କଥମାରୋଗ୍ଯମୈଶ୍ଵର୍ଯମନଂତମମରେଶ୍ଵର ଅଲ୍ପେନ ତପସା ଦେଵ ଭଵେନ୍ମୋକ୍ଷଃ ସଦା ନୃଣାଂ
ହେ ଦେବ, ଅମରମାନଙ୍କର ନାଥ, କିପରି ଅଳ୍ପ ତପସ୍ୟାରେ ମଣିଷମାନେ ସଦା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନନ୍ତ ମୋକ୍ଷ ପାଇପାରିବେ?
କିଂ ତଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ମହାଦେଵ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଦଧୋକ୍ଷଜ ଅଲ୍ପକେନାପି ତପସା ମହାଫଲମିହୋଚ୍ଯତେ
ହେ ମହାଦେବ, ହେ ଅଧୋକ୍ଷଜ, ତୁମ ଦୟାରେ କେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଅଳ୍ପ ତପସ୍ୟାରେ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ, ଏହିଠି କହାଯାଏ?
ଇତି ପୃଷ୍ଟସ୍ସ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଣା ଲୋକଭାଵନଃ ଉମାପତିରୁଵାଚେଦଂ ମନସଃ ପ୍ରୀତିକାରକମ୍
ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ, ଉମାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମା, ମନକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଥିବା କଥା କହିଲେ।
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ ଅସ୍ମାଦ୍ରଥଂତରାତ୍କଲ୍ପାଦ୍ଭୂଯୋ ଵିଞ୍ଶତିମୋ ଯଦା ଵାରାହୋ ଭଵିତା କଲ୍ପସ୍ତଦା ମନ୍ଵନ୍ତରେ ଶୁଭେ
ଇଶ୍ୱର କହିଲେ: ସେଇ ରଥାନ୍ତର କଳ୍ପରୁ, ପୁଣି ଏକୋଇଶତମ କଳ୍ପ ଆସିଲେ, ବରାହ କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ ହେବ; ସେଇ ଶୁଭ ମନ୍ବନ୍ତରରେ—
ଵୈଵସ୍ଵତାଖ୍ଯେ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ସପ୍ତମେ ସପ୍ତଲୋକଧୃକ୍ ଦ୍ଵାପରାଖ୍ଯଂଯୁଗଂ ତସ୍ମିନ୍ସପ୍ତଵିଂଶତିମଂ ଯଦା
ସପ୍ତମ ମନ୍ବନ୍ତର, ଯାହାକୁ ବୈବସ୍ବତ କୁହାଯାଏ, ଆସିଲେ, ସେଠି ସପ୍ତ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଏବଂ ସେଠି ସପ୍ତବିଂଶତି ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ଆସିଲେ—
ତସ୍ଯାଂ ତେ ତୁ ମହାତେଜା ଵାସୁଦେଵୋ ଜନାର୍ଦନଃ ଭାରାଵତରଣାର୍ଥାଯ ତ୍ରିଧା ଵିଷ୍ଣୁର୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେଇ ସମୟରେ, ମହାତେଜସ୍ବୀ ବାସୁଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ, ବିଷ୍ଣୁ ତିନି ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେବେ।
ଦ୍ଵୈପାଯନ ଋଷିସ୍ତତ୍ର ରୌହିଣେଯୋଥ କେଶଵଃ କଂସାରିଃ କେଶିମଥନଃ କେଶଵଃ କ୍ଲେଶନାଶନଃ୯ ପୁରୀଂ ଦ୍ଵାରଵତୀଂ ନାମ ସାମ୍ପ୍ରତଂ ଯା କୁଶସ୍ଥଲୀ ଦିଵ୍ଯାନୁଭାଵସଂଯୁକ୍ତାମଧିଵାସାଯ ଶାର୍ଙ୍ଗିଣଃ
ସେଠାରେ ଦ୍ୱୈପାୟନ ଋଷି, ରୌହିଣୀର ପୁତ୍ର, ଏବଂ କେଶବ — କଂସଙ୍କୁ ମାରିଥିବା, କେଶୀଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିବା, ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଥିବା କେଶବ — ଏବେ ଦ୍ୱାରାବତୀ ନାମକ ପୁରରେ ବସିଛନ୍ତି, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ କୁଶସ୍ଥଳୀ ଭାବରେ ପରିଚିତ ଥିଲା, ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଭରିଥିବା, ଶାର୍ଙ୍ଗଧାରୀଙ୍କର ନିବାସ ସ୍ଥାନ।
ତ୍ଵଷ୍ଟା ତଦାଜ୍ଞଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍କରିଷ୍ଯତି ଜଗତ୍ପତେଃ ତସ୍ଯାଂ କଦାଚିଦାସୀନଃ ସଭାଯାଂ ସୋଽମିତଦ୍ଯୁତିଃ
ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତ୍ୱଷ୍ଟା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ତିଆରି କରିବେ; ଏବଂ ସେଠାରେ, କେବେ ନା କେବେ, ଅପାର ତେଜର ମାଳିକ ସଭାରେ ବସିବେ।
ଭାର୍ଯାଭିର୍ଵୃଷ୍ଣିଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିଭୂରିଭିର୍ଭୂରିଦକ୍ଷିଣୈଃ କୁରୁଭିର୍ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵୈରନ୍ଵିତଃ କୈଟଭାର୍ଦନଃ
ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ, ବୃଷ୍ଣି ଗୋତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀମାନେ, ଅନେକ ଦାନଶୀଳ ଲୋକ, କୁରୁମାନେ, ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେବେ; କୈଟଭ ନାଶକ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ରହିବେ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତାସୁ ପୁରାଣାସୁ ଧର୍ମସମ୍ବନ୍ଧଧିନୀଷୁ ଚ କଥାସୁ ଭୀମସେନେନ ପରିପୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ପୁରାଣ ଏବଂ ଧର୍ମ ସଂପୃକ୍ତ କଥାମାନେ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ଭୀମସେନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବେ।
ତ୍ଵଯା ପୃଷ୍ଟସ୍ଯ ଧର୍ମସ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯତ୍ଯସ୍ଯ ଚ ଭେଦଦୃକ୍ ଭଵିତା ସ ତଦା ବ୍ରହ୍ମନ୍କର୍ତା ଚୈଵ ଵୃକୋଦରଃ
ତୁମେ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାବେଳେ, ସେ ତାହାର ଭିନ୍ନତା ବୁଝି କଥା କହିବେ; ଏହି ସମୟରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଭୀମସେନ ପ୍ରଶ୍ନକାରୀ ଓ କର୍ତ୍ତା ଦୁଇଟି ଭୂମିକା ନିବାହିବେ।
ପ୍ରଵର୍ତକୋଽସ୍ଯ ଧର୍ମସ୍ଯ ପାଣ୍ଡୁସୂନୁର୍ମହାବଲଃ ଯସ୍ଯ ତୀକ୍ଷ୍ଣୋ ଵୃକୋ ନାମ ଜଠରେ ହଵ୍ଯଵାହନଃ
ପାଣ୍ଡୁଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ର ଏହି ଧର୍ମର ଆରମ୍ଭକାରୀ ହେବେ, ଯାହାର ପେଟରେ ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନି 'ବୃକ' ନାମରେ ବସିଥାଏ, ଯାହା ହବ୍ୟ ଭୋଜନ କରେ।
ସମ୍ଭାଷ୍ଯତେ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ତେନ ଚାସୌ ଵୃକୋଦରଃ ଅତୀଵ ସ୍ଵାଦଶୀଲଶ୍ଚ ନାଗାଯୁତ ବଲୋ ମହାନ୍
ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକ ଭୀମସେନ ସହ କଥା କହିବେ; ଭୀମସେନ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରତି ଅତି ଆସକ୍ତ, ନାଗ ଯୁତ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିଥିବା ଏବଂ ମହାବଳୀ।
ଧାର୍ମିକସ୍ଯାପ୍ଯଶକ୍ତସ୍ଯ ତୀଵ୍ରାଗ୍ନିତ୍ଵାଦୁପୋଷଣେ ଇଦଂ ଵ୍ରତମଶେଷାଣାଂ ଵ୍ରତାନାମଧିକଂ ଯତଃ
ତୀବ୍ର ଉପବାସ କରିବା ଶକ୍ତି ନଥିବା ଧାର୍ମିକ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ଏହି ବ୍ରତ ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ଭିତରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଏହାର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଦ୍ୱାରା।
କଥଯିଷ୍ଯତି ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଵାସୁଦେଵୋ ଜଗଦ୍ଗୁରୁଃ ଅଶେଷଯଜ୍ଞଫଲଦମଶେଷାଘଵିନାଶନମ୍
ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା ଓ ଜଗତ୍ର ଗୁରୁ ବାସୁଦେବ ଏହାକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବେ — ଏହି ବ୍ରତ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ କରେ।
ଅଶେଷଦୁଷ୍ଟଶମନମଶେଷସୁରପୂଜିତମ୍ ପଵିତ୍ରାଣାଂ ପଵିତ୍ରଂ ଯନ୍ମଗଲାନାଂ ଚ ମଙ୍ଗଲମ୍ ଭଵିଷ୍ଯଂ ଚ ଭଵିଷ୍ଯାଣାଂ ପୁରାଣାନାଂ ପୁରାତନମ୍
ଏହା ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟତାକୁ ଦୂର କରେ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ପବିତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବାଧିକ ପବିତ୍ର, ମଙ୍ଗଳମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବାଧିକ ମଙ୍ଗଳ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପୁରାଣ ବ୍ରତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ପୁରୁଣା।
ଵାସୁଦେଵ ଉଵାଚ ଯଦ୍ଯଷ୍ଟମୀ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ୍ଯୋର୍ଦ୍ଵାଦଶୀଷୁ ଚ ଭାରତ ଅନ୍ଯେଷ୍ଵପି ଦିନର୍କ୍ଷେଷୁ ନଶକ୍ତସ୍ତ୍ଵମୁପୋଷିତୁମ୍
ବାସୁଦେବ କହିଲେ: ଭାରତ, ଯଦି ତୁମେ ଅଷ୍ଟମୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ, ଦ୍ୱାଦଶୀ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ଦିନରେ ଉପବାସ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ,
ତତସ୍ତ୍ଵଗ୍ର୍ଯାମିମାଂ ଭୀମ ତିଥିଂ ପାପପ୍ରଣାଶିନୀମ୍ ଉପୋଷ୍ଯ ଵିଧିନାନେନ ଗଚ୍ଛ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରଂ ପଦଂ
ତେବେ, ଭୀମ, ଏହି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ପାପ ନଶ୍ଟ କରିବା ତିଥିକୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଉପବାସ କର; ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେ।
ମାଘମାସସ୍ଯ ଦଶମୀ ଯଦା ଶୁକ୍ଲା ଭଵେତ୍ତଦା ଘୃତେନାଭ୍ଯଂଜନଂ କୃତ୍ଵା ତିଲୈଃ ସ୍ନାନଂ ସମାଚରେତ୍
ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ଦଶମୀ ଯେତେବେଳେ ଆସିଥାଏ, ଘୃତ ଲଗାଇ ଦେହକୁ ମସାଇ, ତିଳ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ତଥୈଵ ଵିଷ୍ଣୁମଭ୍ଯର୍ଚେନ୍ନମୋ ନାରାଯଣାଯ ଚ କୃଷ୍ଣାଯ ପାଦୌ ସଂପୂଜ୍ଯ ଶିରଃକୃଷ୍ଣାତ୍ମନେତି ଚ
ତିନିପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, 'ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର' କହି, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପାଦକୁ ପୂଜା କରି, 'ତୁମେ କୃଷ୍ଣ, ଆତ୍ମା' ବୋଲି ଶିରକୁ ନମାଇବା।
ଵୈକୁଣ୍ଠାଯେତି ଵୈକୁଣ୍ଠମୁରଃ ଶ୍ରୀଵତ୍ସଧାରିଣେ ଶଙ୍ଖିନେ ଗଦିନେ ଚୈଵ ଚକ୍ରିଣେ ଵରଦାଯ ଵୈ
'ୱୈକୁଣ୍ଠକୁ' ବୋଲି, ବୈକୁଣ୍ଠଙ୍କର ଛାତି, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଶଂଖଧାରୀ, ଗଦାଧାରୀ, ଚକ୍ରଧାରୀ ଏବଂ ଦାନ ଦେଇଥିବାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା।
ସର୍ଵଂ ନାରାଯଣନ୍ତ୍ଵେଵଂ ସମ୍ପୂଜ୍ଯାଵାହନକ୍ରମାତ୍ ଦାମୋଦରାଯେତ୍ଯୁଦରଂ କଟିଂ ପଞ୍ଚଜନାଯ ଵୈ
ଏଭଳି ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ, ଆହ୍ୱାନ କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ପୂଜା କରିବା; 'ଦାମୋଦର' କୁ ଉଦର, 'ପଞ୍ଚଜନ୍ୟ' କୁ କଟି।
ଊରୂସୌଭାଗ୍ଯନାଥାଯ ଜାନୁନୀ ଭୂତଧାରିଣେ ନମୋ ନୀଲାଯ ଵୈ ଜଙ୍ଘେ ପାଦୌ ଵିଶ୍ଵଭୁଜେ ପୁନଃ
ଉରୁକୁ ସୌଭାଗ୍ୟ ନାଥଙ୍କୁ, ଗୁଡ଼ିକୁ ଭୂତଧାରୀଙ୍କୁ, ଜଂଘାକୁ ନୀଳଙ୍କୁ, ପାଦକୁ ପୁନି ବିଶ୍ୱଭୁଜଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ନମୋ ଦେଵ୍ଯୈ ନମଃ ଶାଂତ୍ଯୈ ନମୋ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯୈ ନମଃ ଶ୍ରିଯୈ ନମସ୍ତୁଷ୍ଟ୍ଯୈ ନମଃ ପୁଷ୍ଟ୍ଯୈ ଧୃତ୍ଯୈ ଵ୍ଯୁଷ୍ଟ୍ଯୈ ନମୋ ନମଃ
ଦେବୀଙ୍କୁ, ଶାନ୍ତିକୁ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ, ଶ୍ରୀକୁ, ତୁଷ୍ଟିକୁ, ପୁଷ୍ଟିକୁ, ଧୃତିକୁ, ବ୍ୟୁଷ୍ଟିକୁ ପୁନିପୁନି ନମସ୍କାର।
ନମୋ ଵିହଙ୍ଗନାଥାଯ ଵାଯୁଵେଗାଯ ପକ୍ଷିଣେ ଵିଷପ୍ରମଥନାଯେତି ଗରୁଡଂ ଚାଭିପୂଜଯେତ୍
ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ରାଜା, ବାୟୁ ଭଳି ତୀବ୍ର ଗତି ଥିବା, ବିଷକୁ ଦମନ କରୁଥିବା ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ମୁଁ ଶିର ନମାଏ। ଏଭଳି ଭକ୍ତିଭାବରେ ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଗୋଵିନ୍ଦମୁମାପତିଵିନାଯକୌ ଗନ୍ଧୈର୍ମାଲ୍ଯୈସ୍ତଥା ଧୂପୈର୍ଭକ୍ଷ୍ଯୈର୍ନାନାଵିଧୈରପି
ଏଭଳି ଗୋବିନ୍ଦ, ଉମାପତି ଓ ବିନାୟକଙ୍କୁ ସୁଗନ୍ଧ, ମାଳା, ଧୂପ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ସମଗ୍ରୀ ସହ ପୂଜା କରିବା ପରେ—
ଗଵ୍ଯେନ ପଯସା ସିକ୍ତାଂ କୃସରାମଥ ପାଯସମ୍ ସର୍ପିଷା ସହ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଗତ୍ଵା ସ୍ଥାନାଂତରଂ ପୁନଃ
ଗାଈର ଦୁଧରେ ରନ୍ଧା ଭାତ କିମ୍ବା ଘିଅ ମିଶା ମିଠା ଖିର ଭୋଜନ କରି, ପରେ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ନୈଯଗ୍ରୋଧଂ ଦନ୍ତକାଷ୍ଠମଥଵା ଖାଦିରଂ ବୁଧଃ ଗୃହୀତ୍ଵା ଧାଵଯେଦ୍ଦନ୍ତାନାଚାନ୍ତଃ ପ୍ରାଗୁଦଙ୍ମୁଖଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଗୋଡ଼ କିମ୍ବା ଖଦିର ଗଛର ଦାଣ୍ଟନେଇ, ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ମୁଁହ ଧୋଇ ଦାନ୍ତ ମାଜିବା ଉଚିତ।
ବ୍ରୂଯାତ୍ସାଯନ୍ତନୀଂ କୃତ୍ଵା ସନ୍ଧ୍ଯାମସ୍ତମିତେ ରଵୌ ନମୋ ନାରାଯଣାଯେତି ତ୍ଵାମହଂ ଶରଣଂ ଗତଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବାବେଳେ ସାଂଧ୍ୟା ବନ୍ଧନ କରି, 'ନମୋ ନାରାୟଣ, ମୁଁ ତୁମର ଶରଣ ନେଇଛି' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ।
ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ନିରାହାରଃ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଚ କେଶଵମ୍ ତାଂ ରାତ୍ରିଂ ସକଲାଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଶେଷପର୍ଯଂକଶାଯିନମ୍
ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଉପବାସ ରହି, କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସେ ରାତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଗି, ଭୂମି କିମ୍ବା ସରଳ ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ଶୋଇ ରହିବା ଉଚିତ।