ଅନେନ ଵିଧିନା ଦଦ୍ଯାନ୍ମାସିମାସି ସଦା ନରଃ।। ଵାସସୀ ଵୃଷଭଂ ହୈମଂ ତଦ୍ଵଦ୍ଗାଂ କାଂଚନୋଦ୍ଭଵାମ୍
ଏହି ପ୍ରକାରେ, ପ୍ରତିମାସରେ ଜଣେ ମଣିଷ ବସ୍ତ୍ର, ସୁନାର ବୃଷଭ ଓ ସେଉଁଠି ସୁନାର ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ସଂଵତ୍ସରାଂତେ ଶଯନମିକ୍ଷୁଦଂଡଗୁଡାନ୍ଵିତମ୍।। ତାମ୍ରପାତ୍ରେ ତିଲପ୍ରସ୍ଥଂ ସୌଵର୍ଣଂ ଵୃଷଭଂ ତଥା
ବର୍ଷ ଶେଷରେ, ଇଖୁ ଦଣ୍ଡ ଓ ଗୁଡ଼ ସହିତ ଏକ ଶୋଇବା ଖଟ, ତାମ୍ବାର ପାତ୍ରରେ ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ତିଳ ଓ ସୁନାର ବୃଷଭ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵେଦଵିଦେ ସର୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ପ୍ରୀଯତାମିତି।। ଅନେନ ଵିଧିନା ଵିଦ୍ଵାନ୍କୁର୍ଯାଦ୍ଯଃ ଶୁଭସପ୍ତମୀମ୍
ଏହି ସବୁ ବସ୍ତୁ ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦେଇ, 'ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ। ଏହି ପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନୀ ମାନେ ଶୁଭ ସପ୍ତମୀ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।
ତସ୍ଯ ଶ୍ରୀର୍ଵିମଲା କୀର୍ତ୍ତିର୍ଭଵେଜ୍ଜନ୍ମନି ଜନ୍ମନି।। ଅପ୍ସରୋଗଣଗଂଧର୍ଵୈଃ ପୂଜ୍ଯମାନଃ ସୁରାଲଯେ
ତାଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ଶୁଭ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଉପଜେ, ଏବଂ ଦେବଲୋକରେ ଅପ୍ସରା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି।
ଵସେଦ୍ଗଣାଧିପୋ ଭୂତ୍ଵା ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍।। କଲ୍ପାଦାଵଵତୀର୍ଣଶ୍ଚ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପାଧିପୋ ଭଵେତ୍
ସେ ଗଣମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ହୋଇ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ନାଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାଏ; କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭରେ ସେ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର ରାଜା ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ଭ୍ରୂଣହତ୍ଯାସହସ୍ରସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଶତସ୍ଯ ଚ।। ନାଶାଯାଲମିଯଂ ପୁଣ୍ଯା ପଠ୍ଯତେ ଶୁଭସପ୍ତମୀ
ଏହି ଶୁଭ ସପ୍ତମୀ ପାଠ କଲେ ହଜାର ଗର୍ଭହତ୍ୟା ଓ ଶତ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟାର ପାପ ନାଶ ହୁଏ।
ଇମାଂ ପଠେଦ୍ଯଃ ଶୃଣୁଯାନ୍ମୁହୂର୍ତଂ ପଶ୍ଯେତ୍ପ୍ରସଂଗାଦପି ଦୀଯମାନମ୍।। ସୋପ୍ଯତ୍ର ସର୍ଵାଘଵିମୁକ୍ତଦେହଃ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଵିଦ୍ଯାଧରନାଯକତ୍ଵମ୍
ଯିଏ ଏହିକୁ ପଢ଼େ, ଶୁଣେ କିମ୍ବା କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଦେଖେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ବିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କର ନାୟକତ୍ୱ ପାଇଥାଏ।
ଯାଵତ୍ସମାସ୍ସପ୍ତ ନରଃ କରୋତି ଯଃ ସପ୍ତମୀଂ ସପ୍ତଵିଧାନଯୁକ୍ତାମ୍।। ସ ସପ୍ତଲୋକାଧିପତିଃ କ୍ରମେଣ ଭୂତ୍ଵା ପଦଂ ଯାତି ପରଂ ମୁରାରେଃ
ଯେଉଁ ମଣିଷ ସାତ ବର୍ଷ ଧରି ସପ୍ତମୀକୁ ସପ୍ତ ପ୍ରକାରରେ କରେ, ସେ କ୍ରମେ ସପ୍ତ ଲୋକର ଅଧିପତି ହୋଇ, ମୁରାରିଙ୍କର ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ ଵୈଷ୍ଣଵା ଯେ ତୁ ଵୈ ଧର୍ମା ଯାନ୍ରୁଦ୍ରଃ ପ୍ରୋକ୍ତଵାନିହ ତାନ୍ମେ କଥଯ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର କୀଦୃଶାସ୍ତେ ଫଲଂ ତୁ କିମ୍
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣମଣ୍ଡଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠାରେ ରୁଦ୍ର ଯେଉଁ ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମ କଥା କହିଛନ୍ତି, ସେଗୁଡିକ କେମିତି ଓ ତାହାର ଫଳ କଣ, ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ ପୁରା ରଥନ୍ତରେ କଲ୍ପେ ପରିପୃଷ୍ଟୋ ମହାତ୍ମନା ମନ୍ଦରସ୍ଥୋ ମହାଦେଵଃ ପିନାକୀ ବ୍ରହ୍ମଣା ସ୍ଵଯମ୍
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ପୁରୁଣା କଥା, ରଥାନ୍ତର କଳ୍ପରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯିବାବେଳେ, ମହାଦେବ ମନ୍ଦର ପର୍ବତରେ ଥିଲେ।
କଥମାରୋଗ୍ଯମୈଶ୍ଵର୍ଯମନଂତମମରେଶ୍ଵର ଅଲ୍ପେନ ତପସା ଦେଵ ଭଵେନ୍ମୋକ୍ଷଃ ସଦା ନୃଣାଂ
ହେ ଦେବ, ଅମରମାନଙ୍କର ନାଥ, କିପରି ଅଳ୍ପ ତପସ୍ୟାରେ ମଣିଷମାନେ ସଦା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନନ୍ତ ମୋକ୍ଷ ପାଇପାରିବେ?
କିଂ ତଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ମହାଦେଵ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଦଧୋକ୍ଷଜ ଅଲ୍ପକେନାପି ତପସା ମହାଫଲମିହୋଚ୍ଯତେ
ହେ ମହାଦେବ, ହେ ଅଧୋକ୍ଷଜ, ତୁମ ଦୟାରେ କେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଅଳ୍ପ ତପସ୍ୟାରେ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ, ଏହିଠି କହାଯାଏ?
ଇତି ପୃଷ୍ଟସ୍ସ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଣା ଲୋକଭାଵନଃ ଉମାପତିରୁଵାଚେଦଂ ମନସଃ ପ୍ରୀତିକାରକମ୍
ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ, ଉମାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମା, ମନକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଥିବା କଥା କହିଲେ।
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ ଅସ୍ମାଦ୍ରଥଂତରାତ୍କଲ୍ପାଦ୍ଭୂଯୋ ଵିଞ୍ଶତିମୋ ଯଦା ଵାରାହୋ ଭଵିତା କଲ୍ପସ୍ତଦା ମନ୍ଵନ୍ତରେ ଶୁଭେ
ଇଶ୍ୱର କହିଲେ: ସେଇ ରଥାନ୍ତର କଳ୍ପରୁ, ପୁଣି ଏକୋଇଶତମ କଳ୍ପ ଆସିଲେ, ବରାହ କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ ହେବ; ସେଇ ଶୁଭ ମନ୍ବନ୍ତରରେ—
ଵୈଵସ୍ଵତାଖ୍ଯେ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ସପ୍ତମେ ସପ୍ତଲୋକଧୃକ୍ ଦ୍ଵାପରାଖ୍ଯଂଯୁଗଂ ତସ୍ମିନ୍ସପ୍ତଵିଂଶତିମଂ ଯଦା
ସପ୍ତମ ମନ୍ବନ୍ତର, ଯାହାକୁ ବୈବସ୍ବତ କୁହାଯାଏ, ଆସିଲେ, ସେଠି ସପ୍ତ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଏବଂ ସେଠି ସପ୍ତବିଂଶତି ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ଆସିଲେ—
ତସ୍ଯାଂ ତେ ତୁ ମହାତେଜା ଵାସୁଦେଵୋ ଜନାର୍ଦନଃ ଭାରାଵତରଣାର୍ଥାଯ ତ୍ରିଧା ଵିଷ୍ଣୁର୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେଇ ସମୟରେ, ମହାତେଜସ୍ବୀ ବାସୁଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ, ବିଷ୍ଣୁ ତିନି ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେବେ।
ଦ୍ଵୈପାଯନ ଋଷିସ୍ତତ୍ର ରୌହିଣେଯୋଥ କେଶଵଃ କଂସାରିଃ କେଶିମଥନଃ କେଶଵଃ କ୍ଲେଶନାଶନଃ୯ ପୁରୀଂ ଦ୍ଵାରଵତୀଂ ନାମ ସାମ୍ପ୍ରତଂ ଯା କୁଶସ୍ଥଲୀ ଦିଵ୍ଯାନୁଭାଵସଂଯୁକ୍ତାମଧିଵାସାଯ ଶାର୍ଙ୍ଗିଣଃ
ସେଠାରେ ଦ୍ୱୈପାୟନ ଋଷି, ରୌହିଣୀର ପୁତ୍ର, ଏବଂ କେଶବ — କଂସଙ୍କୁ ମାରିଥିବା, କେଶୀଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିବା, ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଥିବା କେଶବ — ଏବେ ଦ୍ୱାରାବତୀ ନାମକ ପୁରରେ ବସିଛନ୍ତି, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ କୁଶସ୍ଥଳୀ ଭାବରେ ପରିଚିତ ଥିଲା, ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଭରିଥିବା, ଶାର୍ଙ୍ଗଧାରୀଙ୍କର ନିବାସ ସ୍ଥାନ।
ତ୍ଵଷ୍ଟା ତଦାଜ୍ଞଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍କରିଷ୍ଯତି ଜଗତ୍ପତେଃ ତସ୍ଯାଂ କଦାଚିଦାସୀନଃ ସଭାଯାଂ ସୋଽମିତଦ୍ଯୁତିଃ
ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତ୍ୱଷ୍ଟା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ତିଆରି କରିବେ; ଏବଂ ସେଠାରେ, କେବେ ନା କେବେ, ଅପାର ତେଜର ମାଳିକ ସଭାରେ ବସିବେ।
ଭାର୍ଯାଭିର୍ଵୃଷ୍ଣିଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିଭୂରିଭିର୍ଭୂରିଦକ୍ଷିଣୈଃ କୁରୁଭିର୍ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵୈରନ୍ଵିତଃ କୈଟଭାର୍ଦନଃ
ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ, ବୃଷ୍ଣି ଗୋତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀମାନେ, ଅନେକ ଦାନଶୀଳ ଲୋକ, କୁରୁମାନେ, ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେବେ; କୈଟଭ ନାଶକ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ରହିବେ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତାସୁ ପୁରାଣାସୁ ଧର୍ମସମ୍ବନ୍ଧଧିନୀଷୁ ଚ କଥାସୁ ଭୀମସେନେନ ପରିପୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ପୁରାଣ ଏବଂ ଧର୍ମ ସଂପୃକ୍ତ କଥାମାନେ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ଭୀମସେନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବେ।
ତ୍ଵଯା ପୃଷ୍ଟସ୍ଯ ଧର୍ମସ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯତ୍ଯସ୍ଯ ଚ ଭେଦଦୃକ୍ ଭଵିତା ସ ତଦା ବ୍ରହ୍ମନ୍କର୍ତା ଚୈଵ ଵୃକୋଦରଃ
ତୁମେ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାବେଳେ, ସେ ତାହାର ଭିନ୍ନତା ବୁଝି କଥା କହିବେ; ଏହି ସମୟରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଭୀମସେନ ପ୍ରଶ୍ନକାରୀ ଓ କର୍ତ୍ତା ଦୁଇଟି ଭୂମିକା ନିବାହିବେ।
ପ୍ରଵର୍ତକୋଽସ୍ଯ ଧର୍ମସ୍ଯ ପାଣ୍ଡୁସୂନୁର୍ମହାବଲଃ ଯସ୍ଯ ତୀକ୍ଷ୍ଣୋ ଵୃକୋ ନାମ ଜଠରେ ହଵ୍ଯଵାହନଃ
ପାଣ୍ଡୁଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ର ଏହି ଧର୍ମର ଆରମ୍ଭକାରୀ ହେବେ, ଯାହାର ପେଟରେ ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନି 'ବୃକ' ନାମରେ ବସିଥାଏ, ଯାହା ହବ୍ୟ ଭୋଜନ କରେ।
ସମ୍ଭାଷ୍ଯତେ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ତେନ ଚାସୌ ଵୃକୋଦରଃ ଅତୀଵ ସ୍ଵାଦଶୀଲଶ୍ଚ ନାଗାଯୁତ ବଲୋ ମହାନ୍
ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକ ଭୀମସେନ ସହ କଥା କହିବେ; ଭୀମସେନ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରତି ଅତି ଆସକ୍ତ, ନାଗ ଯୁତ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିଥିବା ଏବଂ ମହାବଳୀ।
ଧାର୍ମିକସ୍ଯାପ୍ଯଶକ୍ତସ୍ଯ ତୀଵ୍ରାଗ୍ନିତ୍ଵାଦୁପୋଷଣେ ଇଦଂ ଵ୍ରତମଶେଷାଣାଂ ଵ୍ରତାନାମଧିକଂ ଯତଃ
ତୀବ୍ର ଉପବାସ କରିବା ଶକ୍ତି ନଥିବା ଧାର୍ମିକ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ଏହି ବ୍ରତ ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ଭିତରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଏହାର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଦ୍ୱାରା।
କଥଯିଷ୍ଯତି ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଵାସୁଦେଵୋ ଜଗଦ୍ଗୁରୁଃ ଅଶେଷଯଜ୍ଞଫଲଦମଶେଷାଘଵିନାଶନମ୍
ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା ଓ ଜଗତ୍ର ଗୁରୁ ବାସୁଦେବ ଏହାକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବେ — ଏହି ବ୍ରତ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ କରେ।
ଅଶେଷଦୁଷ୍ଟଶମନମଶେଷସୁରପୂଜିତମ୍ ପଵିତ୍ରାଣାଂ ପଵିତ୍ରଂ ଯନ୍ମଗଲାନାଂ ଚ ମଙ୍ଗଲମ୍ ଭଵିଷ୍ଯଂ ଚ ଭଵିଷ୍ଯାଣାଂ ପୁରାଣାନାଂ ପୁରାତନମ୍
ଏହା ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟତାକୁ ଦୂର କରେ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ପବିତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବାଧିକ ପବିତ୍ର, ମଙ୍ଗଳମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବାଧିକ ମଙ୍ଗଳ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପୁରାଣ ବ୍ରତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ପୁରୁଣା।
ଵାସୁଦେଵ ଉଵାଚ ଯଦ୍ଯଷ୍ଟମୀ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ୍ଯୋର୍ଦ୍ଵାଦଶୀଷୁ ଚ ଭାରତ ଅନ୍ଯେଷ୍ଵପି ଦିନର୍କ୍ଷେଷୁ ନଶକ୍ତସ୍ତ୍ଵମୁପୋଷିତୁମ୍
ବାସୁଦେବ କହିଲେ: ଭାରତ, ଯଦି ତୁମେ ଅଷ୍ଟମୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ, ଦ୍ୱାଦଶୀ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ଦିନରେ ଉପବାସ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ,
ତତସ୍ତ୍ଵଗ୍ର୍ଯାମିମାଂ ଭୀମ ତିଥିଂ ପାପପ୍ରଣାଶିନୀମ୍ ଉପୋଷ୍ଯ ଵିଧିନାନେନ ଗଚ୍ଛ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରଂ ପଦଂ
ତେବେ, ଭୀମ, ଏହି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ପାପ ନଶ୍ଟ କରିବା ତିଥିକୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଉପବାସ କର; ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେ।
ମାଘମାସସ୍ଯ ଦଶମୀ ଯଦା ଶୁକ୍ଲା ଭଵେତ୍ତଦା ଘୃତେନାଭ୍ଯଂଜନଂ କୃତ୍ଵା ତିଲୈଃ ସ୍ନାନଂ ସମାଚରେତ୍
ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ଦଶମୀ ଯେତେବେଳେ ଆସିଥାଏ, ଘୃତ ଲଗାଇ ଦେହକୁ ମସାଇ, ତିଳ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ତଥୈଵ ଵିଷ୍ଣୁମଭ୍ଯର୍ଚେନ୍ନମୋ ନାରାଯଣାଯ ଚ କୃଷ୍ଣାଯ ପାଦୌ ସଂପୂଜ୍ଯ ଶିରଃକୃଷ୍ଣାତ୍ମନେତି ଚ
ତିନିପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, 'ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର' କହି, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପାଦକୁ ପୂଜା କରି, 'ତୁମେ କୃଷ୍ଣ, ଆତ୍ମା' ବୋଲି ଶିରକୁ ନମାଇବା।