ଏତାଵଦୁକ୍ତ୍ଵା ଦେଵେଶସ୍ତତ୍ରୈଵାଂତରଧୀଯତ । ତେ ଚାପି ଋଷଯଃ ସର୍ଵେ ଚକ୍ରୁଃ ସର୍ଵମଶେଷତଃ
ଏପରି କହି ଦେବେଶ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସବୁ କାମ କଲେ।
ତଥା ତ୍ଵମପି ରାଜେନ୍ଦ୍ର କର୍ତୁମର୍ହସି ସତ୍ତମ । ଵ୍ରତମେତଦ୍ଦୁରାଧର୍ଷଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରମୋଚନମ୍
ଏଭଳି ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ଓ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରୁଥିବା ବ୍ରତ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଵୈଶାଖ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତୁ କିନ୍ନାମୈକାଦଶୀ ଭଵେତ୍ । କିଂ ଫଲଂ କୋ ଵିଧିସ୍ତତ୍ର କଥଯସ୍ଵ ଜନାର୍ଦନ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ— ବୈଶାଖ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଏକାଦଶୀର ନାମ କଣ? ଏହାର ଫଳ କଣ ଓ କିପରି କରାଯିବ? ଜନାର୍ଦନ, ମୋତେ କହ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ଇଦମେଵ ପୁରା ପୃଷ୍ଟଂ ରାମଚଂଦ୍ରେଣ ଧୀମତା । ଵସିଷ୍ଠଂ ପ୍ରତି ରାଜେଂଦ୍ର ଯତ୍ତ୍ଵଂ ମାମନୁପୃଚ୍ଛସି
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପୂର୍ବରୁ ଧୀର ରାମଚନ୍ଦ୍ର ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲେ, ଯେପରି ତୁମେ ଏବେ ମୋତେ ପଚାରୁଛ।
ରାମ ଉଵାଚ- ଭଗଵଞ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଵ୍ରତାନାମୁତ୍ତମଂ ଵ୍ରତମ୍ । ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯକରଂ ସର୍ଵଦୁଃଖନିକୃଂତନମ୍
ରାମ କହିଲେ— ହେ ଭଗବାନ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରତ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ୱନ୍ନ କରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରେ, ସେଇ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।
ମଯା ଦୁଃଖାନି ଭୁକ୍ତାନି ସୀତାଵିରହଜାନି ତୁ । ତତୋଽହଂ ଭଯଭୀତୋଽସ୍ମି ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ମହାମୁନେ
ମୁଁ ସୀତାଙ୍କ ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବାରୁ ଅନେକ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଛି। ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଭୟଭୀତ ହୋଇଛି ଏବଂ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛି, ହେ ମହାମୁନି।
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ- ସାଧୁ ପୃଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯା ରାମ ତଵୈଷା ନୈଷ୍ଠିକୀ ମତିଃ । ତ୍ଵନ୍ନାମଗ୍ରହଣେନୈଵ ପୂତୋ ଭଵତି ମାନଵଃ
ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ— ରାମ, ତୁମେ ଭଲ ପଚାରିଛ। ଏହି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମର। କେବଳ ତୁମର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ।
ତଥାପି କଥଯିଷ୍ଯାମି ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା । ପଵିତ୍ରଂ ପାଵନାନାଂ ଚ ଵ୍ରତାନାମୁତ୍ତମଂ ଵ୍ରତମ୍
ତଥାପି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର ଏବଂ ପବିତ୍ରତା ଦେଇଥିବା ବ୍ରତ, ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିବି।
ଵୈଶାଖସ୍ଯ ସିତେ ପକ୍ଷେ ରାମ ଚୈକାଦଶୀ ଭଵେତ୍ । ମୋହିନୀ ନାମ ସା ପ୍ରୋକ୍ତା ସର୍ଵପାପହରାପରାଃ
ବୈଶାଖ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ, ରାମ, ଏକ ଏକାଦଶୀ ଅଛି, ଯାହାକୁ 'ମୋହିନୀ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରିବାରେ ସର୍ବୋପରି।
ମୋହଜାଲାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯଂତେ ପାତକାନାଂ ସମୂହତଃ । ଅସ୍ଯା ଵ୍ରତ ପ୍ରଭାଵେନ ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ଏହି ବ୍ରତର ଶକ୍ତିରେ ଲୋକେ ମୋହର ଜାଳରୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପର ଭାରରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ମୁଁ ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ଅତଃ କାରଣତୋ ରାମ କର୍ତଵ୍ଯୈଷା ଭଵାଦୃଶୈଃ । ପାତକାନାଂ କ୍ଷଯକରୀ ମହାଦୁଃଖଵିନାଶିନୀ
ଏହି କାରଣରୁ, ରାମ, ତୁମ ପରି ଲୋକମାନେ ଏହି ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ପାପକୁ ନଶ୍ୱନ୍ନ କରେ ଏବଂ ବଡ଼ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରେ।
ଶୃଣୁଷ୍ଵୈକମନା ରାମ କଥାଂ ପାପହରାଂ ପରାମ୍ । ଯସ୍ଯାଃ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ମହାପାପଂ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି
ରାମ, ଏହି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଏବଂ ପାପ ଦୂର କରୁଥିବା କଥାକୁ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଶୁଣ। କେବଳ ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ପାପ ନଶ୍ୱନ୍ନ ହୋଇଯାଏ।
ସରସ୍ଵତ୍ଯାସ୍ତଟେ ରମ୍ଯେ ପୁରୀ ଭଦ୍ରାଵତୀ ଶୁଭା । ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ନାମ ନୃପତିସ୍ତତ୍ର ରାଜ୍ଯଂ କରୋତି ଵୈ
ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ଶୋଭାମୟ ତଟରେ ଭଦ୍ରାବତୀ ନାମକ ଏକ ଶୁଭ୍ର ପୁରୀ ଥିଲା, ସେଠାରେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ରାଜା ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ।
ଚଂଦ୍ରଵଂଶୋଦ୍ଭଵୋ ନାମ ଧୃତିମାନ୍ସତ୍ଯସଂଗରଃ । ତତ୍ର ଵୈଶ୍ଯୋ ନିଵସତି ଧନଧାନ୍ଯସମୃଦ୍ଧିମାନ୍
ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଦୃଢ଼ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ସତ୍ୟବାନ୍, ସେଠାରେ ଏକ ବଣିକ ରହୁଥିଲେ, ଯିଏ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପ୍ରଚୁର।
ଧନପାଲ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ ପୁଣ୍ଯକର୍ମପ୍ରଵର୍ତ୍ତକଃ । ପ୍ରପା କୂପ ମଠାରାମ ତଡାଗ ଗୃହକାରକଃ
ସେ 'ଧନପାଳ' ନାମରେ ପରିଚିତ, ସଦା ପୁଣ୍ୟ କାମରେ ଲାଗିଥିବା, ପଣ୍ଠଶାଳା, କୂଆଁ, ମଠ, ବଗିଚା, ପୋଖରୀ ଓ ଘର ତିଆରି କରୁଥିଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରତଃ ଶାଂତସ୍ତସ୍ଯାସନ୍ପଂଚପୁତ୍ରକାଃ । ସୁମନା ଦ୍ଯୁତିମାଂଶ୍ଚୈଵ ମେଧାଵୀ ସୁକୃତସ୍ତଥା
ସେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରେ ଲଗ୍ନ ଓ ଶାନ୍ତ, ତାଙ୍କର ପାଞ୍ଚଟି ପୁଅ ଥିଲେ— ସୁମନା, ଦ୍ୟୁତିମାନ୍, ମେଧାବୀ, ସୁକୃତ ଏବଂ—
ପଂଚମୋ ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ମହାପାପରତଃ ସଦା । ପରସ୍ତ୍ରୀସଂଗନିରତୋ ଵିଟଗୋଷ୍ଠୀ ଵିଶାରଦଃ
ପଞ୍ଚମ ପୁଅ ଥିଲେ ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧି, ସେ ସଦା ମହାପାପରେ ଲିନ୍ନ, ପରସ୍ତ୍ରୀ ସଙ୍ଗରେ ଆସକ୍ତ, ଜୁଆଘର ଓ ମଣ୍ଡଳୀରେ ଦକ୍ଷ।
ଦ୍ଯୂତାଦି ଵ୍ଯସନାସକ୍ତଃ ପରସ୍ତ୍ରୀ ରତିଲାଲସଃ । ନ ଚ ଦେଵାର୍ଚନେ ବୁଦ୍ଧିର୍ନପିତୄନ୍ନ ଦ୍ଵିଜାନ୍ପ୍ରତି
ଜୁଆ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁର୍ନୀତିରେ ଆସକ୍ତ, ପରସ୍ତ୍ରୀ ସଙ୍ଗରେ ଆଗ୍ରହୀ, ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୂଜାରେ କେବେ ମନ ଦେଉନଥିଲେ।
ଅନ୍ଯାଯଵର୍ତୀ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ପିତୁର୍ଦ୍ରଵ୍ଯକ୍ଷଯଂକରଃ । ଅଭକ୍ଷ୍ଯଭକ୍ଷକଃ ପାପୀ ସୁରାପାନେ ରତଃ ସଦା
ଅନ୍ୟାୟ ରାସ୍ତାରେ ଚାଲୁଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ ମନର, ସେ ପିତାଙ୍କର ଧନ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ, ଅଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥିଲେ ଏବଂ ସଦା ମଦ୍ୟପାନରେ ଲିନ୍ନ।
ଵେଶ୍ଯାକଂଠେ କ୍ଷିପ୍ତବାହୁର୍ଭ୍ରମନ୍ଦୁଷ୍ଟଶ୍ଚତୁଷ୍ପଥେ । ପିତ୍ରା ନିଷ୍କାସିତୋ ଗେହାତ୍ପରିତ୍ଯକ୍ତଶ୍ଚ ବାଂଧଵୈଃ
ବେଶ୍ୟାଙ୍କ ଗଳାରେ ହାତ ଦେଇ, ଚତୁର୍ମୁଖୀ ରାସ୍ତାରେ ଦୁଷ୍ଟତା କରି ଘୁରୁଥିଲେ, ପିତା ଘରୁ ବାହାର କରିଦେଲେ ଏବଂ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ।
ସ୍ଵଦେହଭୂଷଣାନ୍ଯେଵ କ୍ଷଯଂ ନୀତାନି ତେନ ଵୈ । ଗଣିକାଭିଃ ପରିତ୍ଯକ୍ତୋ ନିଂଦିତଶ୍ଚ ଧନକ୍ଷଯାତ୍
ସେ ନିଜ ଶରୀରର ଗହଣାମାନେ ମଧ୍ୟ ବେଚି ଖର୍ଚ୍ଚ କରିଦେଲେ; ଧନ ଶେଷ ହେବାରୁ ବେଶ୍ୟାମାନେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଏବଂ ଲୋକେ ଅପମାନ କଲେ।
ତତଶ୍ଚିଂତାପରୋ ଜାତୋ ଵସ୍ତ୍ରହୀନଃ କ୍ଷୁଧାର୍ଦିତଃ । କିଂ କରୋମି କ୍ଵଗଚ୍ଛାମି କେନୋପାଯେନ ଜୀଵ୍ଯତେ
ତାପରେ ସେ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ, ପୋଷାକ ନଥିଲା, ଭୋକରେ ପୀଡିତ ହେଲେ। 'ମୁଁ କଣ କରିବି? କେଉଁଠି ଯିବି? କେଉଁ ଉପାୟରେ ଜୀବନ ଚାଲିବ?' ବିଚାର କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତସ୍କରତ୍ଵଂ ସମାରବ୍ଧଂ ତତ୍ରୈଵ ନଗରେ ପିତୁଃ । ଗୃହୀତୋ ରାଜପୁରୁଷୈର୍ମୁକ୍ତଶ୍ଚ ପିତୃଗୌରଵାତ୍
ସେ ନିଜ ବାପାଙ୍କ ସହରରେ ଚୋରି କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲା। ରାଜାଙ୍କ ଲୋକେ ତାକୁ ଧରିଲେ, କିନ୍ତୁ ବାପାଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନରୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ପୁନର୍ବଦ୍ଧଃ ପୁନସ୍ତ୍ଯକ୍ତଃ ପୁନର୍ବଦ୍ଧଃ ସସଂଭ୍ରମୈଃ । ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିର୍ଦୁରାଚାରୋ ନିବଧ୍ଯ ନିଗଡୈ ର୍ଦୃଢୈଃ
ପୁଣି ଧରାଗଲା, ପୁଣି ଛାଡ଼ାଗଲା, ପୁଣି ଆତୁର ହୋଇ ଧରାଗଲା। ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଓ ଖରାପ ଆଚରଣ ଥିବା ସେ, ଶେଷରେ ଦୃଢ଼ ଶୃଙ୍ଖଳରେ ବାନ୍ଧାଗଲା।
କଶାଘାତୈସ୍ତାଡିତଶ୍ଚ ପୀଡିତଶ୍ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ । ନ ସ୍ଥାତଵ୍ଯଂ ହି ମଂଦାତ୍ମଂସ୍ତ୍ଵଯା ମଦ୍ଦେଶଗୋଚରେ
ତାକୁ ବାରମ୍ବାର କୋଡ଼ା ମାରାଗଲା ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଆଗଲା। 'ହେ ମୂର୍ଖ, ତୁମେ ମୋ ଦେଶରେ ରହିପାରିବ ନାହିଁ,' ବୋଲି କୁହାଗଲା।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ରାଜ୍ଞା ମୋଚିତୋ ଦୃଢବଂଧନାତ୍ । ନିର୍ଜଗାମ ଭଯାତ୍ତସ୍ଯ ଗତୋଽସୌ ଗହନଂ ଵନମ୍
ଏଭଳି କହି ରାଜା ତାକୁ ଦୃଢ଼ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ। ଭୟରୁ ସେ ସେଠାରୁ ବାହାରି ଘନ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲା।
କ୍ଷୁତ୍ତୃଷାପୀଡିତଶ୍ଚାଯମିତଶ୍ଚେତଶ୍ଚ ଧାଵତି । ସିଂହଵନ୍ନିଜଘାନାସୌ ମୃଗ ଶୂକର ଚିତ୍ରଲାନ୍
ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଅଭାବରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିବା, ଅସ୍ଥିର ମନେ ଏଦିକ ସେଦିକ ଦୌଡ଼ୁଥିଲା। ସିଂହ ଭଳି, ହରିଣ, ହାତି, ଓ ଅନେକ ପଶୁକୁ ମାରୁଥିଲା।
ଆମିଷାହାର ନିରତୋ ଵନେ ତିଷ୍ଠତି ସର୍ଵଦା । କରେ ଶରାସନଂ କୃତ୍ଵା ନିଷଂଗଂ ପୃଷ୍ଠ ସଂଗତମ୍
ମାଂସ ଖାଇବାରେ ରୁଚି ରଖି, ସେ ସବୁବେଳେ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହୁଥିଲା। ହାତରେ ଧନୁଷ ଏବଂ ପିଠିରେ ତୀର ରଖିଥିଲା।
ଅରଣ୍ଯଚାରିଣୋ ହଂତି ପକ୍ଷିଣଶ୍ଚ ପଦାଚରନ୍ । ଚକୋରାଂଶ୍ଚ ମଯୂରାଂଶ୍ଚ କଂକ ତିତ୍ତିର ମୂଷିକାନ୍
ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରିବା ସମୟରେ, ସେ ଚଳିଚଳି ପକ୍ଷୀମାନେ—ଚକୋର, ମୟୂର, କଙ୍କ, ଟିଟିରି, ଓ ଉଠିଆମାନେ—କୁ ମାରୁଥିଲା।
ଏତାନନ୍ଯାନ୍ହିନସ୍ତ୍ଯଂଧୋ ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିସ୍ତୁ ନିର୍ଘୃଣଃ । ପୂର୍ଵଜନ୍ମକୃତୈଃ ପାପୈର୍ନିମଗ୍ନଃ ପାପକର୍ଦମେ
ଏହି ନିର୍ଦୟ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା ଲୋକ, ପାପରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ଏମିତି ଅନେକ ପ୍ରାଣୀକୁ ମାରୁଥିଲା। ପୂର୍ବଜନ୍ମର ପାପରେ ସେ ପାପର କାଦରେ ଡୁବିଯାଇଥିଲା।