ଲଲାଟଂ ଵାମନାଯେତି ରାମାଯେତି ଭ୍ରୁଵୌ ନମଃ । ସର୍ଵାତ୍ମନେ ତୁ ତଚ୍ଛୀର୍ଷଂ ନମ ଇତ୍ଯଭିପୂଜଯେତ୍
ଲଳାଟ ଉପରେ ବାମନଙ୍କୁ, ଭୂଁହି ଉପରେ ରାମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ସର୍ବାତ୍ମାଙ୍କୁ 'ନମସ୍କାର' ବୋଲି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଇତି ପୂଜାମଂତ୍ରଃ । ତତୋ ଦେଵାଧିଦେଵାଯ ଅର୍ଘଂ ଚୈଵ ପ୍ରଦାପଯେତ୍ । ଫଲେନ ଚୈଵ ଶୁଭ୍ରେଣ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତେନ ଚେତସା
ଏହିପରି ହେଉଛି ପୂଜା ମନ୍ତ୍ର। ତାପରେ ଦେବମାନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏକ ଶୁଭ୍ର ଫଳ ଓ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ମନେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ତତୋ ଜାଗରଣଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତେନ ଚେତସା । ନୃତ୍ଯୈର୍ଗୀତୈଶ୍ଚ ଵାଦିତ୍ରୈର୍ଦ୍ଧର୍ମାଖ୍ଯାନୈଃ ସ୍ତଵୈରପି
ତାପରେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ୍, ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ, ଧର୍ମ କଥା ଓ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା।
ଵୈଷ୍ଣଵୈଶ୍ଚ ତଥାଖ୍ଯାନୈଃ କ୍ଷପଯେତ୍ସର୍ଵଶର୍ଵରୀମ୍ । ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାଂ ତତଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଧାତ୍ର୍ଯା ଵୈ ଵିଷ୍ଣୁନାମଭିଃ
ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବ କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ରାତି କାଟିବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ ଘଟର ଚାରିପାଖରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଅଷ୍ଟାଧିକଂ ଶତଂ ଚୈଵ ଅଷ୍ଟାଵିଂଶତିରେଵ ଵା । ତତଃ ପ୍ରଭାତେ ସମଯେ କୃତ୍ଵା ନୀରାଜନଂ ହରେଃ
ଏହିପରି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଏକଶଏ ଆଠ ବେଳ କିମ୍ବା ଅଠାଇଶ ବେଳ କରିବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ ପ୍ରଭାତରେ ହରିଙ୍କୁ ନୀରାଜନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ତୁ ସର୍ଵଂ ତସ୍ମୈ ନିଵେଦଯେତ୍ । ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯ ଘଟେ ତତ୍ର ଵସ୍ତ୍ରଯୁଗ୍ମମୁପାନହୌ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ଘଟରେ ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର ଓ ଜୁତା ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯସ୍ଵରୂପେଣ ପ୍ରୀଯତାଂ ମମ କେଶଵଃ । ତତଶ୍ଚାମଲକୀଂ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃତ୍ଵା ଚୈଵ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାମ୍
ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରୂପେ କେଶବ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍। ତାପରେ ଆମଳକୀ ଫଳକୁ ଛୁଇଁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ୍।
ସ୍ନାନଂ କୃତ୍ଵା ଵିଧାନେନ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭୋଜଯେତ୍ତତଃ । ତତଶ୍ଚ ସ୍ଵଯମଶ୍ନୀଯାତ୍କୁଟୁଂବେନ ସମାଵୃତଃ
ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ କରି, ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଯିବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ ନିଜେ ପରିବାର ସହିତ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଏଵଂ କୃତେନ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ କଥଯାମି ତେ । ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵଦାନେଷୁ ଯତ୍ଫଲମ୍
ଏଭଳି କରିଲେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ମିଳୁଥିବା ପୁଣ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଦାନର ଫଳ ମଧ୍ୟ ମିଳେ।
ସର୍ଵଯଜ୍ଞାଧିକଂ ଚୈଵ ଲଭତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଏତଦ୍ଵଃ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଵ୍ରତାନାମୁତ୍ତମଂ ଵ୍ରତମ୍
ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରୁ ଅଧିକ ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ମିଳେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ତୁମକୁ କହିଦେଲି।
ଏତାଵଦୁକ୍ତ୍ଵା ଦେଵେଶସ୍ତତ୍ରୈଵାଂତରଧୀଯତ । ତେ ଚାପି ଋଷଯଃ ସର୍ଵେ ଚକ୍ରୁଃ ସର୍ଵମଶେଷତଃ
ଏପରି କହି ଦେବେଶ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସବୁ କାମ କଲେ।
ତଥା ତ୍ଵମପି ରାଜେନ୍ଦ୍ର କର୍ତୁମର୍ହସି ସତ୍ତମ । ଵ୍ରତମେତଦ୍ଦୁରାଧର୍ଷଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରମୋଚନମ୍
ଏଭଳି ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ଓ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରୁଥିବା ବ୍ରତ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଵୈଶାଖ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତୁ କିନ୍ନାମୈକାଦଶୀ ଭଵେତ୍ । କିଂ ଫଲଂ କୋ ଵିଧିସ୍ତତ୍ର କଥଯସ୍ଵ ଜନାର୍ଦନ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ— ବୈଶାଖ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଏକାଦଶୀର ନାମ କଣ? ଏହାର ଫଳ କଣ ଓ କିପରି କରାଯିବ? ଜନାର୍ଦନ, ମୋତେ କହ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ଇଦମେଵ ପୁରା ପୃଷ୍ଟଂ ରାମଚଂଦ୍ରେଣ ଧୀମତା । ଵସିଷ୍ଠଂ ପ୍ରତି ରାଜେଂଦ୍ର ଯତ୍ତ୍ଵଂ ମାମନୁପୃଚ୍ଛସି
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପୂର୍ବରୁ ଧୀର ରାମଚନ୍ଦ୍ର ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲେ, ଯେପରି ତୁମେ ଏବେ ମୋତେ ପଚାରୁଛ।
ରାମ ଉଵାଚ- ଭଗଵଞ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଵ୍ରତାନାମୁତ୍ତମଂ ଵ୍ରତମ୍ । ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯକରଂ ସର୍ଵଦୁଃଖନିକୃଂତନମ୍
ରାମ କହିଲେ— ହେ ଭଗବାନ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରତ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ୱନ୍ନ କରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରେ, ସେଇ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।
ମଯା ଦୁଃଖାନି ଭୁକ୍ତାନି ସୀତାଵିରହଜାନି ତୁ । ତତୋଽହଂ ଭଯଭୀତୋଽସ୍ମି ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ମହାମୁନେ
ମୁଁ ସୀତାଙ୍କ ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବାରୁ ଅନେକ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଛି। ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଭୟଭୀତ ହୋଇଛି ଏବଂ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛି, ହେ ମହାମୁନି।
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ- ସାଧୁ ପୃଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯା ରାମ ତଵୈଷା ନୈଷ୍ଠିକୀ ମତିଃ । ତ୍ଵନ୍ନାମଗ୍ରହଣେନୈଵ ପୂତୋ ଭଵତି ମାନଵଃ
ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ— ରାମ, ତୁମେ ଭଲ ପଚାରିଛ। ଏହି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମର। କେବଳ ତୁମର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ।
ତଥାପି କଥଯିଷ୍ଯାମି ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା । ପଵିତ୍ରଂ ପାଵନାନାଂ ଚ ଵ୍ରତାନାମୁତ୍ତମଂ ଵ୍ରତମ୍
ତଥାପି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର ଏବଂ ପବିତ୍ରତା ଦେଇଥିବା ବ୍ରତ, ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିବି।
ଵୈଶାଖସ୍ଯ ସିତେ ପକ୍ଷେ ରାମ ଚୈକାଦଶୀ ଭଵେତ୍ । ମୋହିନୀ ନାମ ସା ପ୍ରୋକ୍ତା ସର୍ଵପାପହରାପରାଃ
ବୈଶାଖ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ, ରାମ, ଏକ ଏକାଦଶୀ ଅଛି, ଯାହାକୁ 'ମୋହିନୀ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରିବାରେ ସର୍ବୋପରି।
ମୋହଜାଲାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯଂତେ ପାତକାନାଂ ସମୂହତଃ । ଅସ୍ଯା ଵ୍ରତ ପ୍ରଭାଵେନ ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ଏହି ବ୍ରତର ଶକ୍ତିରେ ଲୋକେ ମୋହର ଜାଳରୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପର ଭାରରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ମୁଁ ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ଅତଃ କାରଣତୋ ରାମ କର୍ତଵ୍ଯୈଷା ଭଵାଦୃଶୈଃ । ପାତକାନାଂ କ୍ଷଯକରୀ ମହାଦୁଃଖଵିନାଶିନୀ
ଏହି କାରଣରୁ, ରାମ, ତୁମ ପରି ଲୋକମାନେ ଏହି ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ପାପକୁ ନଶ୍ୱନ୍ନ କରେ ଏବଂ ବଡ଼ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରେ।
ଶୃଣୁଷ୍ଵୈକମନା ରାମ କଥାଂ ପାପହରାଂ ପରାମ୍ । ଯସ୍ଯାଃ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ମହାପାପଂ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି
ରାମ, ଏହି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଏବଂ ପାପ ଦୂର କରୁଥିବା କଥାକୁ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଶୁଣ। କେବଳ ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ପାପ ନଶ୍ୱନ୍ନ ହୋଇଯାଏ।
ସରସ୍ଵତ୍ଯାସ୍ତଟେ ରମ୍ଯେ ପୁରୀ ଭଦ୍ରାଵତୀ ଶୁଭା । ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ନାମ ନୃପତିସ୍ତତ୍ର ରାଜ୍ଯଂ କରୋତି ଵୈ
ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ଶୋଭାମୟ ତଟରେ ଭଦ୍ରାବତୀ ନାମକ ଏକ ଶୁଭ୍ର ପୁରୀ ଥିଲା, ସେଠାରେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ରାଜା ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ।
ଚଂଦ୍ରଵଂଶୋଦ୍ଭଵୋ ନାମ ଧୃତିମାନ୍ସତ୍ଯସଂଗରଃ । ତତ୍ର ଵୈଶ୍ଯୋ ନିଵସତି ଧନଧାନ୍ଯସମୃଦ୍ଧିମାନ୍
ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଦୃଢ଼ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ସତ୍ୟବାନ୍, ସେଠାରେ ଏକ ବଣିକ ରହୁଥିଲେ, ଯିଏ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପ୍ରଚୁର।
ଧନପାଲ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ ପୁଣ୍ଯକର୍ମପ୍ରଵର୍ତ୍ତକଃ । ପ୍ରପା କୂପ ମଠାରାମ ତଡାଗ ଗୃହକାରକଃ
ସେ 'ଧନପାଳ' ନାମରେ ପରିଚିତ, ସଦା ପୁଣ୍ୟ କାମରେ ଲାଗିଥିବା, ପଣ୍ଠଶାଳା, କୂଆଁ, ମଠ, ବଗିଚା, ପୋଖରୀ ଓ ଘର ତିଆରି କରୁଥିଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରତଃ ଶାଂତସ୍ତସ୍ଯାସନ୍ପଂଚପୁତ୍ରକାଃ । ସୁମନା ଦ୍ଯୁତିମାଂଶ୍ଚୈଵ ମେଧାଵୀ ସୁକୃତସ୍ତଥା
ସେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରେ ଲଗ୍ନ ଓ ଶାନ୍ତ, ତାଙ୍କର ପାଞ୍ଚଟି ପୁଅ ଥିଲେ— ସୁମନା, ଦ୍ୟୁତିମାନ୍, ମେଧାବୀ, ସୁକୃତ ଏବଂ—
ପଂଚମୋ ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ମହାପାପରତଃ ସଦା । ପରସ୍ତ୍ରୀସଂଗନିରତୋ ଵିଟଗୋଷ୍ଠୀ ଵିଶାରଦଃ
ପଞ୍ଚମ ପୁଅ ଥିଲେ ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧି, ସେ ସଦା ମହାପାପରେ ଲିନ୍ନ, ପରସ୍ତ୍ରୀ ସଙ୍ଗରେ ଆସକ୍ତ, ଜୁଆଘର ଓ ମଣ୍ଡଳୀରେ ଦକ୍ଷ।
ଦ୍ଯୂତାଦି ଵ୍ଯସନାସକ୍ତଃ ପରସ୍ତ୍ରୀ ରତିଲାଲସଃ । ନ ଚ ଦେଵାର୍ଚନେ ବୁଦ୍ଧିର୍ନପିତୄନ୍ନ ଦ୍ଵିଜାନ୍ପ୍ରତି
ଜୁଆ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁର୍ନୀତିରେ ଆସକ୍ତ, ପରସ୍ତ୍ରୀ ସଙ୍ଗରେ ଆଗ୍ରହୀ, ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୂଜାରେ କେବେ ମନ ଦେଉନଥିଲେ।
ଅନ୍ଯାଯଵର୍ତୀ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ପିତୁର୍ଦ୍ରଵ୍ଯକ୍ଷଯଂକରଃ । ଅଭକ୍ଷ୍ଯଭକ୍ଷକଃ ପାପୀ ସୁରାପାନେ ରତଃ ସଦା
ଅନ୍ୟାୟ ରାସ୍ତାରେ ଚାଲୁଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ ମନର, ସେ ପିତାଙ୍କର ଧନ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ, ଅଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥିଲେ ଏବଂ ସଦା ମଦ୍ୟପାନରେ ଲିନ୍ନ।
ଵେଶ୍ଯାକଂଠେ କ୍ଷିପ୍ତବାହୁର୍ଭ୍ରମନ୍ଦୁଷ୍ଟଶ୍ଚତୁଷ୍ପଥେ । ପିତ୍ରା ନିଷ୍କାସିତୋ ଗେହାତ୍ପରିତ୍ଯକ୍ତଶ୍ଚ ବାଂଧଵୈଃ
ବେଶ୍ୟାଙ୍କ ଗଳାରେ ହାତ ଦେଇ, ଚତୁର୍ମୁଖୀ ରାସ୍ତାରେ ଦୁଷ୍ଟତା କରି ଘୁରୁଥିଲେ, ପିତା ଘରୁ ବାହାର କରିଦେଲେ ଏବଂ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ।