ଦୁଃଖଶୋକସମାଵିଷ୍ଟଃ ପୀଡ୍ଯମାନୋ ଦିଵାନିଶମ୍ । କୌଂଡିନ୍ଯସ୍ଯାଶ୍ରମପଦଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପୁଣ୍ଯାଗମାତ୍କ୍ଵଚିତ୍
ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ଦିନ ରାତି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିବା ସେ, କେବେ ଏକଥର ପୁଣ୍ୟର ଫଳରେ କୌଣ୍ଡିନ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।
ମାଧଵେ ମାସି ଜାହ୍ନଵ୍ଯାଃ କୃତସ୍ନାନଂ ତପୋଧନମ୍ । ଆସସାଦ ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିଃ ଶୋକଭାରେଣ ପୀଡିତଃ
ମାଧବ ମାସରେ, ଜାହ୍ନବୀରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ, ଶୋକର ଭାରରେ ଦବିଯାଇଥିବା ସେ ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧି ଆସି ମିଳିଲା।
ତଦ୍ଵସ୍ତ୍ରବିଂଦୁସ୍ପର୍ଶେନ ଗତପାପୋ ହତାଶୁଭଃ । କୌଂଡିନ୍ଯସ୍ଯାଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ କୃତାଂଜଲି
ସେ ତପସ୍ବୀଙ୍କ ବସ୍ତ୍ରର ଏକ ବିନ୍ଦୁ ଛୁଇଁବା ସହିତ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ଓ ଅଶୁଭ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲା। କୌଣ୍ଡିନ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲା।
ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିରୁଵାଚ- ଭୋ ଭୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଯାଂ କୃତ୍ଵା ମମୋପରି । ଯେନ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵେନ ମୁକ୍ତିର୍ଭଵତି ତଦ୍ଵଦ
ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧି କହିଲେ—'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦୟା କରି ମୋ ପ୍ରତି କୃପା କରନ୍ତୁ। କେଉଁ ପୁଣ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ ମୋକୁ ମୋକ୍ଷ ମିଳିପାରିବ, ତାହା କହନ୍ତୁ।'
କୌଂଡିନ୍ଯ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁଷ୍ଵୈକମନାଭୂତ୍ଵା ଯେନ ପାପକ୍ଷଯସ୍ତଵ । ଵୈଶାଖସ୍ଯ ସିତେ ପକ୍ଷେ ମୋହିନୀ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତା
କୌଣ୍ଡିନ୍ୟ କହିଲେ—'ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ଶୁଣ। ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୋର ପାପ ନଶ୍ଟ ହେବ: ବୈଶାଖ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ମୋହିନୀ ନାମକ ଏକାଦଶୀ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।'
ଏକାଦଶୀଵ୍ରତଂ ତସ୍ଯାଃ କୁରୁ ମଦ୍ଵାକ୍ଯନୋଦିତଃ । ମେରୁତୁଲ୍ଯାନି ପାପାନି କ୍ଷଯଂ ଗଚ୍ଛଂତି ଦେହିନାମ୍
'ମୋ କଥା ଅନୁସାରେ ସେ ଦିନ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ କର। ମେରୁ ପର୍ବତ ସମାନ ପାପ ମଧ୍ୟ ଦେହୀମାନେ ନଶ୍ଟ କରିପାରନ୍ତି।'
ବହୁଜନ୍ମାର୍ଜିତାନ୍ଯେଷା ମୋହିନୀ ସମୁପୋଷିତା । ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ମୁନେଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିଃ ପ୍ରସନ୍ନଧୀଃ
'ଏହି ମୋହିନୀ ଏକାଦଶୀ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଉପବାସ କଲେ, ଅନେକ ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ପାପ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।' ଏହି ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିର ମନ ଶାନ୍ତ ହେଲା।
ଵ୍ରତଂ ଚକାର ଵିଧିଵତ୍କୌଂଡିନ୍ଯସ୍ଯୋପଦେଶତଃ । କୃତେ ଵ୍ରତେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତପାପୋ ବଭୂଵ ସଃ
କୌଣ୍ଡିନ୍ୟଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ସେ ବ୍ରତ କଲା। ବ୍ରତ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ହେ ରାଜା, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲା।
ଦିଵ୍ଯଦେହସ୍ତତୋ ଭୂତ୍ଵା ଗରୁଡୋପରିସଂସ୍ଥିତଃ । ଜଗାମ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଲୋକଂ ସର୍ଵୋପଦ୍ରଵ ଵର୍ଜିତମ୍
ତାପରେ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ପାଇ, ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ବସି, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ଗଲା।
ଇତୀଦୃଶଂ ରାମଚଂଦ୍ର ଉତ୍ତମଂ ମୋହିନୀ ଵ୍ରତମ୍ । ନାତଃ ପରତରଂ କିଂଚିତ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସଚରାଚରେ
ଏଭଳି, ହେ ରାମ, ମୋହିନୀ ବ୍ରତ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତିନି ଲୋକରେ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଏଠାରୁ ଉପରି କିଛି ନାହିଁ।
ଯଜ୍ଞାଦିତୀର୍ଥଦାନାନି କଲାଂ ନାର୍ହଂତି ଷୋଡଶୀମ୍ । ପଠନାଚ୍ଛ୍ରଵଣାଦ୍ରାଜନ୍ଗୋସହସ୍ର ଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଯଜ୍ଞ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଓ ଦାନ ମିଶିଲେ ମଧ୍ୟ, ପାଠ କିମ୍ବା ଶ୍ରବଣର ଏକ ଛଉଳ ଅଂଶ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହା ପଢିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ହଜାର ଟିଏ ଗାଈର ଫଳ ମିଳେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଉମାପତିନାରଦସଂଵାଦେ ଵୈଶାଖଶୁକ୍ଲେ ମୋହନ୍ଯେକାଦଶୀନାମ ଏକୋନପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ ଉମାପତି ଓ ନାରଦଙ୍କ ସଂବାଦରେ ବୈଶାଖ ଶୁକ୍ଳ ମୋହିନୀ ଏକାଦଶୀ ନାମକ ଉନଚାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଯମସ୍ଯାରାଧନଂ ବ୍ରୂହି ମଦ୍ଧିତାର୍ଥଂ ସୁରୋତ୍ତମ । କଥଂ ନ ଗମ୍ଯତେ ଦେଵ ନରେଣ ନରକାଂତରେ
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ମୋର ଉପକାର ପାଇଁ ଯମଙ୍କ ପୂଜା କିପରି କରିବା ଯାଉଁଛି, ତାହା କହନ୍ତୁ। ମଣିଷ କିପରି ଆଉ ନରକକୁ ଯିବାରୁ ବଞ୍ଚିପାରିବ, ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୂଯତେ ଯମଲୋକେ ତୁ ସଦା ଵୈତରଣୀ ନଦୀ । ଅନାଧୃଷ୍ଯାତ୍ଵପାରା ଚ ଦୁସ୍ତରା ବହୁଶୋଣିତା
ଯମଲୋକରେ ସଦା ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅପାର ରକ୍ତପୂର୍ଣ୍ଣ ବୈତରଣୀ ନଦୀ ଅଛି ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ, ଯାହାକୁ ପାରହେବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର।
ଦୁସ୍ତରା ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ସା କଥଂ ସୁତରା ଭଵେତ୍ । ଭଯମେତନ୍ମହାଦେଵ ଯମଲୋକଂ ପ୍ରତି ପ୍ରଭୋ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏହି ନଦୀକୁ ପାରହେବାରେ ଅସମର୍ଥ। ଏହାକୁ ସହଜରେ କିପରି ପାରହେବାଯିବ? ହେ ମହାଦେବ, ଯମଲୋକ ପ୍ରତି ଏହି ଭୟ ମୋର ମନରେ ଅଛି।
ତସ୍ଯ ନିର୍ମୋଚନାର୍ଥାଯ ବ୍ରୂହି କୃତ୍ଯମଶେଷତଃ । ଭଗଵନ୍ଦେଵଦେଵେଶ କୃପାଂ କୃତ୍ଵା ମମୋପରି
ଏହାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ସେଥିରେ ମୋତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହନ୍ତୁ, ହେ ଭଗବାନ, ଦେବମାନ୍ୟ, ମୋ ଉପରେ କୃପା କରି।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ ପୁରା ଵିପ୍ର ସ୍ନାତୋଽହଂ ଲଵଣାଂଭସି । ଦଦୃଶେ ମୁନିମାଯାଂତଂ ମୁଦ୍ଗଲଂ ନାମ ଵାଡଵ
ମହାଦେବ କହିଲେ— ପୂର୍ବେ ଡ୍ୱାରାବତୀରେ ଲବଣ ସମୁଦ୍ରରେ ସ୍ନାନ କରିଥିଲି, ସେଠାରେ ମୁଁ ମୁଦ୍ଗଳ ନାମକ ମୁନିଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲି।
ଜ୍ଵଲଂତମିଵଚାଦିତ୍ଯଂ ତପସା ଦ୍ଯୋତତାଂଗକମ୍ । ମାଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ମୁନିଃ ପ୍ରାହ ମୁଦ୍ଗଲୋ ଵିସ୍ମଯାନ୍ଵିତଃ
ସେ ତାପସ୍ୟାର ତେଜରେ ତପ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ସେ ମୋତେ ନମସ୍କାର କରି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଥିବା ମୁଦ୍ଗଳ ମୁନି କହିଲେ।
ମୁଦ୍ଗଲ ଉଵାଚ- ଅକସ୍ମାନ୍ମୂର୍ଚ୍ଛିତୋ ଦେଵ ପତିତୋଽସ୍ମି ଧରାତଲେ । ପ୍ରଜ୍ଵଲଂତି ମମାଂଗାନି ଗୃହୀତୋ ଯମକିଂକରୈଃ
ମୁଦ୍ଗଳ କହିଲେ— ହେ ଦେବ, ହଠାତ୍ ମୁଁ ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲି। ମୋ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଜଳିଉଠିଲା, ଯମଙ୍କ ସେବକମାନେ ମୋତେ ଧରିନେଲେ।
ବଲାଦାକୃଷ୍ଯମାଣୋଽହଂ ପୁରୁଷଓଁଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରକଃ । ବଦ୍ଧୋ ଯମଭଟୈର୍ଗାଢଂ ନୀତୋଽସ୍ମି ଶମନାଂତିକମ୍
ବଳେଇ ଟାଣି ନେଇଯିବା ସମୟରେ ମୁଁ ପୁରୁଷଙ୍କ ଅଂଗୁଠି ପରି ଛୋଟ ହେଇଗଲି। ଯମର ଭଟମାନେ ମୋତେ ଭଲଭାବେ ବାନ୍ଧି, ମୃତ୍ୟୁର ନିକଟକୁ ନେଇଗଲେ।
କ୍ଷଣାତ୍ସଭାଯାଂ ପଶ୍ଯାମି ଯମଂ ପିଂଗଲଲୋଚନମ୍ । କୃଷ୍ଣମୁଖଂ ମହାରୌଦ୍ରଂ ମୃତ୍ଯୁଵ୍ଯାଧିଶତାନ୍ଵିତମ୍
କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସଭାଭିତରେ ମୁଁ ଯମଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ହଳଦିଆ, ମୁହଁ କଳା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ରୋଗର ଶତଶଃ ତାଙ୍କୁ ଘେରିଥିଲେ।
ଵାତପିତ୍ତ ଶ୍ଲେଷ୍ମଦୋଷୈର୍ମୂର୍ତିମଦ୍ଭିସ୍ତୁ ସେଵିତମ୍ । କାଯଶୋଷଜ୍ଵରାତଂକ ସ୍ଫୋଟିକା ଲୂତକାଦିଭିଃ
ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ବାୟୁ, ପିତ୍ତ, କଫ ଦୋଷର ଦୂତମାନେ ଥିଲେ, ଦେହ ଶୁଷ୍କତା, ଜ୍ୱର, ରୋଗ, ଚିରକା, ଚର୍ମ ଫୁଟିବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଃଖ ଥିଲା।
ଜ୍ଵାଲାଂଗମର୍ଦଶୀର୍ଷାର୍ତି ଭଗଂଦର ବଲକ୍ଷଯୈଃ । କଂଠମାଲାକ୍ଷିରୋଗୈଶ୍ଚ ମୂତ୍ରକୃଚ୍ଛ୍ରଜ୍ଵରଵ୍ରଣୈଃ
ଅଙ୍ଗ ଜ୍ୱାଳା, ଶରୀର ଯନ୍ତ୍ରଣା, ମୁଣ୍ଡ ବେଦନା, ଭଗନ୍ଦର, ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ, ଗଳାର ଗଠି, ଆଖିର ରୋଗ, ପେଶାବରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଜ୍ୱର ଓ ଘାଁ ଥିଲା।
ଵିମୂର୍ଚ୍ଛିକା ଗଲଗ୍ରାହ ହୃଦ୍ରୋଗୈର୍ଭୂତତସ୍କରୈଃ । ଇତ୍ଥଂ ବହୁଵିଧୈ ରୌଦ୍ରୈର୍ନାନାରୂପୈର୍ଭଯଂକରୈଃ
ମୂର୍ଛା, ଗଳା ଧରିଯିବା, ହୃଦୟ ରୋଗ, ଭୂତ ଓ ଚୋରମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ; ଏପରି ବିଭିନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୟଦାୟକ ରୂପରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦୂତ ଥିଲେ।
କପାଲଶିରୋହସ୍ତୈଶ୍ଚ ସଂଗ୍ରାମେ ନରକେ ତଥା । ରାକ୍ଷସୈର୍ଦାନଵୈର୍ଘୋରୈରୁପଵିଷ୍ଟୈଃ ପୁରଃ ସ୍ଥିତୈଃ
ଖୋପଡ଼ି, କଟା ମୁଣ୍ଡ ଓ ହାତ ସହିତ, ନରକର ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଓ ଦାନବମାନେ ସାମ୍ନାରେ ବସିଥିଲେ ଓ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ।
ଧର୍ମାଧିକାରିଭିଶ୍ଚାତ୍ର ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତାଦି ଲେଖକୈଃ । ଵ୍ଯାଘ୍ର ସିଂହ ଵରାହୈଶ୍ଚ ଶିଖାସର୍ପୈଃ ସୁଦୁର୍ଦ୍ଧରୈଃ
ଧର୍ମର ଅଧିକାରୀ, ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟ ଲେଖକମାନେ, ବାଘ, ସିଂହ, ବରାହ, ଚୁଲି ଧରିଥିବା ସାପ ଏବଂ ଅତି ଭୟଙ୍କର ସପ୍ରାଣୀମାନେ ଥିଲେ।
ଵୃଶ୍ଚିକୈର୍ଦଂଷ୍ଟ୍ରିଭିର୍ଭୂତୈଃ କୀଟକୈର୍ମତ୍କୁଣାଦିଭିଃ । ଵୃକ ଚିତ୍ରାଦି ଶୁନକୈଃ କଂକୈର୍ଗୃଧ୍ରୈଶ୍ଚ ଜଂବୁକୈଃ
ବିଛି, ଦାଁତିଆ ଭୂତ, ପୋକା, ଗୋଲାପୋକା, ନେଉଲ, ଅଜଗର, ଅଜଣା କୁକୁର, କଙ୍କ, ଗୃଧ୍ର ଓ ଶିଆଳମାନେ ଥିଲେ।
ତସ୍କରୈର୍ଭୂତଦାରିଦ୍ରୈର୍ମାରିଭିର୍ଡାକିନୀଗ୍ରହୈଃ । ମୁକ୍ତକେଶୈଃ ଶ୍ଵାସକାସୈର୍ଭ୍ରୁକୁଟୀ କୁଟିଲାନନୈଃ
ଚୋର, ଦୁର୍ଦ୍ରୁତି ଭୂତ, ମାର, ଡାକିନୀ, ଖୋଲା କେଶ, ଶ୍ୱାସ ଓ କାଶରୋଗୀ, ଭୃକୁଟି ଭଂଗି, ବାଙ୍କା ମୁହଁ ଥିବା ଦୂତମାନେ ଥିଲେ।
ବୃହତ୍ପ୍ରତାପୈର୍ନୋଭୀତୈଃ ଶାସକୈଃ ପାପକର୍ମଣାମ୍ । ଯମଃ ସଭାଯାଂ ଶୁଶୁଭେ ସେଵ୍ଯମାନଃ ପରିଗ୍ରହୈଃ
ଯମରାଜଙ୍କର ସଭାରେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ନିର୍ଭୟ ଦଣ୍ଡଦାତାମାନେ, ଦୁଷ୍କର୍ମ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ଶାସନ କରୁଥିବା ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅନୁଚରମାନେ ସହିତ, ତାଙ୍କୁ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଉଥିଲେ।
ଭୀମାଟଵିକଜୀଵୈଶ୍ଚ ଯଥା ଵ୍ଯାଲାଂଜନୋ ଗିରିଃ । ତତୋ ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରଃ ପ୍ରାହ ସମଯଃ କିଂକରାନ୍ପ୍ରତି
ଭୟଙ୍କର ଅଟବିର ଜୀବମାନେ ଯେପରି ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀମାନେ ପାହାଡ଼କୁ ଘେରି ରହିଥାନ୍ତି, ସେପରି ଭୟାନକ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାକୁର ତାଙ୍କର ଦାସମାନେକୁ କହିଲେ।