାଙ୍କର ପୁଅ, ବୃଷ୍ଟି, ଓ ରତ୍ନ କେବେ ନାଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ, ହେ ପିତାମହ। ସାତ ହଜାର କଳ୍ପ ଓ ସାତ ଶତ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—
କୁର୍ଵନ୍ନଶୂନ୍ଯଶଯନଂ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ମହୀଯତେ। ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। କଥମାରୋଗ୍ଯମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ମତିର୍ଧର୍ମସ୍ଥିତିସ୍ସଦା
'ଅଶୂନ୍ୟ ଶଯ୍ୟା' ବ୍ରତ କରିଲେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଉଥାଏ। ବ୍ରହ୍ମା ପଚାରିଲେ: କିପରି ସବୁବେଳେ ଆରୋଗ୍ୟ, ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ, ଧୃଢ଼ ମନ, ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ମିଳେ?
ଅଵ୍ଯଂଗାଥ ପରେ ଭକ୍ତିର୍ଵିଷ୍ଣୌ ଚାପି ଭଵେତ୍କଥମ୍। ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ। ସାଧୁ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତ୍ଵଯା ପୃଷ୍ଟମିଦାନୀଂ କଥଯାମି ତେ
କିପରି ଦୋଷହୀନତା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ମିଳେ? ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ବଡ଼ ଭଲ ପଚାରିଲ, ବ୍ରହ୍ମା। ଏବେ ମୁଁ ତୋତେ କହୁଛି।
ଵିରୋଚନସ୍ଯ ସଂଵାଦଂ ଭାର୍ଗଵସ୍ଯ ଚ ଧୀମତଃ। ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ଯ ସୁତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ଵିରଷ୍ଟପରିଵତ୍ସରମ୍
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭାର୍ଗବ ଓ ବିରୋଚନଙ୍କ ଆଲୋଚନା—ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଷୋଳ ଅବଧି ଦେଖି—
ତସ୍ଯ ରୂପମିଦଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସୋହସଦ୍ଭୃଗୁନଂଦନଃ। ସାଧୁସାଧୁ ମହାବାହୋ ଵିରୋଚନ ଶିଵଂ ତଵ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହା ତାଙ୍କର ରୂପ, ମହାନ୍ ବୃଗୁନନ୍ଦନ। 'ଭଲ କଲ, ଭଲ କଲ, ବଳବାନ ବିରୋଚନ, ତୁମେ ଶୁଭ ହେଉ।'
ତତ୍ତଥା ହସିତଂ ତସ୍ଯ ପପ୍ରଚ୍ଛ ସୁରସୂଦନଃ। ବ୍ରହ୍ମନ୍କିମର୍ଥମେତତ୍ତେ ହାସ୍ଯଂ ଵୈ ମାମକଂ କୃତମ୍
ଏଭଳି ହସିବା ପରେ, ଦେବମାନେ ଯିଏଁ ଘାତ କରନ୍ତି ସେ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କାହିଁକି ତୁମେ ମୋତେ ଏହି ଭାବରେ ହସିଲ?'.
ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ମାମେଵମୁକ୍ତଵାଂସ୍ତ୍ଵଂ ଵଦସ୍ଵ ମେ। ତମେଵଂ ଵାଦିନଂ ଯୁକ୍ତମୁଵାଚ ଵଦତାଂ ଵରଃ
'ତୁମେ ମୋତେ “ଭଲ କଲ, ଭଲ କଲ” କହିଲ, ମୋତେ କାହିଁକି କହିଲ, ସେଥିର କାରଣ କହ।' ଏଭଳି ଯଥାଯଥ ଭାବେ କହୁଥିବା ତାଙ୍କୁ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉତ୍ତରଦାତା କହିଲେ:
ଵିସ୍ମଯାଦ୍ଵ୍ରତମାହାତ୍ମ୍ଯାଦ୍ଧାସ୍ଯମେତତ୍କୃତଂ ମଯା। ପୁରା ଦକ୍ଷଵିନାଶାଯ କୁପିତସ୍ଯ ତ୍ରିଶୂଲିନଃ
'ବ୍ରତର ମହିମା ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ମୁଁ ଏହି ହାସ୍ୟ କରିଥିଲି। ପୂର୍ବେ, ଡକ୍ଷଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ କ୍ରୋଧିତ ହେବାବେଳେ—'
ଅପତଦ୍ଭୀମଵକ୍ତ୍ରସ୍ଯ ସ୍ଵେଦବିଂଦୁର୍ଲଲାଟଜଃ। ଭିତ୍ଵା ସ ସପ୍ତପାତାଲାନଦହତ୍ସପ୍ତସାଗରାନ୍
'ଭୟଙ୍କର ମୁହଁର ଲଳାଟରୁ ଗୋଟିଏ ଘମ ବିନ୍ଦୁ ପଡ଼ିଲା। ସେଠାରୁ ତାହା ସାତଟି ପାତାଳ ଭେଦି, ସାତଟି ସାଗରକୁ ଜଳାଇଦେଲା।'
ଅନେକଵକ୍ତ୍ରନଯନୋଜ୍ଵଲଜ୍ଜ୍ଵଲନ ଭୀଷଣଃ। ଵୀରଭଦ୍ର ଇତି ଖ୍ଯାତଃ କରପାଦାଯୁତୈର୍ଯୁତଃ
ସେ, ଯାହାକୁ ବୀରଭଦ୍ର ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଏ, ଅନେକ ମୁହଁ ଏବଂ ଅନେକ ଆଖି ସହିତ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଶରୀରରୁ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ବିକିରଣ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଦଶ ହଜାର ହାତ ଓ ପାଦ ଥିଲା।
କୃତ୍ଵା ସ ଯଜ୍ଞମଥନଂ ପୁନର୍ଭୂତସ୍ଯ ସଂପ୍ଲଵଃ। ତ୍ରିଜଗଦ୍ଦହନାଦ୍ଭୂଯଃ ଶିଵେନ ଵିନିଵାରିତଃ
ସେ ଯଜ୍ଞକୁ ଧ୍ଵଂସ କରି, ପୁଣି ଏକ ବଡ଼ ଦୁର୍ଘଟନା ଘଟାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ତିନି ଜଗତ୍ର ଦାହନକୁ ଶିବ ଦ୍ୱାରା ରୋକାଯାଇଲା।
କୃତଂ ତ୍ଵଯା ଵୀରଭଦ୍ର ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞଵିନାଶନଂ। ଇଦାନୀମଲମେତେନ ଲୋକଦାହେନ କର୍ମଣା
ହେ ବୀରଭଦ୍ର, ତୁମେ ଡକ୍ଷର ଯଜ୍ଞକୁ ନଶ୍ଚିନ୍ନ କରିଛ, ଏବେ ଏହି ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ଜଳାଇବା ଦ୍ୱାରା ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଶାଂତିପ୍ରଦାନାତ୍ସର୍ଵେଷାଂ ଗ୍ରହଣାଂ ପ୍ରଥମୋ ଭଵ। ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଭିଜନାଃ ପୂଜାଂ କରିଷ୍ଯଂତି କୃତାତ୍ମନଃ
ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦେଇ, ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ହେଉ। ଉତ୍ତମ କୁଳର ଶୁଦ୍ଧ ମନ୍ତି ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ତୁମର ପୂଜା କରିବେ।
ଅଂଗାରକ ଇତି ଖ୍ଯାତିଂ ଗମିଷ୍ଯସି ଧରାତ୍ମଜ। ଦେଵଲୋକେ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଚ ତଵ ରୂପଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତୁମେ ଧରାପୁତ୍ର ଭାବେ ଅଙ୍ଗାରକ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲଭିବ। ଦେବଲୋକରେ ତୁମର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପ ହେବ।
ଯେ ଚ ତ୍ଵାଂ ପୂଜଯିଷ୍ଯଂତି ଚତୁର୍ଥ୍ଯାଂ ତୁ ଦିନେ ନରାଃ। ରୂପମାରୋଗ୍ଯମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ତେଷ୍ଵନଂତଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯେଉଁ ଲୋକେ ଚତୁର୍ଥୀ ତିଥିରେ ତୁମକୁ ପୂଜା କରିବେ, ସେମାନେ ଅନନ୍ତ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ପାଇବେ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତଃ ଶାଂତିମଗମତ୍କାମରୂପଧୃତ୍। ସ ଜାତସ୍ତତ୍କ୍ଷଣାଦ୍ରାଜନ୍ଗ୍ରହତ୍ଵମଗମତ୍ପୁନଃ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେ ଇଚ୍ଛାରୂପ ଧାରଣ କରି ଶାନ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ଏହି କ୍ଷଣରେ, ରାଜା, ସେ ପୁଣି ଗ୍ରହ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ସ କଦାଚିଦ୍ଭଵାଂସ୍ତସ୍ଯ ପୂଜାର୍ଘାଦିକମୁତ୍ତମଂ। ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍କ୍ରିଯମାଣଂ ଚ ଶୂଦ୍ରେଣ ତ୍ଵଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
କେବଳ ଏକଥର, ତୁମେ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ପୂଜା ଏବଂ ଅର୍ଘ୍ୟ ଏକ ଶୂଦ୍ର ଦ୍ୱାରା କରାଯାଉଥିବା ଦେଖିଥିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ତେନ ତ୍ଵଂ ରୂପଵାନ୍ଜାତୋ ସୁରଃ ଶତ୍ରୁକୁଲାଶନିଃ। ଵିଵିଧା ଚ ରୁଚିର୍ଜାତା ଯସ୍ମାତ୍ତଵ ଵିଦୂରଗା
ଏହି କାରଣରୁ, ତୁମେ ରୂପବାନ୍, ଦେବତା ଏବଂ ଶତ୍ରୁକୁଳ ପାଇଁ ବଜ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ବିଭିନ୍ନ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଗୁଣ ତୁମରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ଦୂରଦୂରନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଵିରୋଚନ ଇତି ପ୍ରାହୁସ୍ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ଵାଂ ଦେଵଦାନଵାଃ। ଶୂଦ୍ରେଣ କ୍ରିଯମାଣସ୍ଯ ଵ୍ରତସ୍ଯ ତଵ ଦର୍ଶନାତ୍
ଏହି କାରଣରୁ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ତୁମକୁ ବିରୋଚନ ବୋଲି କହନ୍ତି, କାରଣ ତୁମେ ଶୂଦ୍ର ଦ୍ୱାରା କରାଯାଉଥିବା ବ୍ରତ ଦେଖିଥିଲ।
ଈଦୃଶୀ ରୂପସଂପତ୍ତିରିତି ଵିସ୍ମିତଵାନହମ୍। ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ତେନୋକ୍ତମହୋ ମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମଂ
ଏପରି ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶ୍ରୀମତି ଦେଖି ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଥିଲି, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ 'ଭଲ, ଭଲ' କହିଲି, ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ଆହା, କେତେ ବଡ଼ ମହିମା!'
ପଶ୍ଯତୋପି ଭଵେଦ୍ରୂପମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ କିମୁ କୁର୍ଵତଃ। ଯସ୍ମାଚ୍ଚ ଭକ୍ତ୍ଯା ଧରଣୀସୁତସ୍ଯ ଵିନିଂଦ୍ଯମାନେନ ଗଵାଦିଦାନମ୍
କେବଳ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ରୂପ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ମିଳେ—ତେବେ କରିଲେ କିଏ ଜାଣେ କେତେ ଅଧିକ! ଏବଂ ଧରଣୀପୁତ୍ର ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ଗାଁଓ ଆଦି ଦାନ କଲେ ଯାହାକୁ ଅବମାନିତ କରାଯାଇଥିଲା—
ଆଲୋକିତଂ ତେନ ସୁରାରିଗର୍ଭେ ସଂଭୂତିରେଷା ତଵ ଦୈତ୍ଯ ଜାତା। ଅଥ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭାର୍ଗଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ତୁମର ଜନ୍ମ ଦେବଶତ୍ରୁର ଗର୍ଭରେ ହେଲା, ଏଭଳି ତୁମେ ଦାନବ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲ। ପରେ, ମହାତ୍ମା ଭାର୍ଗବଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି—
ପ୍ରହ୍ଲାଦନଂଦନୋ ଵୀରଃ ପୁନଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଭାର୍ଗଵମ୍। ଵିରୋଚନ ଉଵାଚ। ଭଗଵଂସ୍ତଦ୍ଵ୍ରତଂ ସମ୍ଯକ୍ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ଵତଃ
ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କର ପୁତ୍ର ବୀର ଆଉଥରେ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ। ବିରୋଚନ କହିଲେ: 'ଭଗବନ୍ତ, ସେ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ।'
ଦୀଯମାନଂ ତୁ ଯଦ୍ଦାନଂ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ଭଵାଂତରେ। ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଚ ଵିଧିଂ ତସ୍ଯ ଯଥାଵଦ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
'ମୁଁ ଆଗରୁ ଯେ ଜନ୍ମରେ ଦେଖିଥିଲି ସେ ଦାନ, ତାହାର ମହିମା ଓ ବିଧି—ସେଥିରେ ତୁମେ ଠିକ୍ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।'
ଇତି ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିପ୍ରଃ ପ୍ରୋଵାଚ ସାଦରଂ। ଚତୁର୍ଥ୍ଯଂଗାରକଦିନେ ଯଦା ଭଵତି ଦାନଵ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଦର ସହିତ କହିଲେ: 'ହେ ଦାନବ, ଯେତେବେଳେ ଅଙ୍ଗାରକ ଚତୁର୍ଥୀ ଦିନ ଆସେ—'