ନଵନୀତେନ ତୈଲୈଶ୍ଚ ତଥାନ୍ଯେପି ମହର୍ଷଯଃ।। ଏତଦେଵଵିଧାନଂ ସ୍ଯାତ୍ତ ଏଵୋପସ୍କରାସ୍ସ୍ମୃତାଃ
ନବନୀତ, ତେଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମହାର୍ଷିମାନେ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି। ଏହିମାନେ ଉପକରଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣୀୟ।
ମଂତ୍ରାଵାହନସଂଯୁକ୍ତାଃ ସଦା ପର୍ଵଣି ପର୍ଵଣି।। ଯଥା ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯା ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଫଲପ୍ରଦାଃ
ମନ୍ତ୍ର ଓ ଆବାହନ ସହିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବରେ, ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଯେପରି ଦିଆଯାଏ, ସେପରି ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ଦାନ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଉଛି।
ଗୁଡଧେନୁପ୍ରସଂଗେନ ସର୍ଵାସ୍ତଵ ମଯୋଦିତାଃ।। ଅଶେଷଯଜ୍ଞଫଲଦାଃ ସର୍ଵପାପହରାଃ ଶୁଭାଃ
ଗୁଡ଼ ଗାଈ ସନ୍ଦର୍ଭରେ ଏସବୁ ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି। ଏମାନେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଉଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି, ଏବଂ ମଙ୍ଗଳମୟ।
ଵ୍ରତାନାମୁତ୍ତମଂ ଯସ୍ମାଦ୍ଵିଶୋକଦ୍ଵାଦଶୀଵ୍ରତମ୍।। ତଦଂଗତ୍ଵେନ ଚୈଵାତ୍ର ଗୁଡଧେନୁଃ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ
ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶୋକ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହାର ଅଂଶ ଭାବେ ଗୁଡ଼ ଗାଈ ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସିତ।
ଅଯନେ ଵିଷୁଵେ ପୁଣ୍ଯେ ଵ୍ଯତୀପାତେ ତଥା ପୁନଃ।। ଗୁଡଧେନ୍ଵାଦଯୋ ଦେଯା ଉପରାଗାଦିପର୍ଵସୁ
ଉତ୍ସବ ସମୟରେ, ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ବିଷୁବ ଓ ଗ୍ରହଣ ଇତ୍ୟାଦି ପବିତ୍ର ଦିନରେ ଗୁଡ଼, ଗାଈ ଓ ଏପରି ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।
ଵିଶୋକଦ୍ଵାଦଶୀ ଚୈଷା ସର୍ଵପାପହରା ଶୁଭା।। ଯାମୁପୋଷ୍ଯ ନରୋ ଯାତି ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍
ଏହି ବିଶୋକ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଶୁଭ, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ; ଯେଉଁଠି ଏହାକୁ ଉପବାସ ଓ ପାଳନ କରେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ଇହଲୋକେ ସ ସୌଭାଗ୍ଯମାଯୁରାରୋଗ୍ଯମେଵ ଚ।। ଵୈଷ୍ଣଵଂ ପୁରମାପ୍ନୋତି ମରଣେ ସ୍ମରଣଂ ହରେଃ
ଏହି ଜନ୍ମରେ ସେ ଭାଗ୍ୟ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଲାଭ କରେ; ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ସେ ବୈଷ୍ଣବ ପୁରୀକୁ ପାଏ ଓ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ।
ନଵାର୍ବୁଦସହସ୍ରାଣି ଦଶ ଚାଷ୍ଟୌ ଚ ଧର୍ମଵିତ୍।। ନ ଶୋକଦୁଃଖଦୌର୍ଗତ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ସଂଜାଯତେ ନୃପ
ନବ ଆର୍ବୁଦ ସହସ୍ର ଏବଂ ଦଶ ଓ ଅଷ୍ଟ ଯୋଗ କରି, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ପୁରୁଷ ଏତେ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବେ ଦୁଃଖ, ଶୋକ କିମ୍ବା ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଦେଖିବେ ନାହିଁ, ରାଜନ।
ନାରୀ ଵା କୁରୁତେ ଯା ତୁ ଵିଶୋକଦ୍ଵାଦଶୀମିମାଂ।। ନୃତ୍ଯଗୀତପରା ନିତ୍ଯଂ ସାପି ତତ୍ଫଲମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯଦି କୌଣସି ନାରୀ ଏହି ବିଶୋକ ଦ୍ୱାଦଶୀ ପାଳନ କରେ ଓ ନିତ୍ୟ ନୃତ୍ୟ-ଗୀତରେ ଲିନ ରହେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ପାଏ।
ଯସ୍ମାଦଗ୍ରେ ହରେର୍ନୃତ୍ଯମନନ୍ତଂ ଗୀତଵାଦନମ୍ ମଧୁମୁରନରକାରେରର୍ଚନଂ ଵାଥ ପଶ୍ଯେତ୍
କାରଣ ସେ ହରିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଅନନ୍ତ ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ ଦେଖିଥାଏ, କିମ୍ବା ମଧୁ, ମୁର, ନରକାସୁଦନଙ୍କ ପୂଜା ଅନୁଷ୍ଠାନ ଦେଖିଥାଏ।
ମତିମପି ଚ ଜନାନାଂ ଯୋ ଦଦାତୀନ୍ଦ୍ରଲୋକେ ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ।। ଭଗଵନ୍ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଦାନମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକରେ ଲୋକମାନେଠାରେ ବୁଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ— ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ଭଗବାନ, ମୁଁ ଦାନର ସର୍ବୋତ୍ତମ ମହିମା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଯଦକ୍ଷଯଂ ପରେ ଲୋକେ ଦେଵର୍ଷିଗଣପୂଜିତମ୍ ମେରୋଃ ପ୍ରଦାନଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦଶଧା ନୃପସତ୍ତମ
ଯାହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକରେ ଅକ୍ଷୟ ଓ ଦେବତା-ଋଷିମାନେ ପୂଜିଥିବେ, ସେହି ମେରୁ ପର୍ବତର ଦଶ ପ୍ରକାର ଦାନ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିବି, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯତ୍ପ୍ରଦାତାନଂତଲୋକାନ୍ପ୍ରାପ୍ନୋତି ସୁରପୂଜିତାନ୍।। ପୁରାଣେଷୁ ଚ ଵେଦେଷୁ ଯଜ୍ଞେଷ୍ଵାଯତନେଷୁ ଚ
ଏହା ଦାନ କଲେ ଦେବତାମାନେ ପୂଜିଥିବା ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରାଯାଏ; ପୁରାଣ, ବେଦ, ଯଜ୍ଞ ଓ ମନ୍ଦିରରେ ଏହାର ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି।
ନ ତତ୍ଫଲମଧୀତେଷୁ କୃତେଷ୍ଵିହ ଯଦଶ୍ନୁତେ।। ତସ୍ମାଦ୍ଦାନଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପର୍ଵତାନାମନୁକ୍ରମାତ୍
ଏହି ଫଳ ପାଠ କିମ୍ବା କୌଣସି କର୍ମରେ ଏଠାରେ ମିଳେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ପର୍ବତ ଦାନ କ୍ରମରେ କିପରି ଦେବା ଯାଏ, ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।
ପ୍ରଥମୋ ଧାନ୍ଯଶୈଲଃ ସ୍ଯାଦିଦ୍ଵତୀଯୋ ଲଵଣାଚଲଃ।। ଗୁଡାଚଲସ୍ତୃତୀଯସ୍ତୁ ଚତୁର୍ଥୋ ହେମପର୍ଵତଃ
ପ୍ରଥମେ ଧାନ୍ୟ ପର୍ବତ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଲୁଣ ପର୍ବତ, ତୃତୀୟ ଗୁଡ଼ ପର୍ବତ ଓ ଚତୁର୍ଥ ସୁନା ପର୍ବତ।
ପଂଚମସ୍ତିଲଶୈଲସ୍ସ୍ଯାତ୍ଷଷ୍ଟଃ କାର୍ପ୍ପାସପର୍ଵତଃ।। ସପ୍ତମୋ ଘୃତଶୈଲଃ ସ୍ଯାଦ୍ରତ୍ନଶୈଲସ୍ତଥାଷ୍ଟମଃ
ପଞ୍ଚମ ତିଳ ପର୍ବତ, ଷଷ୍ଠ କପାସ ପର୍ବତ, ସପ୍ତମ ଘିଅ ପର୍ବତ ଓ ଅଷ୍ଟମ ରତ୍ନ ପର୍ବତ।
ରାଜତୋ ନଵମସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ଦଶମଃ ଶର୍କରାଚଲଃ।। ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଵିଧାନମେତେଷାଂ ଯଥାଵଦନୁପୂର୍ଵଶଃ
ନବମ ଚାଁଦି ପର୍ବତ ଓ ଦଶମ ଚିନି ପର୍ବତ; ଏମାନଙ୍କର ବିଧିକ୍ରମ ମୁଁ ଠିକ୍ ଭାବରେ କହିବି।
ଅଯନୋ ଵେପୁଣ୍ଯେ ଵ୍ଯତୀପାତେ ଦିନକ୍ଷଯେ।। ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତୃତୀଯାଯାମୁପରାଗେଶ ଶିକ୍ଷଯେ
ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ବିଷୁବ, ଗ୍ରହଣ, ଦିନ ଶେଷ, ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ତୃତୀୟା, ଉପରାଗ ଓ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ।
ଵିଵାହୋତ୍ସଵଯଜ୍ଞେଷୁ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାମଥଵା ପୁନଃ।। ଶୁକ୍ଲାଯାଂ ପଂଚଦଶ୍ଯାଂ ଵା ପୁଣ୍ଯର୍କ୍ଷେ ଵା ଵିଧାନତଃ
ବିବାହ, ଉତ୍ସବ, ଯଜ୍ଞ, ଦ୍ୱାଦଶୀ କିମ୍ବା ପୁନି ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ପଂଚଦଶୀ କିମ୍ବା ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ରରେ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ।
ଧାନ୍ଯଶୈଲାଦଯୋ ଦେଯାଃ କାର୍ତିକ୍ଯାଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠପୁଷ୍କରେ।। ତୀର୍ଥେଷ୍ଵାଯତନେ ଵାପି ଗୋଷ୍ଠେ ଵା ଭଵନାଂଗଣେ
ଧାନ୍ୟ ପର୍ବତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପର୍ବତ କାର୍ତ୍ତିକୀ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଷ୍କର, ତୀର୍ଥ, ମନ୍ଦିର, ଗୋଶାଳା କିମ୍ବା ଘର ଆଙ୍ଗଣରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।
ମଂଡପଂ କାରଯେଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଚତୁରଶ୍ରମୁଦଙ୍ମୁଖମ୍।। ପ୍ରାଗୁଦକ୍ପ୍ରଵଣଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖଂ ଵା ଵିଧାନତଃ
ଭକ୍ତି ସହିତ ଚତୁର୍ବୁଜ ଓ ଉତ୍ତରପୂର୍ବ ମୁହଁ କରିଥିବା ଏକ ମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ; ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଢଳା, ଶୁଭ ଓ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପୂର୍ବମୁଖୀ।
ଗୋମଯେନାନୁଲିପ୍ତାଯାଂ ଭୂମାଵାସ୍ତୀର୍ଯ ଵୈ କୁଶାନ୍।। ତନ୍ମଧ୍ଯେ ପର୍ଵତଂ କୁଯାଦ୍ଵିଷ୍କଂଭଂ ପର୍ଵତାନ୍ଵିତମ୍
ଗୋମୟ ଲେପା ଭୂମିରେ କୁଶ ଛାଇଁ ଦେଇ, ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପର୍ବତ ଏବଂ ତାହା ସହିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପର୍ବତ ସହିତ ଏକ ଆଧାର ସହିତ ପର୍ବତ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
ଧାନ୍ଯଦ୍ରୋଣସହସ୍ରେଣ ଭଵେଦ୍ଗିରିରିହୋତ୍ତମଃ।। ମଧ୍ଯମଃ ପଂଚଶତକୈଃ କନିଷ୍ଠଶ୍ଚ ତ୍ରିଭିଃ ଶତୈଃ
ଏଠାରେ ଏକ ହଜାର ଧାନର ମାପ ଦେଇଲେ ପାହାଡ଼ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ହୁଏ; ପାଞ୍ଚ ଶହ ଦେଇଲେ ମଧ୍ୟମ ହୁଏ; ତିନି ଶହ ଦେଇଲେ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ହୁଏ।
ମେରୁର୍ମହାଵ୍ରୀହିମଯସ୍ତୁ ମଧ୍ଯେ ସୁଵର୍ଣଵୃକ୍ଷତ୍ରଯସଂଯୁତଃ ସ୍ଯାତ୍।। ମୂର୍ଦ୍ଧନ୍ଯଵସ୍ଥାନମଥାଂବରେଣ କାର୍ଯଂ ତ୍ଵନେକଂ ଚ ପୁନର୍ଦ୍ଵିଜାଗ୍ର୍ଯୈଃ
ମେରୁ ପାହାଡ଼ ମହା ଚାଉଳରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍, ମଧ୍ୟରେ ତିନିଟି ସୁନାର ଗଛ ଲଗାଇବା ଦରକାର; ତାହାର ଶିର ଉପରେ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ସଜାଇବା ଓ ପୁନି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହି କାମ କରିବେ।
ଚତ୍ଵାରି ଶୃଂଗାଣି ଚ ରାଜତାନି ନିତଂବଭାଗା ଅପି ରାଜତାସ୍ସ୍ଯୁଃ।। ପୂର୍ଵେଣ ମୁକ୍ତାଫଲଵଜ୍ରଯୁକ୍ତୋ ଯାମ୍ଯେନ ଗୋମେଦକପଦ୍ମରାଗୈଃ
ଚାରିଟି ଚୂଡ଼ା ଚାଁଦିରେ ତିଆରି ହେବା ଦରକାର, ତଳ ଭାଗ ମଧ୍ୟ ଚାଁଦିରେ କରିବା ଉଚିତ୍; ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ମୁକ୍ତା ଓ ହୀରା ଲଗାଇବା, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଗୋମେଦ ଓ ପଦ୍ମରାଗ ପଥର ଦେଇ ସଜାଇବା।
ପଶ୍ଚାଚ୍ଚ ଗାରୁତ୍ମତନୀଲରତ୍ନୈଃ ସୌମ୍ଯେନ ଵୈଡୂର୍ଯକପୁଷ୍ପରାଗୈଃ।। ଶ୍ରୀଖଂଡଖଂଡୈରଭିତଃ ପ୍ରଵାଲୈର୍ଲତାନ୍ଵିତୋ ମୌକ୍ତିକପ୍ରସ୍ତରାଢ୍ଯଃ
ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ହଳଦିଆ ନୀଳା ମଣି ଦେଇ, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ବୈଡୂର୍ୟ ଓ କପୁଷ୍ପରାଗ ଲଗାଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚନ୍ଦନ କାଣ୍ଡ, ପ୍ରବାଳ, ଲତା ଓ ମୁକ୍ତା ପଥରରେ ଭରିଦେବା।
ବ୍ରହ୍ମାଥ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଭଗଵାନ୍ପୁରାରିର୍ଦିଵାକରୋପ୍ଯତ୍ର ହିରଣ୍ମଯଃ ସ୍ଯାତ୍।। ତଥେକ୍ଷୁଵଂଶାଵୃତକଂଦରସ୍ତୁ ଘୃତୋଦକପ୍ରସ୍ରଵଣୋ ଦିଶାସୁ
ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସୁନାରେ ତିଆରି କରି ରଖିବା ଉଚିତ୍; ଏହିପରି ଇଖୁ ଗଛରେ ଘେରା ଗୁହା ଓ ଚାରିଦିଗରେ ଘିଅ ଓ ପାଣିର ଝରଣା ରଖିବା ଦରକାର।
ଶୁଭ୍ରାଂବରାଣ୍ଯଂବୁଧରାଵଲିସ୍ଯାତ୍ପୂର୍ଵେଣ ପୀତାନି ଚ ଦକ୍ଷିଣେନ।। ଵାସାଂସି ପଶ୍ଚାଦଥ କର୍ବୁରାଣି ରକ୍ତାନି ଚୈଵୋତ୍ତରତୋ ଘନାନି
ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ମେଘ ଭଳି ଧଳା ବସ୍ତ୍ର, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ହଳଦିଆ ବସ୍ତ୍ର, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ବିବିଧ ରଙ୍ଗର ବସ୍ତ୍ର ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଲାଲ ଓ ଘନ ମେଘ ଭଳି ବସ୍ତ୍ର ରଖିବା ଉଚିତ୍।
ରୌପ୍ଯାନ୍ମହେଂଦ୍ରପ୍ରମୁଖାଂସ୍ତଥାଽଷ୍ଟୌ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଲୋକାଧିପତୀନ୍କ୍ରମେଣ।। ନାନାଵନାଲୀ ଚ ସମଂତତଃ ସ୍ଯାନ୍ମନୋରମମ୍ମାଲ୍ଯଵିଲେପନଂ ଚ
ଚାଁଦିରେ ତିଆରି ମହେନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଆଠ ଜଣ ଲୋକପାଳଙ୍କୁ କ୍ରମରେ ବସାଇବା ଦରକାର; ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିଭିନ୍ନ ବନ, ମନୋହର ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇବା ଉଚିତ୍।
ଵିତାନକଂ ଚୋପରି ପଂଚଵର୍ଣମମ୍ଲାନପୁଷ୍ପାଭରଣଂ ସିତଂ ଚ।। ଇତ୍ଥଂ ନିଵେଶ୍ଯାମରଶୈଲମଗ୍ର୍ଯଂ ମେରୋସ୍ତୁ ଵିଷ୍କଂଭଗିରୀନ୍କ୍ରମେଣ
ଉପରେ ପାଞ୍ଚ ରଙ୍ଗର ଛତା, ମୁଝିନଥିବା ଫୁଲ ଓ ଧଳା ଗହଣା ଦେଇ ସଜାଇବା; ଏଭଳି ଭାବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବପାହାଡ଼ ଓ ମେରୁର ସହଯୋଗୀ ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମରେ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ୍।