ଷଷ୍ଠିଵ୍ରତଂ ଭାରତ ପୁଣ୍ଯମେତତ୍ତଵୋଦିତଂ ଵିଶ୍ଵଜନୀନମଦ୍ଯ। ଶ୍ରୋତୁଂ ଯଦୀଚ୍ଛା ତଵରାଜରାଜ ଶୃଣୁ ଦ୍ଵିଜାତେଃ କରଣୀଯମେତତ୍
ହେ ଭାରତ, ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟ ଷଷ୍ଠୀ ବ୍ରତ ତୁମକୁ କହାଯାଇଛି, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳକାମନା। ରାଜାଧିରାଜ, ଯଦି ତୁମେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର, ତେବେ ଦ୍ୱିଜମାନେ କ'ଣ କରିବେ ତାହା ଶୁଣ।
ନୈର୍ମଲ୍ଯଂ ଭାଵଶୁଦ୍ଧିଶ୍ଚଵିନାସ୍ନାନଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ତସ୍ମାନ୍ମନୋଵିଶୁଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ସ୍ନାନମାଦୌ ଵିଧୀଯତେ
ସ୍ନାନ ଛଡ଼ା ଶରୀର ଏବଂ ମନର ପବିତ୍ରତା ହୁଏ ନାହିଁ। ତେଣୁ ମନ ପବିତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ଆଦିରେ ସ୍ନାନ କରିବା ନିୟମ।
ଅନୁଦ୍ଧୃତୈରୁଦ୍ଧୃତୈର୍ଵା ଜଲୈଃ ସ୍ନାନଂ ସମାଚରେତ୍। ତୀର୍ଥଂ ପ୍ରକଲ୍ପଯେଦ୍ଵିଦ୍ଵାନ୍ମୂଲମଂତ୍ରେଣ ମଂତ୍ରଵିତ୍
ଉଠାଇଥିବା କିମ୍ବା ଅଉଠା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ମନ୍ତ୍ର ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ୍।
ନମୋ ନାରାଯଣାଯେତି ମୂଲମଂତ୍ର ଉଦାହୃତଃ। ସଦର୍ଭପାଣିର୍ଵିଧିନା ଆଚାଂତଃ ପ୍ରଯତଃ ଶୁଚିଃ
‘ନମୋ ନାରାୟଣାୟ’ ଏହି ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଦର୍ଭା ହାତରେ ଧରି, ବିଧିମତ୍ ଆଚମନ କରିବା ଉଚିତ୍; ମନ ଏବଂ ଶରୀର ଦୁହେଁ ପବିତ୍ର ରଖିବା ଦରକାର।
ଚତୁର୍ହସ୍ତସମାଯୁକ୍ତଂ ଚତୁରଶ୍ରଂ ସମଂତତଃ। ପ୍ରକଲ୍ପ୍ଯାଵାହଯେଦ୍ଗଂଗାମେଭିର୍ମଂତ୍ରୈର୍ଵିଚକ୍ଷଣଃ
ଚାରି ହାତ ଲମ୍ବା ଏବଂ ଚାରି ହାତ ପ୍ରସ୍ଥ ଏମିତି ଚତୁରସ୍ର ଏକ ସ୍ଥାନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ଜ୍ଞାନୀ ଏହି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଵିଷ୍ଣୋଃ ପାଦପ୍ରସୂତାସି ଵୈଷ୍ଣଵୀ ଵିଷ୍ଣୁଦେଵତା। ତ୍ରାହି ନସ୍ତ୍ଵେନସସ୍ତସ୍ମାଦାଜନ୍ମମରଣାଂତିକାତ୍
ହେ ବୈଷ୍ଣବୀ, ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପାଦରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦେବୀ। ଜନ୍ମରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ଯେଉଁ ପାପ କରିଛୁ, ସେଠାରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।
ତିସ୍ରଃ କୋଟ୍ଯୋର୍ଧକୋଟୀ ଚ ତୀର୍ଥାନାଂ ଵାଯୁରବ୍ରଵୀତ୍। ଦିଵି ଭୁଵ୍ଯଂତରିକ୍ଷେ ଚ ତାନି ତେ ସଂତି ଜାହ୍ନଵି
ତିରିସି କୋଟି ଓ ତାଠାରୁ ଅଧିକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ବାୟୁ ଏହା କହିଛନ୍ତି। ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶରେ ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ତୁମର, ହେ ଜାହ୍ନବୀ।
ନଂଦିନୀତ୍ଯେଵ ତେ ନାମ ଦେଵେଷୁ ନଲିନୀତି ଚ। ଦକ୍ଷା ପୃଥ୍ଵୀ ଚ ସୁଭଗା ଵିଶ୍ଵକାଯା ଶିଵାସିତା
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମର ନାମ ନନ୍ଦିନୀ ଏବଂ ନଳିନୀ; ଡକ୍ଷା, ପୃଥିବୀ, ସୁଭଗା, ବିଶ୍ୱକାୟା ଏବଂ ଶିବାସିତା।
ଵିଦ୍ଯାଧରୀ ସୁପ୍ରସନ୍ନା ତଥା ଲୋକପ୍ରସାଦିନୀ। କ୍ଷେମା ଚ ଜାହ୍ନଵୀ ଚୈଵ ଶାଂତା ଶାଂତିପ୍ରଦାଯିନୀ
ବିଦ୍ୟାଧରୀ, ସଦା ଦୟାଳୁ, ଏବଂ ଲୋକପ୍ରସାଦିନୀ; କ୍ଷେମା, ଜାହ୍ନବୀ, ଶାନ୍ତା ଏବଂ ଶାନ୍ତିପ୍ରଦାୟିନୀ।
ଏତାନି ପୁଣ୍ଯନାମାନି ସ୍ନାନକାଲେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତଯେତ୍। ଭଵେତ୍ସନ୍ନିହିତା ତତ୍ର ଗଂଗା ତ୍ରିପଥଗାମିନୀ୧୫୦ 1.20.
ସ୍ନାନ ସମୟରେ ଏହି ପବିତ୍ର ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍; ତେବେ ତିନିପଥ ଚାଲୁଥିବା ଗଙ୍ଗା ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି।
ସପ୍ତଵାରାଭିଜପ୍ତେନ କରସଂପୁଟଯୋଜିତମ୍। ମୂର୍ଧ୍ନି କୁର୍ଯାଜ୍ଜଲଂ ଭୂଯସ୍ତ୍ରିଚତୁଃପଂଚସପ୍ତଧା
ସାତଥର ହାତ ଯୋଡି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ମୁଣ୍ଡରେ ପୁଣିପୁଣି ଜଳ ଢାଳିବା ଉଚିତ୍—ତିନି, ଚାରି, ପାଞ୍ଚ କିମ୍ବା ସାତଥର।
ସ୍ନାନଂ କୁର୍ଯାନ୍ମୃଦାତଦ୍ଵଦାମଂତ୍ର୍ଯ ତୁ ଵିଧାନତଃ। ଅଶ୍ଵକ୍ରାଂତେ ରଥକ୍ରାଂତେ ଵିଷ୍ଣୁକ୍ରାଂତେ ଵସୁଂଧରେ
ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମାଟି ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରିବା ସମୟରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର କହିବା ଉଚିତ୍—‘ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥିବା ମାଟି, ହେ ବସୁନ୍ଧରା।’
ମୃତ୍ତିକେ ହର ମେ ପାପଂ ଯନ୍ମଯା ଦୁଷ୍କୃତଂ କୃତମ୍। ଉଦ୍ଧୃତାସି ଵରାହେଣ କୃଷ୍ଣେନ ଶତବାହୁନା
ହେ ମାଟି, ମୋ ଯେଉଁ ପାପ ମୁଁ କରିଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦୂର କର। ତୁମେ କୃଷ୍ଣ ବରାହଙ୍କ ଶତବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧାର ହୋଇଥିଲ।
ନମସ୍ତେ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ପ୍ରଭଵୋରଣି ସୁଵ୍ରତେ। ଏଵଂ ସ୍ନାତ୍ଵା ତତଃ ପଶ୍ଚାଦାଚମ୍ଯ ତୁ ଵିଧାନତଃ
ହେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଉତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥଳୀ, ହେ ସୁଶୀଳା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଏଭଳି ସ୍ନାନ କରି ଶେଷରେ ବିଧିମତ୍ ଆଚମନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଉତ୍ଥାଯ ଵାସସୀ ଶୁଭ୍ରେ ଶୁଦ୍ଧେ ତୁ ପରିଧାଯ ଵୈ। ତତସ୍ତୁ ତର୍ପଣଂ କୁର୍ଯାତ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାପ୍ଯାଯନାଯ ଵୈ
ସକାଳେ ଉଠି, ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ପବିତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ୍। ଏହା ପରେ, ତିନି ଲୋକର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ତର୍ପଣ କରିବା ଦରକାର।
ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ତର୍ପଯେତ୍ପୂର୍ଵଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ରୁଦ୍ରଂ ପ୍ରଜାପତୀନ୍। ଦେଵାଯକ୍ଷାସ୍ତଥା ନାଗା ଗଂଧର୍ଵାପ୍ସରସାଂ ଗଣାଃ
ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ, ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ପ୍ରଜାପତିମାନେ, ଦେବତା, ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
କ୍ରୂରାସ୍ସର୍ପାଃ ସୁପର୍ଣାଶ୍ଚ ତରଵୋ ଜଂଭକାଦଯଃ। ଵିଦ୍ଯାଧରା ଜଲଧରାସ୍ତଥୈଵାକାଶଗାମିନଃ
କ୍ରୁର ସର୍ପ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ବୃକ୍ଷ, ଜମ୍ଭକ ଓ ତାଙ୍କ ସହିତ ଅନ୍ୟମାନେ, ବିଦ୍ୟାଧର, ମେଘରେ ବସୁଥିବା ଏବଂ ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ନିରାଧାରାଶ୍ଚ ଯେ ଜୀଵା ପାପଧର୍ମରତାଶ୍ଚ ଯେ। ତେଷାମାପ୍ଯାଯନାଯୈତଦ୍ଦୀଯତେ ସଲିଲଂ ମଯା
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଆଶ୍ରୟ ବିହୀନ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ପାପରେ ରୁଚି ରଖନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କର ତୃପ୍ତି ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ପାଣି ଦେଉଛି।
କୃତୋପଵୀତୋ ଦେଵେଭ୍ଯୋ ନିଵୀତୀ ଚ ଭଵେତ୍ତତଃ। ମନୁଷ୍ଯାଂସ୍ତର୍ପଯେଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଋଷିପୁତ୍ରାନୃଷୀଂସ୍ତଥା
ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପବୀତ ଏବଂ ତାପରେ ନିବୀତ କରି, ଭକ୍ତି ସହିତ ମନୁଷ୍ୟ, ଋଷିପୁତ୍ର ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅୃଷିମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ସନକଶ୍ଚ ସନଂଦଶ୍ଚ ତୃତୀଯଶ୍ଚ ସନାତନଃ। କପିଲଶ୍ଚାସୁରିଶ୍ଚୈଵ ଵୋଢୁଃ ପଂଚଶିଖସ୍ତଥା
ସନକ, ସନନ୍ଦ, ତୃତୀୟ ସନାତନ, କପିଲ, ଅସୁରି, ବୋଢୁ ଏବଂ ପଞ୍ଚଶିଖ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ସର୍ଵେ ତେ ତୃପ୍ତିମାଯାଂତୁ ମଦ୍ଦତ୍ତେନାଂବୁନା ସଦା। ମରୀଚିମତ୍ର୍ଯଂଗିରସୌ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଂ ପୁଲହଂ କ୍ରତୁମ୍
ମୋର ଦିଆଯାଇଥିବା ପାଣିରେ ଏହି ସମସ୍ତେ ସଦା ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ: ମରୀଚି, ଅତ୍ରି, ଅଙ୍ଗିରସ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ।
ପ୍ରଚେତସଂ ଵସିଷ୍ଠଂ ଚ ଭୃଗୁଂ ନାରଦମେଵ ଚ। ଦେଵବ୍ରହ୍ମଋଷୀନ୍ସର୍ଵାଂସ୍ତର୍ପଯେତ୍ସାକ୍ଷତୋଦକୈଃ
ପ୍ରଚେତସ, ବଶିଷ୍ଠ, ଭୃଗୁ ଏବଂ ନାରଦ; ସମସ୍ତ ଦେବ ଋଷି ଓ ବ୍ରହ୍ମାର୍ଷିମାନେ ପବିତ୍ର ପାଣିରେ ତର୍ପିତ ହେଉନ୍ତୁ।
ଅପସଵ୍ଯଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ସଵ୍ଯଂ ଜାନୁ ଚ ଭୂତଲେ। ଅଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତାଂସ୍ତଥା ସୌମ୍ଯାନ୍ହଵିଷ୍ମଂତସ୍ତଥୋଷ୍ମପାନ୍
ତାପରେ, ଉପବୀତକୁ ଅପସବ୍ୟ କରି ଏବଂ ଡାହାଣ ହାଟୁ ଭୂମିରେ ରଖି, ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ, ସୌମ୍ୟ, ହବିଷ୍ମତ୍ ଓ ଉଷ୍ମପାନ୍ମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ସୁକାଲିନୋ ବର୍ହିଷଦସ୍ତଥା ଚୈଵାଜ୍ଯପାନ୍ପୁନଃ। ସଂତର୍ପଯେତ୍ପିତୄନ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ସତିଲୋଦକଚଂଦନୈଃ
ଯେଉଁମାନେ ସମୟରେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ବର୍ହିଷଦ୍ ଏବଂ ଘିଅ ପିଇଥିବା ପିତୃମାନେ—ସେମାନଙ୍କୁ ତିଳ, ପାଣି ଓ ଚନ୍ଦନ ସହିତ ଭକ୍ତିରେ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ସଦର୍ଭପାଣିର୍ଵିଧିନା ପିତୄଂନ୍ସ୍ଵାଂସ୍ତର୍ପଯେତତ୍ତଃ। ପିତ୍ରାଦୀନ୍ନାମଗୋତ୍ରେଣ ତଥା ମାତାମହାନପି
ଦର୍ଭା ହାତରେ ଧରି, ବିଧିମାନ୍ୟ ଭାବେ, ନିଜ ପିତୃମାନେ, ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଏବଂ ମାତାମହମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ସଂତର୍ପ୍ଯ ଵିଧିଵଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଇମଂ ମଂତ୍ରମୁଦୀରଯେତ୍। ଯୋ ବାଂଧଵା ବାଂଧଵା ଯେ ଯେନ୍ଯଜନ୍ମନି ବାଂଧଵାଃ
ବିଧିମତ ଭାବେ ଏବଂ ଭକ୍ତି ସହିତ ତର୍ପଣ କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍: 'ଯେଉଁମାନେ ବାନ୍ଧବ, ଏବଂ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ଯେଉଁମାନେ ବାନ୍ଧବ ଥିଲେ—'
ତେ ତୃପ୍ତିମଖିଲାଯାଂ ତୁ ଯେପ୍ଯସ୍ମତ୍ତୋଯକାଂକ୍ଷିଣଃ। ଆଚମ୍ଯ ଵିଧିନା ସମ୍ଯଗାଲିଖେତ୍ପଦ୍ମମଗ୍ରତଃ
'ମୋଠାରୁ ପାଣି ଆଶା କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ।' ଏହା ପରେ, ବିଧିମତ ଭାବେ ଆଚମନ କରି, ସାମ୍ନାରେ ଏକ ପଦ୍ମ ଚିତ୍ରାଉଥିବା ଉଚିତ୍।
ସାକ୍ଷତାଦ୍ଭିସ୍ସପୁଷ୍ପାଭିଃ ସତିଲାରୁଣଚଂଦନୈଃ। ଅର୍ଘ୍ଯଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ପ୍ରଯତ୍ନେନ ସୂର୍ଯନାମାନୁକୀର୍ତନୈଃ
ସତ୍ୟ ଫୁଲ, ତିଳ, ଲାଲ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଯଥାଯଥ୍ନରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ନମସ୍ତେ ଵିଶ୍ଵରୂପାଯ ନମସ୍ତେ ଵିଷ୍ଣୁରୂପିଣେ। ସର୍ଵଦେଵନମସ୍ତେସ୍ତୁ ପ୍ରସୀଦ ମମ ଭାସ୍କର
ହେ ବିଶ୍ୱରୂପ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ବିଷ୍ଣୁରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ହେ ଭାସ୍କର, ମୋତେ କୃପା କର।
ଦିଵାକର ନମସ୍ତେସ୍ତୁ ପ୍ରଭାକର ନମୋସ୍ତୁ ତେ। ଏଵଂ ସୂର୍ଯଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ତ୍ରିଃ କୃତ୍ଵା ଚ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ହେ ଦିବାକର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ପ୍ରଭାକର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଏଭଳି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ତିନିଥର ପରିକ୍ରମା କରିବା ଉଚିତ୍।