ସୁଵର୍ଣଶୃଂଗାଭରଣୌ ରାଜତାଢ୍ଯ ଖୁରୌ ଚ ତୌ।। ନାନାଫଲସମାଯୁକ୍ତୌ ଘ୍ରାଣଗଂଧକରଂଡକୌ
ସୁନାର ଶିଙ୍ଗ ଭୂଷଣ, ଚାଁଦି ଭରିତ ଖୁର, ବିଭିନ୍ନ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ, ଓ ଗନ୍ଧ ଭରିତ ନାକ ଥିବା।
ଇତ୍ଯେଵଂ ରଚଯିତ୍ଵା ତୁ ଧୂପଦୀପୈସ୍ତଥାର୍ଚଯେତ୍।। ଯା ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଯା ଚ ଦେଵେଷ୍ଵଵସ୍ଥିତା
ଏପରି ଭାବେ ତିଆରି କରି, ଧୂପ ଓ ଦୀପ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ସେଇ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଧେନୁରୂପେଣ ସା ଦେଵୀ ମମ ପାପଂ ଵ୍ଯପୋହତୁ।। ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵକ୍ଷସି ଯା ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସ୍ଵାହା ଯା ଚ ଵିଭାଵସୌ
ଗାଈ ରୂପରେ ଥିବା ସେଇ ଦେବୀ ମୋର ପାପ ଦୂର କରୁନ୍। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଛାତିରେ ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସ୍ୱାହା ଓ ଅଗ୍ନିରେ ଥିବା ତିନିଁଜଣୀଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ।
ଚଂଦ୍ରାର୍କଶକ୍ରଶକ୍ତିର୍ଯା ସା ଧେନୁର୍ଵରଦାସ୍ତୁ ମେ।। ସ୍ଵଧା ତ୍ଵଂ ପିତୃମୁଖ୍ଯାନାଂ ସ୍ଵାହା ଯଜ୍ଞଭୁଜାଂ ଯତଃ
ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଶକ୍ତି ଯାହାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ସେଇ ଅଭିଷ୍ଟଦାୟିନୀ ଗାଈ ମୋତେ ମିଳୁ। ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ସ୍ୱଧା ଓ ଯଜ୍ଞ ଭୋଗୀମାନେ ପାଇଁ ସ୍ୱାହା ତୁମେ।
ସର୍ଵପାପହରା ଧେନୁସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଭୂତିଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମେ।। ଏଵମାମଂତ୍ର୍ଯ ତାଂ ଧେନୁଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ନିଵେଦଯେତ୍
ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରୁଥିବା ଗାଈ, ଏହିପରି ଭାବେ ମୋତେ ଶ୍ରୀ, ସମୃଦ୍ଧି ଦିଅ। ଏଭଳି ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସେଇ ଗାଈକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଵିଧାନମେତଦ୍ଧେନୂନାଂ ସର୍ଵାସାମପି ପଠ୍ଯତେ।। ଯାସ୍ତୁ ପାପଵିନାଶିନ୍ଯଃ ପଠ୍ଯଂତେ ଦଶ ଧେନଵଃ
ସମସ୍ତ ଗାଈ ପାଇଁ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଏବେ ଦଶଟି ପାପ ନାଶକ ଗାଈ ବିଷୟରେ କୁହାଯିବ।
ତାସାଂ ସ୍ଵରୂପଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନାମାନି ଚ ନରାଧିପ।। ପ୍ରଥମା ଗୁଡଧେନୁଃ ସ୍ଯାଦ୍ଘୃତଧେନୁରଥାପରା
ସେମାନଙ୍କର ରୂପ ଓ ନାମ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, ରାଜନ୍। ପ୍ରଥମ ହେଉଛି ଗୁଡ଼ ଗାଈ, ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ଘିଅ ଗାଈ।
ତିଲଧେନୁସ୍ତୃତୀଯା ଚ ଚତୁର୍ଥୀ ଜଲନାମିକା।। କ୍ଷୀରଧେନୁଃ ପଂଚମୀ ଚ ମଧୁଧେନୁସ୍ତଥାପରା
ତୃତୀୟ ହେଉଛି ତିଳ ଗାଈ, ଚତୁର୍ଥ ହେଉଛି ଜଳ ନାମକ ଗାଈ। ପଞ୍ଚମ ହେଉଛି ଦୁଧ ଗାଈ, ପରେ ମଧୁ ଗାଈ।
ସପ୍ତମୀ ଶର୍କରାଧେନୁରଷ୍ଟମୀ ଦଧିକଲ୍ପିତା।। ରସଧେନୁଶ୍ଚ ନଵମୀ ଦଶମୀ ସ୍ଯାତ୍ସ୍ଵରୂପତଃ
ସପ୍ତମ ହେଉଛି ଚିନି ଗାଈ, ଅଷ୍ଟମ ହେଉଛି ଦହି ତିଆରି ଗାଈ। ନବମ ହେଉଛି ରସ ଗାଈ, ଦଶମ ହେଉଛି ନିଜ ରୂପରେ।
କୁଂଭାସ୍ସ୍ଯୂ ରସଧେନୂନାମିତରାସାଂ ସ୍ଵରାଶଯଃ।। ସୁଵର୍ଣଧେନୁଂ ଚାପ୍ଯତ୍ର କେଚିଦିଚ୍ଛଂତି ମାନଵାଃ
ରସ ଗାଈ ପାଇଁ କୁମ୍ଭ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ଅନ୍ୟ ଗାଈମାନେ ନିଜ ଉପାଦାନରୁ ତିଆରି। କିଛି ଲୋକ ଏଠାରେ ସୁନା ଗାଈ ଚାହାଁନ୍ତି।
ନଵନୀତେନ ତୈଲୈଶ୍ଚ ତଥାନ୍ଯେପି ମହର୍ଷଯଃ।। ଏତଦେଵଵିଧାନଂ ସ୍ଯାତ୍ତ ଏଵୋପସ୍କରାସ୍ସ୍ମୃତାଃ
ନବନୀତ, ତେଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମହାର୍ଷିମାନେ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି। ଏହିମାନେ ଉପକରଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣୀୟ।
ମଂତ୍ରାଵାହନସଂଯୁକ୍ତାଃ ସଦା ପର୍ଵଣି ପର୍ଵଣି।। ଯଥା ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯା ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଫଲପ୍ରଦାଃ
ମନ୍ତ୍ର ଓ ଆବାହନ ସହିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବରେ, ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଯେପରି ଦିଆଯାଏ, ସେପରି ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ଦାନ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଉଛି।
ଗୁଡଧେନୁପ୍ରସଂଗେନ ସର୍ଵାସ୍ତଵ ମଯୋଦିତାଃ।। ଅଶେଷଯଜ୍ଞଫଲଦାଃ ସର୍ଵପାପହରାଃ ଶୁଭାଃ
ଗୁଡ଼ ଗାଈ ସନ୍ଦର୍ଭରେ ଏସବୁ ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି। ଏମାନେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଉଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି, ଏବଂ ମଙ୍ଗଳମୟ।
ଵ୍ରତାନାମୁତ୍ତମଂ ଯସ୍ମାଦ୍ଵିଶୋକଦ୍ଵାଦଶୀଵ୍ରତମ୍।। ତଦଂଗତ୍ଵେନ ଚୈଵାତ୍ର ଗୁଡଧେନୁଃ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ
ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶୋକ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହାର ଅଂଶ ଭାବେ ଗୁଡ଼ ଗାଈ ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସିତ।
ଅଯନେ ଵିଷୁଵେ ପୁଣ୍ଯେ ଵ୍ଯତୀପାତେ ତଥା ପୁନଃ।। ଗୁଡଧେନ୍ଵାଦଯୋ ଦେଯା ଉପରାଗାଦିପର୍ଵସୁ
ଉତ୍ସବ ସମୟରେ, ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ବିଷୁବ ଓ ଗ୍ରହଣ ଇତ୍ୟାଦି ପବିତ୍ର ଦିନରେ ଗୁଡ଼, ଗାଈ ଓ ଏପରି ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।
ଵିଶୋକଦ୍ଵାଦଶୀ ଚୈଷା ସର୍ଵପାପହରା ଶୁଭା।। ଯାମୁପୋଷ୍ଯ ନରୋ ଯାତି ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍
ଏହି ବିଶୋକ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଶୁଭ, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ; ଯେଉଁଠି ଏହାକୁ ଉପବାସ ଓ ପାଳନ କରେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ଇହଲୋକେ ସ ସୌଭାଗ୍ଯମାଯୁରାରୋଗ୍ଯମେଵ ଚ।। ଵୈଷ୍ଣଵଂ ପୁରମାପ୍ନୋତି ମରଣେ ସ୍ମରଣଂ ହରେଃ
ଏହି ଜନ୍ମରେ ସେ ଭାଗ୍ୟ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଲାଭ କରେ; ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ସେ ବୈଷ୍ଣବ ପୁରୀକୁ ପାଏ ଓ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ।
ନଵାର୍ବୁଦସହସ୍ରାଣି ଦଶ ଚାଷ୍ଟୌ ଚ ଧର୍ମଵିତ୍।। ନ ଶୋକଦୁଃଖଦୌର୍ଗତ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ସଂଜାଯତେ ନୃପ
ନବ ଆର୍ବୁଦ ସହସ୍ର ଏବଂ ଦଶ ଓ ଅଷ୍ଟ ଯୋଗ କରି, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ପୁରୁଷ ଏତେ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବେ ଦୁଃଖ, ଶୋକ କିମ୍ବା ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଦେଖିବେ ନାହିଁ, ରାଜନ।
ନାରୀ ଵା କୁରୁତେ ଯା ତୁ ଵିଶୋକଦ୍ଵାଦଶୀମିମାଂ।। ନୃତ୍ଯଗୀତପରା ନିତ୍ଯଂ ସାପି ତତ୍ଫଲମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯଦି କୌଣସି ନାରୀ ଏହି ବିଶୋକ ଦ୍ୱାଦଶୀ ପାଳନ କରେ ଓ ନିତ୍ୟ ନୃତ୍ୟ-ଗୀତରେ ଲିନ ରହେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ପାଏ।
ଯସ୍ମାଦଗ୍ରେ ହରେର୍ନୃତ୍ଯମନନ୍ତଂ ଗୀତଵାଦନମ୍ ମଧୁମୁରନରକାରେରର୍ଚନଂ ଵାଥ ପଶ୍ଯେତ୍
କାରଣ ସେ ହରିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଅନନ୍ତ ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ ଦେଖିଥାଏ, କିମ୍ବା ମଧୁ, ମୁର, ନରକାସୁଦନଙ୍କ ପୂଜା ଅନୁଷ୍ଠାନ ଦେଖିଥାଏ।
ମତିମପି ଚ ଜନାନାଂ ଯୋ ଦଦାତୀନ୍ଦ୍ରଲୋକେ ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ।। ଭଗଵନ୍ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଦାନମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକରେ ଲୋକମାନେଠାରେ ବୁଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ— ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ଭଗବାନ, ମୁଁ ଦାନର ସର୍ବୋତ୍ତମ ମହିମା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଯଦକ୍ଷଯଂ ପରେ ଲୋକେ ଦେଵର୍ଷିଗଣପୂଜିତମ୍ ମେରୋଃ ପ୍ରଦାନଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦଶଧା ନୃପସତ୍ତମ
ଯାହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକରେ ଅକ୍ଷୟ ଓ ଦେବତା-ଋଷିମାନେ ପୂଜିଥିବେ, ସେହି ମେରୁ ପର୍ବତର ଦଶ ପ୍ରକାର ଦାନ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିବି, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯତ୍ପ୍ରଦାତାନଂତଲୋକାନ୍ପ୍ରାପ୍ନୋତି ସୁରପୂଜିତାନ୍।। ପୁରାଣେଷୁ ଚ ଵେଦେଷୁ ଯଜ୍ଞେଷ୍ଵାଯତନେଷୁ ଚ
ଏହା ଦାନ କଲେ ଦେବତାମାନେ ପୂଜିଥିବା ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରାଯାଏ; ପୁରାଣ, ବେଦ, ଯଜ୍ଞ ଓ ମନ୍ଦିରରେ ଏହାର ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି।
ନ ତତ୍ଫଲମଧୀତେଷୁ କୃତେଷ୍ଵିହ ଯଦଶ୍ନୁତେ।। ତସ୍ମାଦ୍ଦାନଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପର୍ଵତାନାମନୁକ୍ରମାତ୍
ଏହି ଫଳ ପାଠ କିମ୍ବା କୌଣସି କର୍ମରେ ଏଠାରେ ମିଳେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ପର୍ବତ ଦାନ କ୍ରମରେ କିପରି ଦେବା ଯାଏ, ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।
ପ୍ରଥମୋ ଧାନ୍ଯଶୈଲଃ ସ୍ଯାଦିଦ୍ଵତୀଯୋ ଲଵଣାଚଲଃ।। ଗୁଡାଚଲସ୍ତୃତୀଯସ୍ତୁ ଚତୁର୍ଥୋ ହେମପର୍ଵତଃ
ପ୍ରଥମେ ଧାନ୍ୟ ପର୍ବତ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଲୁଣ ପର୍ବତ, ତୃତୀୟ ଗୁଡ଼ ପର୍ବତ ଓ ଚତୁର୍ଥ ସୁନା ପର୍ବତ।
ପଂଚମସ୍ତିଲଶୈଲସ୍ସ୍ଯାତ୍ଷଷ୍ଟଃ କାର୍ପ୍ପାସପର୍ଵତଃ।। ସପ୍ତମୋ ଘୃତଶୈଲଃ ସ୍ଯାଦ୍ରତ୍ନଶୈଲସ୍ତଥାଷ୍ଟମଃ
ପଞ୍ଚମ ତିଳ ପର୍ବତ, ଷଷ୍ଠ କପାସ ପର୍ବତ, ସପ୍ତମ ଘିଅ ପର୍ବତ ଓ ଅଷ୍ଟମ ରତ୍ନ ପର୍ବତ।
ରାଜତୋ ନଵମସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ଦଶମଃ ଶର୍କରାଚଲଃ।। ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଵିଧାନମେତେଷାଂ ଯଥାଵଦନୁପୂର୍ଵଶଃ
ନବମ ଚାଁଦି ପର୍ବତ ଓ ଦଶମ ଚିନି ପର୍ବତ; ଏମାନଙ୍କର ବିଧିକ୍ରମ ମୁଁ ଠିକ୍ ଭାବରେ କହିବି।
ଅଯନୋ ଵେପୁଣ୍ଯେ ଵ୍ଯତୀପାତେ ଦିନକ୍ଷଯେ।। ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତୃତୀଯାଯାମୁପରାଗେଶ ଶିକ୍ଷଯେ
ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ବିଷୁବ, ଗ୍ରହଣ, ଦିନ ଶେଷ, ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ତୃତୀୟା, ଉପରାଗ ଓ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ।
ଵିଵାହୋତ୍ସଵଯଜ୍ଞେଷୁ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାମଥଵା ପୁନଃ।। ଶୁକ୍ଲାଯାଂ ପଂଚଦଶ୍ଯାଂ ଵା ପୁଣ୍ଯର୍କ୍ଷେ ଵା ଵିଧାନତଃ
ବିବାହ, ଉତ୍ସବ, ଯଜ୍ଞ, ଦ୍ୱାଦଶୀ କିମ୍ବା ପୁନି ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ପଂଚଦଶୀ କିମ୍ବା ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ରରେ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ।
ଧାନ୍ଯଶୈଲାଦଯୋ ଦେଯାଃ କାର୍ତିକ୍ଯାଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠପୁଷ୍କରେ।। ତୀର୍ଥେଷ୍ଵାଯତନେ ଵାପି ଗୋଷ୍ଠେ ଵା ଭଵନାଂଗଣେ
ଧାନ୍ୟ ପର୍ବତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପର୍ବତ କାର୍ତ୍ତିକୀ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଷ୍କର, ତୀର୍ଥ, ମନ୍ଦିର, ଗୋଶାଳା କିମ୍ବା ଘର ଆଙ୍ଗଣରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।