ଵୈଶ୍ଵାନରପଦଂ ଯାତି ଶିଖିଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍। ହୈମଂ ପଲଦ୍ଵଯାଦୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ରଥମଶ୍ଵଯୁଗାନ୍ଵିତମ୍
ସେ ବୈଶ୍ୱାନର ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଏହି ବ୍ରତକୁ ଶିଖି ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ। ଦୁଇ ପଳା ସୁନା ଉପରେ ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ରଥ ଦାନ କରିବାକୁ ଉଚିତ।
ଦଦ୍ଯାତ୍କୃତୋପଵାସଃ ସ ଦିଵି କଲ୍ପଶତଂ ଵସେତ୍। ତଦଂତେ ରାଜରାଜସ୍ସ୍ଯାଦଶ୍ଵଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଉପବାସ କରି ଦାନ କଲେ, ସେ ଶତ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରିଥାଏ। ଶେଷରେ ରାଜାଙ୍କ ରାଜା ହେବେ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ଅଶ୍ୱ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ।
ତଦ୍ଵଦ୍ଧେମରଥଂ ଦଦ୍ଯାତ୍କରିଭ୍ଯାଂ ସଂଯୁତଂ ପୁନଃ। ସତ୍ଯଲୋକେ ଵସେତ୍କଲ୍ପଂ ସହସ୍ରମପି ଭୂମିପଃ
ଏହିପରି, ସୁନାର ରଥ ଦୁଇଟି ହାତୀ ଯୋଗାଯୋଗ କରି ଦାନ କଲେ, ସେ ସତ୍ୟ ଲୋକରେ ହଜାର କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାସ କରିପାରିବେ, ହେ ଭୂମିପତି।
ଭଵେଦିହାଗତୋ ଭୂମ୍ଯାଂ କରିଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍। ଦଶମ୍ଯାମେକଭକ୍ତାଶୀ ସମାପ୍ତେ ଦଶଧେନୁଦଃ
ସେ ପୁଣି ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଏହି ବ୍ରତକୁ କରି ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ। ଦଶମୀ ତିଥିରେ ଏକଥର ଭୋଜନ କରି, ଶେଷରେ ଦଶଟି ଗାଈ ଦାନ କରିଥାଏ।
ଦୀପଂ ଚ କାଂଚନଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡାଧିପତିର୍ଭଵେତ୍। ଏତଦ୍ଵିଶ୍ଵଵ୍ରତଂ ନାମ ମହାପାତକନାଶନମ୍
ସୁନାର ଦୀପ ଦାନ କରି, ସେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଅଧିପତି ହୁଏ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ବିଶ୍ୱ ବ୍ରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ମହାପାପ ନାଶ କରେ।
କନ୍ଯାଦାନଂ ତୁ କାର୍ତିକ୍ଯାଂ ପୁଷ୍କରେ ଯଃ କରିଷ୍ଯତି। ଏକଵିଂଶଦ୍ଗୁଣୋପେତୋ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଗମିଷ୍ଯତି
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ପୁଷ୍କରରେ ଯିଏ ଏକ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହରେ ଦାନ କରେ, ଏକୋଇଶଟି ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ସେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ।
କନ୍ଯାଦାନାତ୍ପରଂ ଦାନଂ ନୈଵ ଚାସ୍ତ୍ଯଧିକଂ କ୍ଵଚିତ୍। ପୁଷ୍କରେ ତୁ ଵିଶେଷେଣ କାର୍ତିକ୍ଯାଂ ତୁ ଵିଶେଷତଃ
ଯେଉଁଠିଏ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, କନ୍ୟାଦାନ ଠାରୁ ବଡ଼ ଦାନ କେଉଁଠିଏ ନାହିଁ। ପୁଷ୍କରରେ ବିଶେଷକରି ଏବଂ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟମୟ।
ଵିପ୍ରାଯ ଵିଧିଵଦ୍ଦେଯଂ ତେଷାଂ ଲୋକୋକ୍ଷଯୋ ଭଵେତ୍। ତିଲପିଷ୍ଟମଯଂ କୃତ୍ଵା ଗଜଂ ରତ୍ନସମନ୍ଵିତମ୍
ଏହି ଦାନଟି ବିଧିବତ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍; ନହେଲେ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ବର୍ଗ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ। ତିଳ ଚୁଣାରେ ଏକ ହାତୀ ତିଆରି କରି, ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଵିପ୍ରାଯ ଯେ ପ୍ରଯଚ୍ଛଂତି ଜଲମଧ୍ଯେ ସ୍ଥିତା ନରାଃ। ତେଷାଂ ଚୈଵାକ୍ଷଯୋ ଲୋକୋ ଭଵିତା ଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍
ଯେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପାଣିରେ ଦଣ୍ଡାଇ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ବର୍ଗ କେବେ ନଷ୍ଟ ହେବ ନାହିଁ, ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନାଶ ହେଲେ ମଧ୍ୟ।
ଯଃ ପଠେଚ୍ଛୃଣୁଯାଦ୍ଵାପି ଵ୍ରତଷଷ୍ଠିମନୁତ୍ତମାମ୍। ମନ୍ଵଂତରଶତଂ ସୋପି ଗଂଧର୍ଵାଧିପତିର୍ଭଵେତ୍
ଯିଏ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଷଷ୍ଠୀ ବ୍ରତକୁ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ଶତ ମନ୍ବନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଗାନ୍ଧର୍ବମାନେ ଯେଉଁପରି ତାଙ୍କର ଅଧିପତି ହେବ।
ଷଷ୍ଠିଵ୍ରତଂ ଭାରତ ପୁଣ୍ଯମେତତ୍ତଵୋଦିତଂ ଵିଶ୍ଵଜନୀନମଦ୍ଯ। ଶ୍ରୋତୁଂ ଯଦୀଚ୍ଛା ତଵରାଜରାଜ ଶୃଣୁ ଦ୍ଵିଜାତେଃ କରଣୀଯମେତତ୍
ହେ ଭାରତ, ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟ ଷଷ୍ଠୀ ବ୍ରତ ତୁମକୁ କହାଯାଇଛି, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳକାମନା। ରାଜାଧିରାଜ, ଯଦି ତୁମେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର, ତେବେ ଦ୍ୱିଜମାନେ କ'ଣ କରିବେ ତାହା ଶୁଣ।
ନୈର୍ମଲ୍ଯଂ ଭାଵଶୁଦ୍ଧିଶ୍ଚଵିନାସ୍ନାନଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ତସ୍ମାନ୍ମନୋଵିଶୁଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ସ୍ନାନମାଦୌ ଵିଧୀଯତେ
ସ୍ନାନ ଛଡ଼ା ଶରୀର ଏବଂ ମନର ପବିତ୍ରତା ହୁଏ ନାହିଁ। ତେଣୁ ମନ ପବିତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ଆଦିରେ ସ୍ନାନ କରିବା ନିୟମ।
ଅନୁଦ୍ଧୃତୈରୁଦ୍ଧୃତୈର୍ଵା ଜଲୈଃ ସ୍ନାନଂ ସମାଚରେତ୍। ତୀର୍ଥଂ ପ୍ରକଲ୍ପଯେଦ୍ଵିଦ୍ଵାନ୍ମୂଲମଂତ୍ରେଣ ମଂତ୍ରଵିତ୍
ଉଠାଇଥିବା କିମ୍ବା ଅଉଠା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ମନ୍ତ୍ର ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ୍।
ନମୋ ନାରାଯଣାଯେତି ମୂଲମଂତ୍ର ଉଦାହୃତଃ। ସଦର୍ଭପାଣିର୍ଵିଧିନା ଆଚାଂତଃ ପ୍ରଯତଃ ଶୁଚିଃ
‘ନମୋ ନାରାୟଣାୟ’ ଏହି ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଦର୍ଭା ହାତରେ ଧରି, ବିଧିମତ୍ ଆଚମନ କରିବା ଉଚିତ୍; ମନ ଏବଂ ଶରୀର ଦୁହେଁ ପବିତ୍ର ରଖିବା ଦରକାର।
ଚତୁର୍ହସ୍ତସମାଯୁକ୍ତଂ ଚତୁରଶ୍ରଂ ସମଂତତଃ। ପ୍ରକଲ୍ପ୍ଯାଵାହଯେଦ୍ଗଂଗାମେଭିର୍ମଂତ୍ରୈର୍ଵିଚକ୍ଷଣଃ
ଚାରି ହାତ ଲମ୍ବା ଏବଂ ଚାରି ହାତ ପ୍ରସ୍ଥ ଏମିତି ଚତୁରସ୍ର ଏକ ସ୍ଥାନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ଜ୍ଞାନୀ ଏହି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଵିଷ୍ଣୋଃ ପାଦପ୍ରସୂତାସି ଵୈଷ୍ଣଵୀ ଵିଷ୍ଣୁଦେଵତା। ତ୍ରାହି ନସ୍ତ୍ଵେନସସ୍ତସ୍ମାଦାଜନ୍ମମରଣାଂତିକାତ୍
ହେ ବୈଷ୍ଣବୀ, ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପାଦରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦେବୀ। ଜନ୍ମରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ଯେଉଁ ପାପ କରିଛୁ, ସେଠାରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।
ତିସ୍ରଃ କୋଟ୍ଯୋର୍ଧକୋଟୀ ଚ ତୀର୍ଥାନାଂ ଵାଯୁରବ୍ରଵୀତ୍। ଦିଵି ଭୁଵ୍ଯଂତରିକ୍ଷେ ଚ ତାନି ତେ ସଂତି ଜାହ୍ନଵି
ତିରିସି କୋଟି ଓ ତାଠାରୁ ଅଧିକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ବାୟୁ ଏହା କହିଛନ୍ତି। ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶରେ ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ତୁମର, ହେ ଜାହ୍ନବୀ।
ନଂଦିନୀତ୍ଯେଵ ତେ ନାମ ଦେଵେଷୁ ନଲିନୀତି ଚ। ଦକ୍ଷା ପୃଥ୍ଵୀ ଚ ସୁଭଗା ଵିଶ୍ଵକାଯା ଶିଵାସିତା
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମର ନାମ ନନ୍ଦିନୀ ଏବଂ ନଳିନୀ; ଡକ୍ଷା, ପୃଥିବୀ, ସୁଭଗା, ବିଶ୍ୱକାୟା ଏବଂ ଶିବାସିତା।
ଵିଦ୍ଯାଧରୀ ସୁପ୍ରସନ୍ନା ତଥା ଲୋକପ୍ରସାଦିନୀ। କ୍ଷେମା ଚ ଜାହ୍ନଵୀ ଚୈଵ ଶାଂତା ଶାଂତିପ୍ରଦାଯିନୀ
ବିଦ୍ୟାଧରୀ, ସଦା ଦୟାଳୁ, ଏବଂ ଲୋକପ୍ରସାଦିନୀ; କ୍ଷେମା, ଜାହ୍ନବୀ, ଶାନ୍ତା ଏବଂ ଶାନ୍ତିପ୍ରଦାୟିନୀ।
ଏତାନି ପୁଣ୍ଯନାମାନି ସ୍ନାନକାଲେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତଯେତ୍। ଭଵେତ୍ସନ୍ନିହିତା ତତ୍ର ଗଂଗା ତ୍ରିପଥଗାମିନୀ୧୫୦ 1.20.
ସ୍ନାନ ସମୟରେ ଏହି ପବିତ୍ର ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍; ତେବେ ତିନିପଥ ଚାଲୁଥିବା ଗଙ୍ଗା ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି।
ସପ୍ତଵାରାଭିଜପ୍ତେନ କରସଂପୁଟଯୋଜିତମ୍। ମୂର୍ଧ୍ନି କୁର୍ଯାଜ୍ଜଲଂ ଭୂଯସ୍ତ୍ରିଚତୁଃପଂଚସପ୍ତଧା
ସାତଥର ହାତ ଯୋଡି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ମୁଣ୍ଡରେ ପୁଣିପୁଣି ଜଳ ଢାଳିବା ଉଚିତ୍—ତିନି, ଚାରି, ପାଞ୍ଚ କିମ୍ବା ସାତଥର।
ସ୍ନାନଂ କୁର୍ଯାନ୍ମୃଦାତଦ୍ଵଦାମଂତ୍ର୍ଯ ତୁ ଵିଧାନତଃ। ଅଶ୍ଵକ୍ରାଂତେ ରଥକ୍ରାଂତେ ଵିଷ୍ଣୁକ୍ରାଂତେ ଵସୁଂଧରେ
ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମାଟି ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରିବା ସମୟରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର କହିବା ଉଚିତ୍—‘ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥିବା ମାଟି, ହେ ବସୁନ୍ଧରା।’
ମୃତ୍ତିକେ ହର ମେ ପାପଂ ଯନ୍ମଯା ଦୁଷ୍କୃତଂ କୃତମ୍। ଉଦ୍ଧୃତାସି ଵରାହେଣ କୃଷ୍ଣେନ ଶତବାହୁନା
ହେ ମାଟି, ମୋ ଯେଉଁ ପାପ ମୁଁ କରିଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦୂର କର। ତୁମେ କୃଷ୍ଣ ବରାହଙ୍କ ଶତବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧାର ହୋଇଥିଲ।
ନମସ୍ତେ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ପ୍ରଭଵୋରଣି ସୁଵ୍ରତେ। ଏଵଂ ସ୍ନାତ୍ଵା ତତଃ ପଶ୍ଚାଦାଚମ୍ଯ ତୁ ଵିଧାନତଃ
ହେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଉତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥଳୀ, ହେ ସୁଶୀଳା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଏଭଳି ସ୍ନାନ କରି ଶେଷରେ ବିଧିମତ୍ ଆଚମନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଉତ୍ଥାଯ ଵାସସୀ ଶୁଭ୍ରେ ଶୁଦ୍ଧେ ତୁ ପରିଧାଯ ଵୈ। ତତସ୍ତୁ ତର୍ପଣଂ କୁର୍ଯାତ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାପ୍ଯାଯନାଯ ଵୈ
ସକାଳେ ଉଠି, ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ପବିତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ୍। ଏହା ପରେ, ତିନି ଲୋକର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ତର୍ପଣ କରିବା ଦରକାର।
ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ତର୍ପଯେତ୍ପୂର୍ଵଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ରୁଦ୍ରଂ ପ୍ରଜାପତୀନ୍। ଦେଵାଯକ୍ଷାସ୍ତଥା ନାଗା ଗଂଧର୍ଵାପ୍ସରସାଂ ଗଣାଃ
ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ, ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ପ୍ରଜାପତିମାନେ, ଦେବତା, ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
କ୍ରୂରାସ୍ସର୍ପାଃ ସୁପର୍ଣାଶ୍ଚ ତରଵୋ ଜଂଭକାଦଯଃ। ଵିଦ୍ଯାଧରା ଜଲଧରାସ୍ତଥୈଵାକାଶଗାମିନଃ
କ୍ରୁର ସର୍ପ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ବୃକ୍ଷ, ଜମ୍ଭକ ଓ ତାଙ୍କ ସହିତ ଅନ୍ୟମାନେ, ବିଦ୍ୟାଧର, ମେଘରେ ବସୁଥିବା ଏବଂ ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ନିରାଧାରାଶ୍ଚ ଯେ ଜୀଵା ପାପଧର୍ମରତାଶ୍ଚ ଯେ। ତେଷାମାପ୍ଯାଯନାଯୈତଦ୍ଦୀଯତେ ସଲିଲଂ ମଯା
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଆଶ୍ରୟ ବିହୀନ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ପାପରେ ରୁଚି ରଖନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କର ତୃପ୍ତି ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ପାଣି ଦେଉଛି।
କୃତୋପଵୀତୋ ଦେଵେଭ୍ଯୋ ନିଵୀତୀ ଚ ଭଵେତ୍ତତଃ। ମନୁଷ୍ଯାଂସ୍ତର୍ପଯେଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଋଷିପୁତ୍ରାନୃଷୀଂସ୍ତଥା
ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପବୀତ ଏବଂ ତାପରେ ନିବୀତ କରି, ଭକ୍ତି ସହିତ ମନୁଷ୍ୟ, ଋଷିପୁତ୍ର ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅୃଷିମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ସନକଶ୍ଚ ସନଂଦଶ୍ଚ ତୃତୀଯଶ୍ଚ ସନାତନଃ। କପିଲଶ୍ଚାସୁରିଶ୍ଚୈଵ ଵୋଢୁଃ ପଂଚଶିଖସ୍ତଥା
ସନକ, ସନନ୍ଦ, ତୃତୀୟ ସନାତନ, କପିଲ, ଅସୁରି, ବୋଢୁ ଏବଂ ପଞ୍ଚଶିଖ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍।