ପଶ୍ଯେଦ୍ଯଦୀମାନୁପନୀଯମାନାନ୍ସ୍ପୃଶେନ୍ମନୁଷ୍ଯୈରିହ ଦୀଯମାନାନ୍।। ଶୃଣୋତି ଭକ୍ତ୍ଯାଥ ମତିଂ ଦଦାତି ଵିକଲ୍ମଷଃ ସୋପି ଦିଵଂ ପ୍ରଯାତି
ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଏହି ପବିତ୍ର ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖନ୍ତି, କିମ୍ବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଯାହା ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି ତାହାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଣନ୍ତି, କିମ୍ବା ଏହାରେ ମନ ଲଗାନ୍ତି—ଏହିମାନେ ଯଦି ଦୋଷରହିତ ମଧ୍ୟ ହେଉନ୍ତୁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଦୁଃସ୍ଵପ୍ନପ୍ରଶମମୁପୈତି ପଠ୍ଯମାନୈଃ ଶୈଲେଂଦ୍ରୈର୍ଭଵଭଯଭେଦନୈର୍ମନୁଷ୍ଯଃ।। ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍କିମୁ ନୃପପୁଂଗଵେହ ସମ୍ଯକ୍ଶାଂତାତ୍ମା ସକଲଗିରୀଂଦ୍ରସଂପ୍ରଦାନମ୍
ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼ମାନେ ଯାହାକି ଭୟ ଓ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନକୁ ଦୂର କରେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପଢ଼ିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଖରାପ ସ୍ୱପ୍ନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ତେବେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯିଏ ଶାନ୍ତ ମନେ ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼ମାନେକୁ ଦାନ କରେ, ସେଠି କଣ ଦେଖିବେ!
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ ଵିଭଵଧ୍ରୁଵକାରିଭୂତଲେସ୍ମିନ୍ଭଵଭୀତେରପି ସୂଦନଂ ଚ ପୁଂସଃ
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ଏହି ପୃଥିବୀରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଓ ଅସ୍ଥିରତା ଦୁହିଁ ମିଳେ, ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ସଂସାର ଭୟକୁ ଦୂର କରୁଥିବା କ'ଣ?
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ ତଵ ଭକ୍ତିମତସ୍ତଥାପି ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଵ୍ରତମିଂଦ୍ରାସୁରମାନଵେଷୁ ଗୁହ୍ଯମ୍
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ତୁମେ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଥିବାରୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୁପ୍ତ ଥିବା ଏହି ବ୍ରତ କଥା କହିବି।
ପୁଣ୍ଯମାଶ୍ଵଯୁଜେ ମାସି ଵିଶୋକଦ୍ଵାଦଶୀଵ୍ରତମ୍।। ଦଶମ୍ଯାଂ ଲଘୁଭୁଗ୍ଵିଦ୍ଵାନ୍ପ୍ରାରଭେତ ଯମେନ ତୁ
ଆଶ୍ୱିନ ମାସରେ ପବିତ୍ର ବିଶୋକଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ; ଦଶମୀ ତିଥିରେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଲଘୁ ଭୋଜନ ଓ ସଂଯମ ସହିତ ଏହା ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ।
ଉଦଙ୍ମୁଖଃ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖୋ ଵା ଦଂତଧାଵନପୂର୍ଵକମ୍।। ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ନିରାହାରଃ ସମ୍ଯଗଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ କେଶଵମ୍
ଉତ୍ତର କିମ୍ବା ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ପ୍ରଥମେ ଦାନ୍ତ ମାଜି, ଏକାଦଶୀ ତିଥିରେ ଉପବାସ କରି, ଠିକ୍ ଭାବେ କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଶ୍ରିଯଂ ଚାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଵିଧିଵଦ୍ଭୋକ୍ଷ୍ଯେଽହଂ ଚାପରେହନି।। ଏଵଂ ନିଯମକୃତ୍ସୁପ୍ତ୍ଵା ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ମାନଵଃ
ଯଥାବିଧିରେ ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ଭୋଜନ କରିବି; ଏଭଳି ନିୟମ ରଖି, ମନୁଷ୍ୟ ରାତିରେ ଶୁଇ, ପ୍ରଭାତରେ ଉଠିବା ଉଚିତ।
ସ୍ନାନଂ ସର୍ଵୌଷଧୈଃ କୁର୍ଯାତ୍ପଂଚଗଵ୍ଯଜଲେନ ତୁ।। ଶୁଭ୍ରମାଲ୍ଯାଂବରଧରଃପୂଜଯେଚ୍ଛ୍ରୀଶମୁତ୍ପଲୈଃ
ସମସ୍ତ ଔଷଧ ଓ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ଶୁଭ୍ର ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ପଦ୍ମ ଫୁଲରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଵିଶୋକାଯ ନମଃ ପାଦୌ ଜଂଘେ ଚ ଵରଦାଯ ଵୈ।। ଶ୍ରୀଶାଯ ଜାନୁନୀ ତଦ୍ଵଦୂରୂ ଚ ଜଲଶାଯିନେ
ପାଦରେ ବିଶୋକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଗୋଡ଼ରେ ବରଦାଙ୍କୁ, ଗୁଡ଼ା ଉପରେ ଶ୍ରୀଶଙ୍କୁ, ଉରୁରେ ଜଳଶାୟୀଙ୍କୁ ଏଭଳି ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
କଂଦର୍ପାଯ ନମୋ ଗୁହ୍ଯଂ ମାଧଵାଯ ନମଃ କଟିଂ।। ଦାମୋଦରାଯେତ୍ଯୁଦରଂ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଚ ଵିପୁଲାଯଵୈ
ଗୁପ୍ତାଙ୍ଗରେ କନ୍ଦର୍ପଙ୍କୁ, କଟିରେ ମାଧବଙ୍କୁ, ପେଟରେ ଦାମୋଦରଙ୍କୁ, ପାଶ୍ୱରେ ବିପୁଳଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
ନାଭିଂ ଚ ପଦ୍ମନାଭାଯ ହୃଦଯଂ ମନ୍ମଥାଯ ଵୈ।। ଶ୍ରୀଧରାଯ ଵିଭୋର୍ଵକ୍ଷଃ କରୌ ମଧୁଭିଦେ ନମଃ
ନାଭିରେ ପଦ୍ମନାଭଙ୍କୁ, ହୃଦୟରେ ମନ୍ମଥଙ୍କୁ, ଭଗବାନଙ୍କ ଛାତିରେ ଶ୍ରୀଧରଙ୍କୁ, ହାତରେ ମଧୁଭିଦଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
ଵୈକୁଣ୍ଠାଯ ନମଃ କଂଠମାସ୍ଯଂ ପଦ୍ମମୁଖାଯଵୈ।। ନାସାମଶୋକନିଧଯେ ଵାସୁଦେଵାଯ ଚାକ୍ଷିଣୀ
ଗଳାରେ ବୈକୁଣ୍ଠଙ୍କୁ, ମୁହଁରେ ପଦ୍ମମୁଖଙ୍କୁ, ନାକରେ ଅଶୋକନିଧିଙ୍କୁ, ଆଖିରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
ଲଲାଟଂ ଵାମନାଯେତି ହରଯେ ଚ ପୁନର୍ଭ୍ରୁଵୌ।। ଅଲକଂ ମାଧଵାଯେତି କିରୀଟଂ ଵିଶ୍ଵରୂପିଣେ
କପାଳରେ ବାମନଙ୍କୁ, ଭୌହରେ ହରିଙ୍କୁ, କେଶରେ ମାଧବଙ୍କୁ, ମୁଣ୍ଡରେ ବିଶ୍ୱରୂପୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
ନମଃ ସର୍ଵାତ୍ମନେ ତଦ୍ଵଚ୍ଛିର ଇତ୍ଯଭିପୂଜଯେତ୍।। ଏଵଂ ସଂପୂଜ୍ଯ ଗୋଵିଂଦଂ ଧୂପମାଲ୍ଯାନୁଲେପନୈଃ
ମୁଣ୍ଡରେ ସର୍ବାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଏଭଳି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଏଭଳି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଧୂପ, ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ତତସ୍ତୁ ମଂଡଲଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ଥଂଡିଲଂ କାରଯେନ୍ମୃଦା।। ଚତୁରଶ୍ରଂ ସମଂତାଚ୍ଚ ରତ୍ନିମାତ୍ରମୁଦକ୍ପ୍ଲଵମ୍
ତାପରେ ଏକ ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରି, ମାଟିରେ ଏକ ଉଠା ଚଉକୋଣା ମଞ୍ଚ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ଚାରିପଟେ ସମାନ ହୋଇ, ଏକ ରତ୍ନି ମାପରେ ଓ ଜଳରେ ଘେରାଯିବା ଉଚିତ।
ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ହୃଦ୍ଯଂ ଚ ପରିତୋ ଵପ୍ରତ୍ରଯସମାଵୃତମ୍।। ତ୍ରିରଂଗୁଲୋଚ୍ଛ୍ରିତାଵପ୍ରାସ୍ତଦ୍ଵିସ୍ତାରୋ ଦ୍ଵିରଂଗୁଲଃ୩୪ (ପା. – ଚ୍ଛିତା) ନଦୀ ଵାଲୁକଯା ସୂର୍ଯେ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଃ ପ୍ରତିକୃତିଂ ନ୍ଯସେତ୍
ମଞ୍ଚଟି କ୍ଷୁଦ୍ର, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ତିନିଟି ପାର୍ଶ୍ୱ ଉଚ୍ଚ ଚତୁର୍ଦିଗରେ ଘେରାଯିବା ଉଚିତ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘେରା ତିନି ଆଙ୍ଗୁଠି ଉଚ୍ଚ ଓ ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଠି ଚଉଡ଼ା ହେବା ଉଚିତ। ନଦୀ ବାଳୁକାରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ମୁହଁ କରି ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ରଖିବା ଉଚିତ।
ସ୍ଥଂଡିଲେ ସୂର୍ଯମଧ୍ଯସ୍ଥ ଲକ୍ଷ୍ମୀମଭ୍ଯର୍ଚଯେଦ୍ବୁଧଃ।। ନମୋ ଦେଵ୍ଯୈ ନମଃ ଶାଂତ୍ଯୈ ନମୋ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯୈ ନମଃ ଶ୍ରିଯେ
ମଞ୍ଚରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ମଧ୍ୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ରଖି, ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ: 'ଦେବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଶାନ୍ତିକୁ ନମସ୍କାର, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।'
ନମସ୍ତୁଷ୍ଟ୍ଯୈ ନମଃ ପୁଷ୍ଟ୍ଯୈ ସୃଷ୍ଟ୍ଯୈ ଦୃଷ୍ଟ୍ଯୈ ନମୋ ନମଃ।। ଵିଶୋକା ଦୁଃଖନାଶା ଯଵିଶୋକା ଵରଦାସ୍ତୁ ତେ
ତୁଷ୍ଟିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ପୁଷ୍ଟିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ସୃଷ୍ଟିକୁ ନମସ୍କାର, ଦୃଷ୍ଟିକୁ ନମସ୍କାର; ବାରମ୍ବାର ନମସ୍କାର। ହେ ବିଶୋକା, ଦୁଃଖ ନାଶ କରୁଥିବା, ଦୟାଳୁ, ଆପଣ ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତୁ।
ଵିଶୋକା ମେସ୍ତୁ ସଂପତ୍ତ୍ଯୈ ଵିଶୋକା ସର୍ଵସିଦ୍ଧଯେ।। ତତଃ ଶୁଭ୍ରାଂବରୈଃ ସୂର୍ଯଂ ଵେଷ୍ଟ୍ଯ ସଂପୂଜଯେତ୍ଫଲୈଃ
ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଓ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଦୁଃଖର ଅଭାବ ହେଉ। ତାପରେ, ଶୁଭ୍ର ଧୋତି ପିନ୍ଧି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଭକ୍ଷ୍ଯୈର୍ନାନାଵିଧୈସ୍ତଦ୍ଵତ୍ସୁଵର୍ଣକମଲେନ ଚ।। ରାଜତୀଷୁ ଚ ପାତ୍ରୀଷୁ ନ୍ଯସେଦ୍ଦର୍ଭୋଦକଂ ବୁଧଃ
ନାନା ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଓ ସୁନାର କମଳ ଦେଇ, ରୌପ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ଦର୍ଭା ଦ୍ୱାରା ପାଣି ରଖିବାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ କରିବେ।
ତତସ୍ତୁ ନୃତ୍ଯଗୀତାନି କାରଯେତ୍ସକଲାଂ ନିଶାମ୍।। ଯାମତ୍ରଯେ ଵ୍ଯତୀତେ ତୁ ତତ ଉତ୍ଥାଯ ମାନଵଃ
ତାପରେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାତି ଜୁଗୁ ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ। ତିନି ପ୍ରହର ଯାଉଁ ପରେ, ମଣିଷ ଉଠିବା ଉଚିତ।
ଅଭିଗମ୍ଯ ଚ ଵିପ୍ରାଣାଂ ମିଥୁନାନି ଚ ପୂଜଯେତ୍।। ଶକ୍ତିତସ୍ତ୍ରୀଣି ଚୈକଂ ଵା ଵସ୍ତ୍ରମାଲ୍ଯାନୁଲେପନୈଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଯାଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ କିମ୍ବା ଅତି କମରେ ଗୋଟିଏକୁ ବସ୍ତ୍ର, ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଶଯନସ୍ଥାନି ପୂଜ୍ଯାନି ନମୋସ୍ତୁ ଜଲଶାଯିନେ।। ତତସ୍ତୁ ଗୀତଵାଦ୍ଯେନ ରାତ୍ର୍ଯାଂ ଜାଗରଣେ କୃତେ
ଯେମାନେ ଶୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ—ପାଣିରେ ଶୋଇଥିବାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ତାପରେ, ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ ସହ ରାତି ଜାଗି ରହିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରଭାତେ ଚ ତତଃ ସ୍ନାନଂ କୃତ୍ଵା ଦାଂପତ୍ଯମର୍ଚଯେତ୍।। ଭୋଜଯେଚ୍ଚ ଯଥାଶକ୍ତି ଵିତ୍ତଶାଠ୍ଯେନ ଵର୍ଜିତଃ
ପ୍ରଭାତରେ ସ୍ନାନ କରି, ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, କଞ୍ଜୁସି ଛାଡି, ସେମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଯିବା ଉଚିତ।
ଭକ୍ତ୍ଯାଶ୍ରୁତ୍ଵାପୁରାଣାନିତଦ୍ଦିନଂଚାତିଵାହଯେତ୍।। ଅନେନ ଵିଧିନା ସର୍ଵଂ ମାସିମାସି ସମାଚରେତ୍
ଭକ୍ତି ସହିତ ପୁରାଣ ଶୁଣି, ସେଇ ଦିନଟି କାଟିବା ଉଚିତ। ଏହି ପ୍ରକାରେ ପ୍ରତିମାସ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଵ୍ରତାଂତେ ଶଯନଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଗୁଡଧେନୁସମନ୍ଵିତଂ।। ସୋପଧାନଂ ସଵିଶ୍ରାମଂ ସ୍ଵାସ୍ତରାଵରଣଂ ଶୁଭଂ
ବ୍ରତ ଶେଷରେ ଗୁଡ଼ ଓ ଗାଈ ସହିତ ଏକ ଶଯ୍ୟା ଦେବା ଉଚିତ। ଏହାରେ ତକିଆ, ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥାନ ଓ ଭଲ ଚାଦର ଥିବା ଦରକାର।
ଯଥାଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ନରେଶ ତ୍ଵାଂ ନ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଗଚ୍ଛତି।। ତଥା ସୁରୂପତାରୋଗ୍ଯମଶୋକଂ ଚାସ୍ତୁ ମେ ସଦା
ଯେପରି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତୁମକୁ କେବେ ଛାଡ଼ି ଯାଆନାହାନ୍ତି, ଏମିତି ମୋର ସଦା ସୁନ୍ଦରତା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଦୁଃଖର ଅଭାବ ରହୁ।
ଯଥା ଦେଵେନ ରହିତା ନ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଜାଯତେ କ୍ଵଚିତ୍।। ତଥା ଵିଶୋକତା ମେଽସ୍ତୁ ଭକ୍ତିରଗ୍ଯ୍ରା ଚ କେଶଵେ
ଯେପରି ଦେବତା ବିନା କେଉଁଠି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଜନ୍ମ ନେଉନାହାନ୍ତି, ସେପରି ମୋର ଦୁଃଖ ନ ଥାଉ, ଓ କେଶବଙ୍କୁ ଅଚଳ ଭକ୍ତି ଦିଅ।
ମଂତ୍ରେଣାନେନ ଶଯନଂ ଗୁଡଧେନୁସମନ୍ଵିତଂ।। ସୂର୍ଯଶ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସହିତୋ ଦାତଵ୍ଯୋ ଭୂତିମିଚ୍ଛତା
ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଗୁଡ଼ ଓ ଗାଈ ସହିତ ଶଯ୍ୟା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସହିତ, ଯେଉଁଠି ଭୃତି ଚାହାଯାଏ, ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଉତ୍ପଲଂ କରଵୀରଂ ଵାପ୍ଯମ୍ଲାନଂ ଚୈଵ କୁଂକୁମଂ।। କେତକଂ ସିଂଧୁଵାରଂ ଚ ମଲ୍ଲିକାଗଂଧପାଟଲା
ନୀଳ କମଳ, କରବୀର, ତାଜା କୁଙ୍କୁମ, କେତକୀ, ସିନ୍ଧୁବାର, ମଲ୍ଲିକା ଓ ପାଟଳା ଫୁଲ—