ଦ୍ଵିଜଂ ଗାଂ କାଂଚନଂ ଚୈଵ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୃହଂ ଵ୍ରଜେତ୍। ସ୍ଵଗେହସ୍ଥାଂ ତତଃ ପୁଣ୍ଯାଂ ପ୍ରତିମାଂ ଚାପି ପୂଜଯେତ୍
ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗାଈ କିମ୍ବା ସୁନା ଦେଖି ଏବଂ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଘରକୁ ଫେରିବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ, ଘରେ ରଖାଯାଇଥିବା ପୁଣ୍ୟମୟ ପ୍ରତିମାକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍।
ଭୋଜନଂ ଚ ତତଃ ପଶ୍ଚାଦ୍ଦ୍ଵିଜପୂର୍ଵଂ ଚ କାରଯେତ୍। ଅନେନ ଵିଧିନା ସର୍ଵୠଷଯଃ ସିଦ୍ଧିମାଗତାଃ
ତାପରେ, ପ୍ରଥମେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇ, ଖାଦ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ପ୍ରକାର ବିଧିରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ ସୁହୃଚ୍ଛକ୍ରସ୍ଯ ନିହତା ଯେନ ଦୈତ୍ଯାସ୍ସହସ୍ରଶଃ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ — ଯିଏ ଦେବତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଥିଲେ, ସେହି ହଜାର-ହଜାର ଦୈତ୍ୟଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ,
ସୋମସୂର୍ଯାଦଯୋ ଯସ୍ଯ ତେଜସା ଵିଗତପ୍ରଭାଃ।। ଭଵଂତି ଶତଶୋ ଯେନ ଦାନଵାଶ୍ଚ ପରାଜିତାଃ
ଯାହାଙ୍କ ତେଜରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଅପ୍ରଭା ହୋଇଯାନ୍ତି; ଯିଏ ଶତ-ଶତ ଦାନବକୁ ଜିତିଥିଲେ,
ଯଥେଚ୍ଛରୂପଧାରୀ ଚ ମାନୁଷୋପ୍ଯପରାଜିତଃ।। ତସ୍ଯ ଭାନୁମତୀ ଭାର୍ଯା ସତୀ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସୁଂଦରୀ
ଯିଏ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି, ମାନବ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଅପରାଜିତ ହୋଇନାହାନ୍ତି— ସେମାନଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଉଛନ୍ତି ଭାନୁମତୀ, ଏକ ସତୀ ଓ ତିନି ଲୋକର ସବୁଠୁ ସୁନ୍ଦରୀ।
ଲକ୍ଷ୍ମୀସଦୃଶରୂପେଣ ନିର୍ଜିତାମରସୁଂଦରୀ।। ରାଜ୍ଞସ୍ତସ୍ଯାଗ୍ରମହିଷୀ ପ୍ରାଣେଭ୍ଯୋପି ଗରୀଯସୀ
ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପରି ରୂପ ଥିବା, ଦେବାଙ୍କ ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ହାରିଯାନ୍ତି; ସେ ରାଜାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ରାଣୀ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ।
ଦଶନାରୀସହସ୍ରାଣାଂ ମଧ୍ଯେ ଶ୍ରୀରିଵ ରାଜତେ।। ନୃପକୋଟିସହସ୍ରେଣ ନ କଦାଚିତ୍ସମୁଚ୍ଯତେ
ଦଶ ହଜାର ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଶ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପରି ଚମକେ; ଲକ୍ଷ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ କେହି ତାଙ୍କ ସମାନ ହୋଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
କଦାଚିଦାସ୍ଥାନଗତଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ସ୍ଵପୁରୋହିତମ୍।। ଵିସ୍ମଯେନାଵୃତୋ ନତ୍ଵା ଵସିଷ୍ଠମୃଷିସତ୍ତମମ୍
କେବେକି ରାଜସଭାରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇ, ମହାନ ଋଷି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ନିଜ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲେ—
ଭଗଵନ୍କେନ ଧର୍ମେଣ ମମ ଲକ୍ଷ୍ମୀରନୁତ୍ତମା।। କସ୍ମାଚ୍ଚ ଵିପୁଲଂ ତେଜୋ ମଚ୍ଛରୀରେ ସଦୋତ୍ତମମ୍
‘ଭଗବନ୍ତ, କେଉଁ ଧର୍ମର ଫଳରେ ମୋତେ ଏମିତି ଅତୁଳନୀୟ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମିଳିଛି? ଏବଂ କାହିଁକି ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତେଜ ସଦା ମୋ ଦେହରେ ରହୁଛି?’
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ ତଯା ଦତ୍ତଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ପୁଷ୍କରେ ଲଵଣାଚଲଃ
ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ — ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ, ପୁଷ୍କର ତୀରେ, ସେ ଲବଣାଚଳ ପର୍ବତ ଦାନ କରିଥିଲେ,
ହେମଵୃକ୍ଷାମରୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଯଥାଵଦ୍ଵିଧିପୂର୍ଵକଂ।। ଶୂଦ୍ରଃ ସୁଵର୍ଣକାରଶ୍ଚ କର୍ମକୃତ୍ସୋଽଭଵତ୍ତଦା
ସୁନା ଗଛ ଓ ଦେବତାମାନେ ସହିତ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଠିକ୍ ଭାବେ; ସେ ବେଳେ ଏକ ଶୂଦ୍ର ସୁନା କାମ କରୁଥିବା ଲୋକ ଏହି କାମ କରିଥିଲେ।
ଭୃତ୍ଯୋ ଲୀଲାଵତୀଗେହେ ତେନ ହୈମା ଵିନିର୍ମିତାଃ।। ତରଵୋ ହେମପୁଷ୍ପାଶ୍ଚ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତେନ ପାର୍ଥିଵ
ଲୀଳାବତୀଙ୍କ ଘରରେ ଏକ ଦାସ, ସେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ସୁନା ଫୁଲ ଥିବା ସୁନା ଗଛ ତିଆରି କରିଥିଲେ, ରାଜନ।
ଅତିରୂପେଣ ସଂପନ୍ନା ଘଟିତାସ୍ତେ ସୁଶୋଭନାଃ।। ଧର୍ମକାର୍ଯମିତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନ ଗୃହୀତଂ ଚ ଵେତନମ୍
ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ନିପୁଣ ଭାବରେ ସେଇ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା; ଧର୍ମ କାମ ବୋଲି ଜାଣି, ସେ କୌଣସି ମଜୁରି ନେଇନଥିଲେ।
ଉଜ୍ଜ୍ଵାଲିତାଶ୍ଚ ତେ ପତ୍ନ୍ଯା ସୁଵର୍ଣମଯପାଦପାଃ।। ଲୀଲାଵତୀଗୃହେ ଚାପି ପରିଚର୍ଯା ଚ ପାର୍ଥିଵ
ସେ ସୁନା ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦାନ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଲୀଳାବତୀଙ୍କ ଘରେ ମଧ୍ୟ ସେବା କରାଯାଇଥିଲା, ରାଜନ।
କୃତା ତାଭ୍ଯାମଶାଠ୍ଯେନ ଦ୍ଵିଜଶୁଶ୍ରୂଷଣାଦିକା।। ସା ଚ ଲୀଲାଵତୀ ଵେଶ୍ଯା କାଲେନ ମହତାନଘ
ଏହି ଦୁଇଜଣ ଭଳି ଭାବରେ, ଚତୁରାଇ ଛାଡ଼ି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ସେବା ଓ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ତମ କାମ କରିଥିଲେ; ଏବଂ ଲୀଳାବତୀ ଯେଉଁଠି ବେଶ୍ୟା ଥିଲେ, ସମୟ ପରେ, ହେ ନିର୍ମଳ,
ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତା ଜଗାମ ଶିଵମଂଦିରମ୍।। ଯୋଽସୌ ସୁଵର୍ଣକାରଶ୍ଚ ଦରିଦ୍ରୋପ୍ଯତିସତ୍ତ୍ଵଵାନ୍
ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଶିବଙ୍କ ଧାମକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ; ଏହି ସୁନା କାମ କରୁଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ, ଦରିଦ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବହୁତ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ।
ନ ମୂଲ୍ଯମାଦାଦ୍ଵେଶ୍ଯାତଃ ସ ଭଵାନିହ ସାଂପ୍ରତମ୍।। ସପ୍ତଦ୍ଵୀପପତିର୍ଜାତଃ ସୂର୍ଯାଯୁତସମପ୍ରଭଃ
ସେ ବେଶ୍ୟାଠାରୁ କୌଣସି ମଜୁରି ନେଇନଥିଲେ; ଏବେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ସେ ସାତ ଦ୍ୱୀପର ରାଜା ହୋଇଛନ୍ତି, ଦଶ ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି।
ଯଯା ସୁଵର୍ଣକାରସ୍ଯ ତରଵୋ ହେମନିର୍ମିତାଃ।। ସମ୍ଯଗୁଜ୍ଜ୍ଵଲିତାଃ ପତ୍ନ୍ଯା ସେଯଂ ଭାନୁମତୀ ତଵ
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସୁନା କାମ କରୁଥିବା ଲୋକ ସୁନା ଗଛ ତିଆରି କରିଥିଲେ, ସେଇ ଭଳି ଭାବରେ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦାନ କରିଥିଲେ— ସେଇ ହେଉଛନ୍ତି ତୁମ ଭାନୁମତୀ।
ତସ୍ମାନ୍ନୃଲୋକେଷ୍ଵପରାଜିତସ୍ତ୍ଵମାରୋଗ୍ଯସୌଭାଗ୍ଯଯୁତା ଚ ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ।। ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପ୍ଯତ୍ର ଵିଧାନପୂର୍ଵଂ ଧାନ୍ଯାଚଲାଦୀନ୍ନୃପତେ କୁରୁଷ୍ଵ
ତେଣୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ କେବେ ହାରିନାହାଁ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଭାଗ୍ୟ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀରେ ଯୁକ୍ତ; ତେଣୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ରାଜନ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଧାନ ପର୍ବତ ଓ ଏପରି ଦାନ କର।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ ଧାନ୍ଯାଚଲାଦୀନ୍ଵିଧିନାସ୍ମରାରେର୍ଲୋକଂ ଗତୋସୌ ସୁରପୂଜ୍ଯମାନଃ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ — ଧାନ ପର୍ବତ ଓ ଏପରି ଦାନ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରି, ସେ ମହାଦେବଙ୍କ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଦେବତାମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ପଶ୍ଯେଦ୍ଯଦୀମାନୁପନୀଯମାନାନ୍ସ୍ପୃଶେନ୍ମନୁଷ୍ଯୈରିହ ଦୀଯମାନାନ୍।। ଶୃଣୋତି ଭକ୍ତ୍ଯାଥ ମତିଂ ଦଦାତି ଵିକଲ୍ମଷଃ ସୋପି ଦିଵଂ ପ୍ରଯାତି
ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଏହି ପବିତ୍ର ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖନ୍ତି, କିମ୍ବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଯାହା ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି ତାହାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଣନ୍ତି, କିମ୍ବା ଏହାରେ ମନ ଲଗାନ୍ତି—ଏହିମାନେ ଯଦି ଦୋଷରହିତ ମଧ୍ୟ ହେଉନ୍ତୁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଦୁଃସ୍ଵପ୍ନପ୍ରଶମମୁପୈତି ପଠ୍ଯମାନୈଃ ଶୈଲେଂଦ୍ରୈର୍ଭଵଭଯଭେଦନୈର୍ମନୁଷ୍ଯଃ।। ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍କିମୁ ନୃପପୁଂଗଵେହ ସମ୍ଯକ୍ଶାଂତାତ୍ମା ସକଲଗିରୀଂଦ୍ରସଂପ୍ରଦାନମ୍
ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼ମାନେ ଯାହାକି ଭୟ ଓ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନକୁ ଦୂର କରେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପଢ଼ିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଖରାପ ସ୍ୱପ୍ନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ତେବେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯିଏ ଶାନ୍ତ ମନେ ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼ମାନେକୁ ଦାନ କରେ, ସେଠି କଣ ଦେଖିବେ!
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ ଵିଭଵଧ୍ରୁଵକାରିଭୂତଲେସ୍ମିନ୍ଭଵଭୀତେରପି ସୂଦନଂ ଚ ପୁଂସଃ
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ଏହି ପୃଥିବୀରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଓ ଅସ୍ଥିରତା ଦୁହିଁ ମିଳେ, ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ସଂସାର ଭୟକୁ ଦୂର କରୁଥିବା କ'ଣ?
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ ତଵ ଭକ୍ତିମତସ୍ତଥାପି ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଵ୍ରତମିଂଦ୍ରାସୁରମାନଵେଷୁ ଗୁହ୍ଯମ୍
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ତୁମେ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଥିବାରୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୁପ୍ତ ଥିବା ଏହି ବ୍ରତ କଥା କହିବି।
ପୁଣ୍ଯମାଶ୍ଵଯୁଜେ ମାସି ଵିଶୋକଦ୍ଵାଦଶୀଵ୍ରତମ୍।। ଦଶମ୍ଯାଂ ଲଘୁଭୁଗ୍ଵିଦ୍ଵାନ୍ପ୍ରାରଭେତ ଯମେନ ତୁ
ଆଶ୍ୱିନ ମାସରେ ପବିତ୍ର ବିଶୋକଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ; ଦଶମୀ ତିଥିରେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଲଘୁ ଭୋଜନ ଓ ସଂଯମ ସହିତ ଏହା ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ।
ଉଦଙ୍ମୁଖଃ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖୋ ଵା ଦଂତଧାଵନପୂର୍ଵକମ୍।। ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ନିରାହାରଃ ସମ୍ଯଗଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ କେଶଵମ୍
ଉତ୍ତର କିମ୍ବା ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ପ୍ରଥମେ ଦାନ୍ତ ମାଜି, ଏକାଦଶୀ ତିଥିରେ ଉପବାସ କରି, ଠିକ୍ ଭାବେ କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଶ୍ରିଯଂ ଚାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଵିଧିଵଦ୍ଭୋକ୍ଷ୍ଯେଽହଂ ଚାପରେହନି।। ଏଵଂ ନିଯମକୃତ୍ସୁପ୍ତ୍ଵା ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ମାନଵଃ
ଯଥାବିଧିରେ ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ଭୋଜନ କରିବି; ଏଭଳି ନିୟମ ରଖି, ମନୁଷ୍ୟ ରାତିରେ ଶୁଇ, ପ୍ରଭାତରେ ଉଠିବା ଉଚିତ।
ସ୍ନାନଂ ସର୍ଵୌଷଧୈଃ କୁର୍ଯାତ୍ପଂଚଗଵ୍ଯଜଲେନ ତୁ।। ଶୁଭ୍ରମାଲ୍ଯାଂବରଧରଃପୂଜଯେଚ୍ଛ୍ରୀଶମୁତ୍ପଲୈଃ
ସମସ୍ତ ଔଷଧ ଓ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ଶୁଭ୍ର ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ପଦ୍ମ ଫୁଲରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଵିଶୋକାଯ ନମଃ ପାଦୌ ଜଂଘେ ଚ ଵରଦାଯ ଵୈ।। ଶ୍ରୀଶାଯ ଜାନୁନୀ ତଦ୍ଵଦୂରୂ ଚ ଜଲଶାଯିନେ
ପାଦରେ ବିଶୋକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଗୋଡ଼ରେ ବରଦାଙ୍କୁ, ଗୁଡ଼ା ଉପରେ ଶ୍ରୀଶଙ୍କୁ, ଉରୁରେ ଜଳଶାୟୀଙ୍କୁ ଏଭଳି ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
କଂଦର୍ପାଯ ନମୋ ଗୁହ୍ଯଂ ମାଧଵାଯ ନମଃ କଟିଂ।। ଦାମୋଦରାଯେତ୍ଯୁଦରଂ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଚ ଵିପୁଲାଯଵୈ
ଗୁପ୍ତାଙ୍ଗରେ କନ୍ଦର୍ପଙ୍କୁ, କଟିରେ ମାଧବଙ୍କୁ, ପେଟରେ ଦାମୋଦରଙ୍କୁ, ପାଶ୍ୱରେ ବିପୁଳଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।