ହେମଵୃକ୍ଷାମରୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଯଥାଵଦ୍ଵିଧିପୂର୍ଵକଂ।। ଶୂଦ୍ରଃ ସୁଵର୍ଣକାରଶ୍ଚ କର୍ମକୃତ୍ସୋଽଭଵତ୍ତଦା
ସୁନା ଗଛ ଓ ଦେବତାମାନେ ସହିତ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଠିକ୍ ଭାବେ; ସେ ବେଳେ ଏକ ଶୂଦ୍ର ସୁନା କାମ କରୁଥିବା ଲୋକ ଏହି କାମ କରିଥିଲେ।
ଭୃତ୍ଯୋ ଲୀଲାଵତୀଗେହେ ତେନ ହୈମା ଵିନିର୍ମିତାଃ।। ତରଵୋ ହେମପୁଷ୍ପାଶ୍ଚ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତେନ ପାର୍ଥିଵ
ଲୀଳାବତୀଙ୍କ ଘରରେ ଏକ ଦାସ, ସେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ସୁନା ଫୁଲ ଥିବା ସୁନା ଗଛ ତିଆରି କରିଥିଲେ, ରାଜନ।
ଅତିରୂପେଣ ସଂପନ୍ନା ଘଟିତାସ୍ତେ ସୁଶୋଭନାଃ।। ଧର୍ମକାର୍ଯମିତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନ ଗୃହୀତଂ ଚ ଵେତନମ୍
ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ନିପୁଣ ଭାବରେ ସେଇ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା; ଧର୍ମ କାମ ବୋଲି ଜାଣି, ସେ କୌଣସି ମଜୁରି ନେଇନଥିଲେ।
ଉଜ୍ଜ୍ଵାଲିତାଶ୍ଚ ତେ ପତ୍ନ୍ଯା ସୁଵର୍ଣମଯପାଦପାଃ।। ଲୀଲାଵତୀଗୃହେ ଚାପି ପରିଚର୍ଯା ଚ ପାର୍ଥିଵ
ସେ ସୁନା ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦାନ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଲୀଳାବତୀଙ୍କ ଘରେ ମଧ୍ୟ ସେବା କରାଯାଇଥିଲା, ରାଜନ।
କୃତା ତାଭ୍ଯାମଶାଠ୍ଯେନ ଦ୍ଵିଜଶୁଶ୍ରୂଷଣାଦିକା।। ସା ଚ ଲୀଲାଵତୀ ଵେଶ୍ଯା କାଲେନ ମହତାନଘ
ଏହି ଦୁଇଜଣ ଭଳି ଭାବରେ, ଚତୁରାଇ ଛାଡ଼ି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ସେବା ଓ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ତମ କାମ କରିଥିଲେ; ଏବଂ ଲୀଳାବତୀ ଯେଉଁଠି ବେଶ୍ୟା ଥିଲେ, ସମୟ ପରେ, ହେ ନିର୍ମଳ,
ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତା ଜଗାମ ଶିଵମଂଦିରମ୍।। ଯୋଽସୌ ସୁଵର୍ଣକାରଶ୍ଚ ଦରିଦ୍ରୋପ୍ଯତିସତ୍ତ୍ଵଵାନ୍
ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଶିବଙ୍କ ଧାମକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ; ଏହି ସୁନା କାମ କରୁଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ, ଦରିଦ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବହୁତ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ।
ନ ମୂଲ୍ଯମାଦାଦ୍ଵେଶ୍ଯାତଃ ସ ଭଵାନିହ ସାଂପ୍ରତମ୍।। ସପ୍ତଦ୍ଵୀପପତିର୍ଜାତଃ ସୂର୍ଯାଯୁତସମପ୍ରଭଃ
ସେ ବେଶ୍ୟାଠାରୁ କୌଣସି ମଜୁରି ନେଇନଥିଲେ; ଏବେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ସେ ସାତ ଦ୍ୱୀପର ରାଜା ହୋଇଛନ୍ତି, ଦଶ ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି।
ଯଯା ସୁଵର୍ଣକାରସ୍ଯ ତରଵୋ ହେମନିର୍ମିତାଃ।। ସମ୍ଯଗୁଜ୍ଜ୍ଵଲିତାଃ ପତ୍ନ୍ଯା ସେଯଂ ଭାନୁମତୀ ତଵ
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସୁନା କାମ କରୁଥିବା ଲୋକ ସୁନା ଗଛ ତିଆରି କରିଥିଲେ, ସେଇ ଭଳି ଭାବରେ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦାନ କରିଥିଲେ— ସେଇ ହେଉଛନ୍ତି ତୁମ ଭାନୁମତୀ।
ତସ୍ମାନ୍ନୃଲୋକେଷ୍ଵପରାଜିତସ୍ତ୍ଵମାରୋଗ୍ଯସୌଭାଗ୍ଯଯୁତା ଚ ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ।। ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପ୍ଯତ୍ର ଵିଧାନପୂର୍ଵଂ ଧାନ୍ଯାଚଲାଦୀନ୍ନୃପତେ କୁରୁଷ୍ଵ
ତେଣୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ କେବେ ହାରିନାହାଁ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଭାଗ୍ୟ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀରେ ଯୁକ୍ତ; ତେଣୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ରାଜନ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଧାନ ପର୍ବତ ଓ ଏପରି ଦାନ କର।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ ଧାନ୍ଯାଚଲାଦୀନ୍ଵିଧିନାସ୍ମରାରେର୍ଲୋକଂ ଗତୋସୌ ସୁରପୂଜ୍ଯମାନଃ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ — ଧାନ ପର୍ବତ ଓ ଏପରି ଦାନ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରି, ସେ ମହାଦେବଙ୍କ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଦେବତାମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ପଶ୍ଯେଦ୍ଯଦୀମାନୁପନୀଯମାନାନ୍ସ୍ପୃଶେନ୍ମନୁଷ୍ଯୈରିହ ଦୀଯମାନାନ୍।। ଶୃଣୋତି ଭକ୍ତ୍ଯାଥ ମତିଂ ଦଦାତି ଵିକଲ୍ମଷଃ ସୋପି ଦିଵଂ ପ୍ରଯାତି
ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଏହି ପବିତ୍ର ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖନ୍ତି, କିମ୍ବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଯାହା ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି ତାହାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଣନ୍ତି, କିମ୍ବା ଏହାରେ ମନ ଲଗାନ୍ତି—ଏହିମାନେ ଯଦି ଦୋଷରହିତ ମଧ୍ୟ ହେଉନ୍ତୁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଦୁଃସ୍ଵପ୍ନପ୍ରଶମମୁପୈତି ପଠ୍ଯମାନୈଃ ଶୈଲେଂଦ୍ରୈର୍ଭଵଭଯଭେଦନୈର୍ମନୁଷ୍ଯଃ।। ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍କିମୁ ନୃପପୁଂଗଵେହ ସମ୍ଯକ୍ଶାଂତାତ୍ମା ସକଲଗିରୀଂଦ୍ରସଂପ୍ରଦାନମ୍
ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼ମାନେ ଯାହାକି ଭୟ ଓ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନକୁ ଦୂର କରେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପଢ଼ିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଖରାପ ସ୍ୱପ୍ନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ତେବେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯିଏ ଶାନ୍ତ ମନେ ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼ମାନେକୁ ଦାନ କରେ, ସେଠି କଣ ଦେଖିବେ!
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ ଵିଭଵଧ୍ରୁଵକାରିଭୂତଲେସ୍ମିନ୍ଭଵଭୀତେରପି ସୂଦନଂ ଚ ପୁଂସଃ
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ଏହି ପୃଥିବୀରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଓ ଅସ୍ଥିରତା ଦୁହିଁ ମିଳେ, ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ସଂସାର ଭୟକୁ ଦୂର କରୁଥିବା କ'ଣ?
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ ତଵ ଭକ୍ତିମତସ୍ତଥାପି ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଵ୍ରତମିଂଦ୍ରାସୁରମାନଵେଷୁ ଗୁହ୍ଯମ୍
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ତୁମେ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଥିବାରୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୁପ୍ତ ଥିବା ଏହି ବ୍ରତ କଥା କହିବି।
ପୁଣ୍ଯମାଶ୍ଵଯୁଜେ ମାସି ଵିଶୋକଦ୍ଵାଦଶୀଵ୍ରତମ୍।। ଦଶମ୍ଯାଂ ଲଘୁଭୁଗ୍ଵିଦ୍ଵାନ୍ପ୍ରାରଭେତ ଯମେନ ତୁ
ଆଶ୍ୱିନ ମାସରେ ପବିତ୍ର ବିଶୋକଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ; ଦଶମୀ ତିଥିରେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଲଘୁ ଭୋଜନ ଓ ସଂଯମ ସହିତ ଏହା ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ।
ଉଦଙ୍ମୁଖଃ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖୋ ଵା ଦଂତଧାଵନପୂର୍ଵକମ୍।। ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ନିରାହାରଃ ସମ୍ଯଗଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ କେଶଵମ୍
ଉତ୍ତର କିମ୍ବା ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ପ୍ରଥମେ ଦାନ୍ତ ମାଜି, ଏକାଦଶୀ ତିଥିରେ ଉପବାସ କରି, ଠିକ୍ ଭାବେ କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଶ୍ରିଯଂ ଚାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଵିଧିଵଦ୍ଭୋକ୍ଷ୍ଯେଽହଂ ଚାପରେହନି।। ଏଵଂ ନିଯମକୃତ୍ସୁପ୍ତ୍ଵା ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ମାନଵଃ
ଯଥାବିଧିରେ ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ଭୋଜନ କରିବି; ଏଭଳି ନିୟମ ରଖି, ମନୁଷ୍ୟ ରାତିରେ ଶୁଇ, ପ୍ରଭାତରେ ଉଠିବା ଉଚିତ।
ସ୍ନାନଂ ସର୍ଵୌଷଧୈଃ କୁର୍ଯାତ୍ପଂଚଗଵ୍ଯଜଲେନ ତୁ।। ଶୁଭ୍ରମାଲ୍ଯାଂବରଧରଃପୂଜଯେଚ୍ଛ୍ରୀଶମୁତ୍ପଲୈଃ
ସମସ୍ତ ଔଷଧ ଓ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ଶୁଭ୍ର ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ପଦ୍ମ ଫୁଲରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଵିଶୋକାଯ ନମଃ ପାଦୌ ଜଂଘେ ଚ ଵରଦାଯ ଵୈ।। ଶ୍ରୀଶାଯ ଜାନୁନୀ ତଦ୍ଵଦୂରୂ ଚ ଜଲଶାଯିନେ
ପାଦରେ ବିଶୋକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଗୋଡ଼ରେ ବରଦାଙ୍କୁ, ଗୁଡ଼ା ଉପରେ ଶ୍ରୀଶଙ୍କୁ, ଉରୁରେ ଜଳଶାୟୀଙ୍କୁ ଏଭଳି ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
କଂଦର୍ପାଯ ନମୋ ଗୁହ୍ଯଂ ମାଧଵାଯ ନମଃ କଟିଂ।। ଦାମୋଦରାଯେତ୍ଯୁଦରଂ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଚ ଵିପୁଲାଯଵୈ
ଗୁପ୍ତାଙ୍ଗରେ କନ୍ଦର୍ପଙ୍କୁ, କଟିରେ ମାଧବଙ୍କୁ, ପେଟରେ ଦାମୋଦରଙ୍କୁ, ପାଶ୍ୱରେ ବିପୁଳଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
ନାଭିଂ ଚ ପଦ୍ମନାଭାଯ ହୃଦଯଂ ମନ୍ମଥାଯ ଵୈ।। ଶ୍ରୀଧରାଯ ଵିଭୋର୍ଵକ୍ଷଃ କରୌ ମଧୁଭିଦେ ନମଃ
ନାଭିରେ ପଦ୍ମନାଭଙ୍କୁ, ହୃଦୟରେ ମନ୍ମଥଙ୍କୁ, ଭଗବାନଙ୍କ ଛାତିରେ ଶ୍ରୀଧରଙ୍କୁ, ହାତରେ ମଧୁଭିଦଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
ଵୈକୁଣ୍ଠାଯ ନମଃ କଂଠମାସ୍ଯଂ ପଦ୍ମମୁଖାଯଵୈ।। ନାସାମଶୋକନିଧଯେ ଵାସୁଦେଵାଯ ଚାକ୍ଷିଣୀ
ଗଳାରେ ବୈକୁଣ୍ଠଙ୍କୁ, ମୁହଁରେ ପଦ୍ମମୁଖଙ୍କୁ, ନାକରେ ଅଶୋକନିଧିଙ୍କୁ, ଆଖିରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
ଲଲାଟଂ ଵାମନାଯେତି ହରଯେ ଚ ପୁନର୍ଭ୍ରୁଵୌ।। ଅଲକଂ ମାଧଵାଯେତି କିରୀଟଂ ଵିଶ୍ଵରୂପିଣେ
କପାଳରେ ବାମନଙ୍କୁ, ଭୌହରେ ହରିଙ୍କୁ, କେଶରେ ମାଧବଙ୍କୁ, ମୁଣ୍ଡରେ ବିଶ୍ୱରୂପୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
ନମଃ ସର୍ଵାତ୍ମନେ ତଦ୍ଵଚ୍ଛିର ଇତ୍ଯଭିପୂଜଯେତ୍।। ଏଵଂ ସଂପୂଜ୍ଯ ଗୋଵିଂଦଂ ଧୂପମାଲ୍ଯାନୁଲେପନୈଃ
ମୁଣ୍ଡରେ ସର୍ବାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଏଭଳି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଏଭଳି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଧୂପ, ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ତତସ୍ତୁ ମଂଡଲଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ଥଂଡିଲଂ କାରଯେନ୍ମୃଦା।। ଚତୁରଶ୍ରଂ ସମଂତାଚ୍ଚ ରତ୍ନିମାତ୍ରମୁଦକ୍ପ୍ଲଵମ୍
ତାପରେ ଏକ ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରି, ମାଟିରେ ଏକ ଉଠା ଚଉକୋଣା ମଞ୍ଚ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ଚାରିପଟେ ସମାନ ହୋଇ, ଏକ ରତ୍ନି ମାପରେ ଓ ଜଳରେ ଘେରାଯିବା ଉଚିତ।
ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ହୃଦ୍ଯଂ ଚ ପରିତୋ ଵପ୍ରତ୍ରଯସମାଵୃତମ୍।। ତ୍ରିରଂଗୁଲୋଚ୍ଛ୍ରିତାଵପ୍ରାସ୍ତଦ୍ଵିସ୍ତାରୋ ଦ୍ଵିରଂଗୁଲଃ୩୪ (ପା. – ଚ୍ଛିତା) ନଦୀ ଵାଲୁକଯା ସୂର୍ଯେ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଃ ପ୍ରତିକୃତିଂ ନ୍ଯସେତ୍
ମଞ୍ଚଟି କ୍ଷୁଦ୍ର, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ତିନିଟି ପାର୍ଶ୍ୱ ଉଚ୍ଚ ଚତୁର୍ଦିଗରେ ଘେରାଯିବା ଉଚିତ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘେରା ତିନି ଆଙ୍ଗୁଠି ଉଚ୍ଚ ଓ ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଠି ଚଉଡ଼ା ହେବା ଉଚିତ। ନଦୀ ବାଳୁକାରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ମୁହଁ କରି ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ରଖିବା ଉଚିତ।
ସ୍ଥଂଡିଲେ ସୂର୍ଯମଧ୍ଯସ୍ଥ ଲକ୍ଷ୍ମୀମଭ୍ଯର୍ଚଯେଦ୍ବୁଧଃ।। ନମୋ ଦେଵ୍ଯୈ ନମଃ ଶାଂତ୍ଯୈ ନମୋ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯୈ ନମଃ ଶ୍ରିଯେ
ମଞ୍ଚରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ମଧ୍ୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ରଖି, ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ: 'ଦେବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଶାନ୍ତିକୁ ନମସ୍କାର, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।'
ନମସ୍ତୁଷ୍ଟ୍ଯୈ ନମଃ ପୁଷ୍ଟ୍ଯୈ ସୃଷ୍ଟ୍ଯୈ ଦୃଷ୍ଟ୍ଯୈ ନମୋ ନମଃ।। ଵିଶୋକା ଦୁଃଖନାଶା ଯଵିଶୋକା ଵରଦାସ୍ତୁ ତେ
ତୁଷ୍ଟିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ପୁଷ୍ଟିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ସୃଷ୍ଟିକୁ ନମସ୍କାର, ଦୃଷ୍ଟିକୁ ନମସ୍କାର; ବାରମ୍ବାର ନମସ୍କାର। ହେ ବିଶୋକା, ଦୁଃଖ ନାଶ କରୁଥିବା, ଦୟାଳୁ, ଆପଣ ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତୁ।
ଵିଶୋକା ମେସ୍ତୁ ସଂପତ୍ତ୍ଯୈ ଵିଶୋକା ସର୍ଵସିଦ୍ଧଯେ।। ତତଃ ଶୁଭ୍ରାଂବରୈଃ ସୂର୍ଯଂ ଵେଷ୍ଟ୍ଯ ସଂପୂଜଯେତ୍ଫଲୈଃ
ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଓ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଦୁଃଖର ଅଭାବ ହେଉ। ତାପରେ, ଶୁଭ୍ର ଧୋତି ପିନ୍ଧି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଭକ୍ଷ୍ଯୈର୍ନାନାଵିଧୈସ୍ତଦ୍ଵତ୍ସୁଵର୍ଣକମଲେନ ଚ।। ରାଜତୀଷୁ ଚ ପାତ୍ରୀଷୁ ନ୍ଯସେଦ୍ଦର୍ଭୋଦକଂ ବୁଧଃ
ନାନା ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଓ ସୁନାର କମଳ ଦେଇ, ରୌପ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ଦର୍ଭା ଦ୍ୱାରା ପାଣି ରଖିବାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ କରିବେ।